Sau sáp nhập 7/2025, vùng núi phía Bắc gồm 9 tỉnh: Tuyên Quang (gồm Hà Giang cũ), Cao Bằng, Lạng Sơn, Thái Nguyên (gồm Bắc Kạn cũ), Lào Cai (gồm Yên Bái cũ), Lai Châu, Điện Biên, Sơn La và Phú Thọ (gồm Vĩnh Phúc, Hòa Bình cũ). Vòng Đông Bắc quen thuộc nay đi qua Tuyên Quang, Cao Bằng, Thái Nguyên, có thể nối Lạng Sơn; vòng Tây Bắc đi qua Phú Thọ, Sơn La, Điện Biên, Lai Châu và Lào Cai.
Bản đồ mới làm vùng núi phía Bắc gọn hơn: năm tỉnh giữ nguyên (Cao Bằng, Lạng Sơn, Lai Châu, Điện Biên, Sơn La), bốn tỉnh mở rộng. Điều dễ gây nhầm nhất là "Hà Giang" và "Yên Bái" không còn là tên tỉnh, dù dân phượt vẫn nói "đi Hà Giang", "săn mây Yên Bái". Bài này đặt các vùng du lịch núi phía Bắc vào tỉnh mới, gợi ý hai vòng kinh điển theo bản đồ mới và lưu ý an toàn khi đi đường đèo.
Chín tỉnh vùng núi phía Bắc và vùng du lịch tiêu biểu
Cột cuối nêu vài vùng đã nổi tiếng, không phải danh sách đủ:
| Tỉnh mới | Tỉnh cũ hợp thành | Vùng du lịch tiêu biểu |
|---|---|---|
| Tuyên Quang | Tuyên Quang, Hà Giang | cao nguyên đá Đồng Văn, Mã Pì Lèng, Hoàng Su Phì, Tân Trào, hồ Na Hang |
| Cao Bằng | giữ nguyên | thác Bản Giốc, động Ngườm Ngao, Pác Bó, hồ Thang Hen |
| Lạng Sơn | giữ nguyên | núi Mẫu Sơn, Bắc Sơn, Đồng Đăng, phố Kỳ Lừa |
| Thái Nguyên | Thái Nguyên, Bắc Kạn | hồ Ba Bể, đồi chè Tân Cương, hồ Núi Cốc, ATK Định Hóa |
| Lào Cai | Lào Cai, Yên Bái | Sa Pa, Fansipan, Y Tý, Bắc Hà, Mù Cang Chải, Tú Lệ, Nghĩa Lộ |
| Lai Châu | giữ nguyên | đèo Ô Quy Hồ (phía Lai Châu), Sìn Hồ, Pu Sam Cáp, Mường Tè |
| Điện Biên | giữ nguyên | di tích Điện Biên Phủ, cánh đồng Mường Thanh, A Pa Chải |
| Sơn La | giữ nguyên | cao nguyên Mộc Châu, Tạ Xùa, lòng hồ thuỷ điện Sơn La |
| Phú Thọ | Phú Thọ, Vĩnh Phúc, Hòa Bình | đền Hùng, Tam Đảo, Mai Châu, hồ Hòa Bình, Xuân Sơn |
Tính theo tỉnh mới, Lào Cai và Tuyên Quang là hai tỉnh "nặng" du lịch nhất của vùng: Lào Cai có cả Sa Pa lẫn ruộng bậc thang Mù Cang Chải, Tuyên Quang có cả cao nguyên đá lẫn khu di tích Tân Trào. Phú Thọ mới thì trải từ đồng bằng trung du lên vùng núi Mường của Hòa Bình cũ.
Vòng Đông Bắc theo bản đồ mới
Vòng Đông Bắc phổ biến nhất xuất phát từ Hà Nội, lên Tuyên Quang, đi trọn vòng cao nguyên đá (nay đều thuộc Tuyên Quang), sang Cao Bằng, về qua Thái Nguyên. Trước sáp nhập, hành trình này qua bốn tỉnh Tuyên Quang, Hà Giang, Cao Bằng, Bắc Kạn và Thái Nguyên; nay chỉ còn ba: Tuyên Quang, Cao Bằng, Thái Nguyên.
