Từ 1/7/2025, Việt Nam có 13 đặc khu, là đơn vị hành chính cấp xã ở các huyện đảo cũ: Vân Đồn, Cô Tô (Quảng Ninh), Cát Hải, Bạch Long Vĩ (Hải Phòng), Cồn Cỏ (Quảng Trị), Hoàng Sa (Đà Nẵng), Lý Sơn (Quảng Ngãi), Trường Sa (Khánh Hòa), Phú Quý (Lâm Đồng), Côn Đảo (TP Hồ Chí Minh), Phú Quốc, Kiên Hải và Thổ Châu (An Giang). Trong đó, những đặc khu đón khách du lịch thường xuyên là Vân Đồn, Cô Tô, Cát Hải (Cát Bà), Lý Sơn, Phú Quý, Côn Đảo, Phú Quốc và Kiên Hải (Nam Du, Hòn Sơn).
Ngoài đặc khu, nhiều đảo du lịch nổi tiếng chỉ là một phần của xã, phường trên đất liền: Cù Lao Chàm thuộc xã Tân Hiệp (Đà Nẵng), Cù Lao Xanh thuộc xã Nhơn Châu (Gia Lai), Bình Ba thuộc vùng Cam Ranh (Khánh Hòa), quần đảo Hải Tặc thuộc xã Tiên Hải (An Giang). Bài này xếp các đảo đón khách theo tỉnh mới, cho biết đi từ cảng nào, mùa nào nên đi, và những điều cần chuẩn bị khi ra đảo.
Đảo đón khách du lịch theo tỉnh mới
Bảng gồm các đặc khu và một số đảo thuộc xã thường. Cảng đi ghi là nơi xuất phát quen thuộc; lịch tàu và hãng tàu thay đổi theo mùa:
| Đảo | Đơn vị hành chính mới | Tỉnh, thành mới | Đi từ |
|---|---|---|---|
| Quan Lạn, Minh Châu, Ngọc Vừng | đặc khu Vân Đồn | Quảng Ninh | cảng Cái Rồng (Vân Đồn) |
| Cô Tô | đặc khu Cô Tô | Quảng Ninh | Cái Rồng, một số chuyến từ Hạ Long |
| Cát Bà | đặc khu Cát Hải | Hải Phòng | trung tâm Hải Phòng, phà từ Hạ Long |
| Cồn Cỏ | đặc khu Cồn Cỏ | Quảng Trị | cảng Cửa Việt, số chuyến ít |
| Cù Lao Chàm | xã Tân Hiệp | Đà Nẵng | Cửa Đại (Hội An) |
| Lý Sơn | đặc khu Lý Sơn | Quảng Ngãi | cảng Sa Kỳ |
| Cù Lao Xanh | xã Nhơn Châu | Gia Lai | Quy Nhơn |
| Bình Ba, các đảo vịnh Nha Trang | phường, xã ven vịnh | Khánh Hòa | Cam Ranh, Nha Trang |
| Phú Quý | đặc khu Phú Quý | Lâm Đồng | cảng Phan Thiết |
| Côn Đảo | đặc khu Côn Đảo | TP Hồ Chí Minh | máy bay; tàu từ Vũng Tàu, Trần Đề |
| Phú Quốc | đặc khu Phú Quốc | An Giang | máy bay; tàu từ Rạch Giá, Hà Tiên |
| Nam Du, Hòn Sơn | đặc khu Kiên Hải | An Giang | Rạch Giá |
| Hải Tặc | xã Tiên Hải | An Giang | Hà Tiên |
Bốn đặc khu còn lại có điều kiện đặc biệt: Hoàng Sa và Trường Sa là quần đảo xa bờ thuộc chủ quyền Việt Nam, không có tuyến du lịch dân sự thông thường; Bạch Long Vĩ và Thổ Châu là đảo xa, việc đi lại chủ yếu phục vụ dân cư, lực lượng làm nhiệm vụ, khách muốn đến phải tìm hiểu quy định và phương tiện cụ thể.
Đặc khu khác gì một huyện đảo cũ
Trước 1/7/2025, các đảo lớn thường là huyện đảo (Cô Tô, Lý Sơn, Phú Quý, Côn Đảo…) hoặc thành phố (Phú Quốc). Khi bỏ cấp huyện, những đơn vị này không thể giữ nguyên cấp huyện, cũng không phù hợp gộp vào xã đất liền vì cách biển. Đặc khu là lời giải: một đơn vị hành chính cấp xã nhưng có tổ chức chính quyền phù hợp với đặc thù biển đảo, quản lý trọn một đảo hoặc một cụm đảo.