Phần trên cao nguyên đá gồm Quản Bạ với Cổng Trời và núi đôi, Yên Minh, Đồng Văn với phố cổ và cột cờ Lũng Cú, đèo Mã Pì Lèng nhìn xuống sông Nho Quế, rồi Mèo Vạc. Các thị trấn cũ nay là xã: thị trấn Đồng Văn thành xã Đồng Văn, thị trấn Mèo Vạc thành xã Mèo Vạc, Lũng Cú vẫn là xã Lũng Cú. Từ Mèo Vạc, nhiều người đi tiếp sang Bảo Lạc, Bảo Lâm của Cao Bằng theo đường đèo Khau Cốc Chà.
Ở Cao Bằng, hai điểm đến nổi tiếng là thác Bản Giốc (xã Đàm Thủy) và khu di tích Pác Bó (vùng Hà Quảng cũ, nay xã Trường Hà). Từ Cao Bằng về Thái Nguyên, có thể rẽ vào hồ Ba Bể, vốn thuộc Bắc Kạn cũ, nay thuộc Thái Nguyên. Đây là thay đổi đáng nhớ: Thái Nguyên mới vừa có đồi chè Tân Cương vừa có hồ nước ngọt tự nhiên lớn trên núi đá vôi.
Thời gian hợp lý cho vòng này là năm đến bảy ngày nếu đi xe máy hoặc ô tô tự lái, không tính ngày nghỉ dự phòng. Ai có ít thời gian có thể chỉ đi riêng vòng cao nguyên đá trong ba bốn ngày.
Vòng Tây Bắc theo bản đồ mới
Vòng Tây Bắc kinh điển đi theo hình chữ U ngược: Hà Nội → Mai Châu → Mộc Châu → Sơn La → Điện Biên → Lai Châu → Sa Pa → Mù Cang Chải → Nghĩa Lộ → về Hà Nội. Trước sáp nhập, vòng này qua Hòa Bình, Sơn La, Điện Biên, Lai Châu, Lào Cai, Yên Bái và có thể Phú Thọ. Nay là năm tỉnh: Phú Thọ (Mai Châu thuộc Hòa Bình cũ), Sơn La, Điện Biên, Lai Châu và Lào Cai, trong đó Lào Cai chiếm cả đoạn từ Sa Pa đến Nghĩa Lộ.
Những con đèo trên vòng này cũng là ranh giới tỉnh. Đèo Pha Đin vẫn là ranh Sơn La – Điện Biên. Đèo Ô Quy Hồ vẫn là ranh Lai Châu – Lào Cai, chạy dưới chân dãy Hoàng Liên Sơn. Đèo Khau Phạ ở Mù Cang Chải trước là đèo trong Yên Bái, nay là đèo trong Lào Cai, không còn là ranh giới gì, vì Yên Bái và Lào Cai đã chung một tỉnh.
Một chi tiết mới: trung tâm hành chính của Lào Cai mới đặt tại Yên Bái cũ, không phải thành phố Lào Cai cũ. Với khách du lịch, cửa ngõ vào Sa Pa vẫn là ga Lào Cai hoặc cao tốc Nội Bài – Lào Cai; còn việc giấy tờ hành chính cấp tỉnh thì đi về phía Yên Bái cũ. Đừng nhầm hai chuyện này khi lên lịch.
Vòng Tây Bắc trọn vẹn thường mất bảy đến mười ngày. Có thể cắt thành hai chuyến: chuyến ngắn Mai Châu – Mộc Châu (Phú Thọ – Sơn La) và chuyến Sa Pa – Mù Cang Chải (trọn trong Lào Cai).
Những tên gọi du lịch không đổi dù tỉnh đã đổi
"Hà Giang". Không còn là tên tỉnh nhưng vẫn là tên vùng du lịch, tên đô thị cũ. Thành phố Hà Giang cũ nay là hai phường Hà Giang 1, Hà Giang 2 của Tuyên Quang. Cách nói "đi Hà Giang" vẫn đúng khi hiểu là đi vùng đất Hà Giang cũ.