Với khách du lịch, đặc khu không đòi hỏi thủ tục nào khác so với đến một xã thường. Bạn vẫn mang giấy tờ tùy thân, cơ sở lưu trú vẫn khai báo lưu trú như bình thường. Thay đổi chỉ nằm ở địa chỉ: "đặc khu Phú Quốc, tỉnh An Giang" thay cho "thành phố Phú Quốc, tỉnh Kiên Giang"; "đặc khu Côn Đảo, TP Hồ Chí Minh" thay cho "huyện Côn Đảo, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu".
Vài đảo trước thuộc một huyện đất liền thì nay sáp vào xã đất liền gần nhất hoặc thành xã riêng. Ví dụ Cù Lao Chàm nay là xã Tân Hiệp của Đà Nẵng; Cù Lao Xanh là xã Nhơn Châu của Gia Lai. Đây là xã thường, không phải đặc khu.
Chọn đảo theo vùng và theo mùa
Vịnh Bắc Bộ (Vân Đồn, Cô Tô, Cát Bà). Đẹp nhất khoảng tháng 4 đến tháng 8, nước ấm, biển trong. Mùa hè có bão, tàu ra đảo có thể dừng đột ngột. Mùa đông gió mùa đông bắc, biển động, ít tàu, đảo vắng và lạnh.
Miền Trung (Cồn Cỏ, Cù Lao Chàm, Lý Sơn, Cù Lao Xanh). Mùa đẹp khoảng tháng 3 đến tháng 8. Từ khoảng tháng 9 đến tháng 12 là mùa mưa bão, tàu thường xuyên ngừng chạy. Cù Lao Chàm còn có thời gian tạm dừng đón khách vào mùa mưa bão để bảo vệ hệ sinh thái và an toàn.
Nam Trung Bộ (đảo Nha Trang, Bình Ba, Phú Quý). Biển êm khoảng tháng 2 đến tháng 8. Phú Quý xa bờ, đường tàu dài, cuối năm gió mạnh nên ít chuyến.
Biển Đông Nam Bộ (Côn Đảo). Biển đẹp thường khoảng tháng 3 đến tháng 9. Mùa gió đông bắc cuối năm, biển phía bắc đảo động hơn, tàu có thể ngừng.
Vịnh Thái Lan (Phú Quốc, Nam Du, Hòn Sơn, Hải Tặc). Mùa khô khoảng tháng 11 đến tháng 4 là mùa đẹp nhất: biển phía tây êm, trời trong. Mùa mưa có gió tây nam, biển phía tây Phú Quốc và đường tàu ra Nam Du có thể động mạnh.
Chuẩn bị khi ra đảo
Đảo là nơi nguồn lực có hạn và phụ thuộc thời tiết. Vài điều nên làm trước và trong chuyến đi:
- Đặt tàu qua kênh chính thức. Vào mùa cao điểm, tàu kín chỗ sớm. Mua vé qua kênh chính thức của hãng tàu hoặc cảng, giữ thông tin liên hệ để nhận báo đổi lịch.
- Dự phòng một ngày. Khi có cảnh báo gió mạnh, sóng lớn, cảng ngừng cho tàu chạy. Đừng xếp chuyến bay hay việc quan trọng sát ngày rời đảo.
- Chuẩn bị tiền mặt vừa đủ. Đảo lớn như Phú Quốc, Côn Đảo, Cát Bà có ngân hàng và máy rút tiền; đảo nhỏ có thể ít điểm thanh toán thẻ.
- Thuốc men cá nhân. Mang thuốc thường dùng, thuốc say sóng nếu dễ say. Cơ sở y tế trên đảo nhỏ có hạn; trường hợp nặng phải chuyển vào đất liền.
- Giữ gìn môi trường. Nhiều đảo đang hạn chế túi ni lông, đồ nhựa dùng một lần; không bẻ san hô, không mua sinh vật biển khô làm quà.
- Tôn trọng khu vực quân sự. Một số khu vực trên đảo do lực lượng vũ trang quản lý; không chụp ảnh, không bay flycam khi có biển cấm.
Với đặc khu có sân bay như Phú Quốc, Côn Đảo, Vân Đồn, chuyến đi ít phụ thuộc thời tiết biển hơn, nhưng chuyến bay vẫn có thể đổi giờ khi thời tiết xấu.