"Yên Bái". Thành phố Yên Bái cũ nay gồm các phường Yên Bái, Nam Cường, Văn Phú, Âu Lâu và là nơi đặt trung tâm hành chính tỉnh Lào Cai. Những vùng "săn mây" quen thuộc như Tà Xùa thuộc Sơn La, không thuộc Yên Bái cũ.
"Mai Châu, Hòa Bình". Mai Châu nay là một xã thuộc Phú Thọ. Hồ thuỷ điện Hòa Bình trải dài qua nhiều xã của Phú Thọ mới và một phần Sơn La.
"Tam Đảo, Vĩnh Phúc". Khu nghỉ mát Tam Đảo nay là xã Tam Đảo của Phú Thọ. Từ Hà Nội lên Tam Đảo vẫn chỉ hơn một giờ đường bộ.
"Ba Bể, Bắc Kạn". Hồ Ba Bể nay thuộc Thái Nguyên. Vườn quốc gia Ba Bể vẫn giữ tên, ban quản lý tiếp tục đón khách như trước.
An toàn khi đi đường núi phía Bắc
Đường núi phía Bắc đẹp nhưng đòi hỏi kinh nghiệm. Vài điều người đi nhiều thường dặn nhau:
- Đi ban ngày, tránh chạy đèo khi trời tối hoặc sương mù dày; mùa đông, sương muối làm mặt đường trơn vào sáng sớm.
- Theo dõi dự báo mưa lớn và thông báo sạt lở của địa phương, nhất là từ tháng 6 đến tháng 9. Gặp đoạn đường đang sạt, dừng lại chờ, không cố vượt.
- Xe máy thuê cần kiểm tra phanh, lốp, đèn trước khi đi; người chưa quen đường đèo nên thuê người lái địa phương hoặc đi ô tô.
- Mang theo căn cước. Vùng sát biên giới có quy định riêng về đi lại, nhất là với người nước ngoài; hỏi chính quyền xã hoặc đồn biên phòng nếu định vào sâu.
- Tôn trọng phong tục của đồng bào: hỏi trước khi chụp ảnh người, không tự ý vào nhà, không cho trẻ em tiền hay kẹo một cách tuỳ tiện.
- Không bay flycam ở khu vực cấm, khu vực biên giới khi chưa được phép.
Cấp huyện đã bỏ, nên khi cần trợ giúp hành chính, bạn liên hệ thẳng uỷ ban nhân dân xã nơi mình đang ở. Với cấp cứu, các số khẩn cấp chung toàn quốc vẫn dùng như cũ.
Đi từ Hà Nội: cửa ngõ vào từng tỉnh
Hà Nội vẫn là điểm xuất phát chính cho hầu hết chuyến lên núi phía Bắc. Cao tốc Nội Bài – Lào Cai giúp đi Sa Pa và Yên Bái cũ nhanh hơn nhiều so với trước; cao tốc Hà Nội – Thái Nguyên rồi nối lên Bắc Kạn cũ, Cao Bằng; cao tốc Hà Nội – Hòa Bình mở đường đi Mai Châu, Mộc Châu. Hướng Tuyên Quang có đường cao tốc nối vào trục Nội Bài – Lào Cai, từ đó lên vùng Hà Giang cũ theo quốc lộ 2.
Tàu hoả tuyến Hà Nội – Lào Cai vẫn là lựa chọn quen thuộc đi Sa Pa; xe khách giường nằm đi gần như mọi trung tâm tỉnh và nhiều xã du lịch. Sân bay Điện Biên là cửa ngõ hàng không duy nhất của vùng núi Tây Bắc hiện nay.
Khi đặt xe, bạn sẽ thấy nhà xe vẫn ghi điểm đến theo tên quen như "Hà Giang", "Yên Bái", "Hòa Bình". Đây là tên bến, tên đô thị, không sai. Còn khi điền phiếu khai báo hay hoá đơn, nên ghi theo tỉnh mới.
Nếu bạn đi bằng xe riêng từ phía nam lên, ví dụ từ Thanh Hóa, Nghệ An, có thể vào thẳng vùng Tây Bắc qua Hòa Bình cũ (nay Phú Thọ) hoặc qua đường Hồ Chí Minh rồi rẽ lên Mộc Châu, không cần vòng qua Hà Nội. Ngược lại, khách từ Quảng Ninh, Hải Phòng đi Đông Bắc có thể lên Lạng Sơn rồi sang Cao Bằng, đi ngược chiều vòng cung quen thuộc.
Chợ phiên vùng cao: lên lịch theo ngày trong tuần
Chợ phiên họp theo tuần, không theo tỉnh. Nhiều chợ vùng cao chỉ họp một ngày cố định trong tuần, thường là cuối tuần. Muốn xem chợ, phải xếp lịch trình sao cho có mặt đúng sáng hôm đó, vì chợ đông từ sớm và tan trước trưa.
Bắc Hà và Cán Cấu (Lào Cai). Chợ Bắc Hà họp sáng Chủ nhật, chợ Cán Cấu ở vùng Si Ma Cai họp sáng thứ Bảy. Cả hai thuộc Lào Cai trước và sau sáp nhập, nên có thể ghép với chuyến Sa Pa.
Đồng Văn, Mèo Vạc (Tuyên Quang). Chợ phiên Đồng Văn, Mèo Vạc thường họp sáng Chủ nhật. Riêng chợ tình Khâu Vai chỉ họp mỗi năm một lần, vào khoảng ngày 27 tháng 3 âm lịch, rất đông người.
Ứng xử ở chợ. Chợ là nơi người dân mua bán, gặp gỡ, không phải sân khấu. Hỏi trước khi chụp ảnh, không chen vào hàng quán để quay phim, mua gì thì trả giá nhẹ nhàng hoặc không trả giá với món nhỏ.
Câu hỏi thường gặp
Hà Giang bây giờ thuộc tỉnh nào?
Từ 1/7/2025, tỉnh Hà Giang nhập vào tỉnh Tuyên Quang. Vùng cao nguyên đá Đồng Văn, Mèo Vạc, Quản Bạ, Yên Minh, Hoàng Su Phì nay đều thuộc Tuyên Quang, nhưng tên các địa danh du lịch giữ nguyên.
Mù Cang Chải và Sa Pa có cùng tỉnh không?
Có. Yên Bái nhập vào Lào Cai, nên Mù Cang Chải, Tú Lệ, Nghĩa Lộ và Sa Pa, Bắc Hà, Y Tý nay cùng thuộc tỉnh Lào Cai. Trung tâm hành chính tỉnh đặt ở Yên Bái cũ.
Đèo Ô Quy Hồ nằm ở tỉnh nào?
Đèo Ô Quy Hồ vẫn là ranh giới giữa Lai Châu và Lào Cai, như trước sáp nhập, vì cả hai tỉnh đều không đổi phần lãnh thổ quanh đèo. Đỉnh đèo là nơi nhiều người dừng ngắm dãy Hoàng Liên Sơn.
Đi vòng Đông Bắc mất bao lâu?
Thường năm đến bảy ngày cho vòng Tuyên Quang – Cao Bằng – Thái Nguyên nếu tự lái và dừng chơi kỹ. Chỉ đi cao nguyên đá thì ba bốn ngày. Nên dư một ngày phòng thời tiết xấu.
Mộc Châu có bị sáp nhập vào tỉnh khác không?
Không. Sơn La là tỉnh giữ nguyên. Huyện Mộc Châu cũ chia thành một số phường và xã mới như phường Mộc Châu, Mộc Sơn, Thảo Nguyên, nhưng tên vùng du lịch Mộc Châu không đổi.
Người nước ngoài đi vùng biên giới phía Bắc có cần giấy phép không?
Khu vực sát biên giới có quy định riêng về đi lại, cư trú với người nước ngoài và có thể yêu cầu giấy phép. Nên hỏi cơ sở lưu trú, công ty lữ hành hoặc cơ quan chức năng địa phương về quy định hiện hành trước khi đi.