Ghép đảo với đất liền trong một chuyến theo tỉnh mới
Vì nhiều đảo nay cùng tỉnh với vùng đất liền đối diện, việc ghép đảo vào một hành trình dài trở nên tự nhiên hơn. Ở Quảng Ninh, một chuyến bốn năm ngày có thể đi Hạ Long, Bãi Cháy rồi ra Vân Đồn, Quan Lạn hoặc Cô Tô từ cảng Cái Rồng. Ở Hải Phòng, Cát Bà nay đi chung với vùng Hải Dương cũ (Côn Sơn, Kiếp Bạc) trong cùng một thành phố.
Ở miền Trung, Lý Sơn đi kèm vùng Sa Huỳnh, Mỹ Khê của Quảng Ngãi, hoặc nối lên Hội An, Cù Lao Chàm của Đà Nẵng. Cù Lao Xanh đi cùng Quy Nhơn, Kỳ Co, Eo Gió của tỉnh Gia Lai mới. Phú Quý nay cùng tỉnh Lâm Đồng với Mũi Né và Đà Lạt, nên một hành trình biển – núi gồm Phan Thiết, Phú Quý rồi lên cao nguyên chỉ đi trong một tỉnh, dù quãng đường vẫn dài.
Ở phía Nam, Côn Đảo nay là một phần của TP Hồ Chí Minh, có thể ghép với Vũng Tàu, Long Hải. Phú Quốc, Nam Du, Hòn Sơn, Hải Tặc cùng thuộc An Giang với Hà Tiên, Rạch Giá, Châu Đốc: một chuyến từ vùng Bảy Núi xuống biển Hà Tiên rồi ra đảo là đi trọn trong một tỉnh. Cách ghép này không làm đường ngắn lại, nhưng giúp bạn tra thông tin chính thức, thông báo thời tiết biển và lịch tàu trên cùng một nguồn của tỉnh.
Đi lại: đảo nào có sân bay, đảo nào chỉ có tàu
Có sân bay. Phú Quốc và Côn Đảo có sân bay trên đảo. Vân Đồn có sân bay nằm trên đảo Cái Bầu của đặc khu, đảo này nối với đất liền bằng cầu, thuận cho khách ra Quan Lạn, Cô Tô. Với ba nơi này, mùa biển động không cắt hẳn đường vào, chỉ ảnh hưởng chặng tàu nối tiếp.
Chỉ có tàu, quãng ngắn. Cát Bà, Cù Lao Chàm, Cù Lao Xanh, các đảo vịnh Nha Trang, Hải Tặc đi tàu khoảng dưới hai giờ. Chuyến ngắn nên ít say sóng, nhưng khi có cảnh báo gió mạnh, cảng vẫn ngừng cho tàu chạy như mọi nơi.
Chỉ có tàu, quãng dài. Lý Sơn, Cô Tô, Nam Du, Phú Quý cần chuyến tàu dài hơn, biển ngoài khơi động hơn. Người dễ say sóng nên chọn chuyến sáng sớm, ngồi giữa tàu, ăn nhẹ trước khi đi.
Đảo xa bờ. Bạch Long Vĩ, Cồn Cỏ, Thổ Châu có tuyến tàu chủ yếu phục vụ dân cư và công tác, số chuyến ít. Khách muốn đến nên tìm hiểu kỹ quy định đi lại, lưu trú và chuẩn bị tinh thần ở lâu hơn dự kiến nếu thời tiết xấu.
Ba câu hỏi hay gặp về địa chỉ khi đặt phòng trên đảo
Thứ nhất, "Phú Quốc, Kiên Giang" hay "Phú Quốc, An Giang"? Theo địa giới hiện hành là đặc khu Phú Quốc, tỉnh An Giang. Nhiều trang đặt phòng có thể còn ghi Kiên Giang; vị trí khách sạn không đổi, bạn cứ yên tâm, chỉ cần đối chiếu đúng tên khu, tên đường.
Thứ hai, "Côn Đảo, Bà Rịa – Vũng Tàu" hay "Côn Đảo, TP Hồ Chí Minh"? Từ 1/7/2025 là đặc khu Côn Đảo, TP Hồ Chí Minh. Khi khai thông tin cho chuyến bay hay lưu trú, dùng tên mới; còn khi tìm kiếm thông tin du lịch cũ, có thể vẫn phải tìm theo tên tỉnh cũ.
Thứ ba, Cát Bà nay ghi thế nào? Thị trấn Cát Bà cũ thuộc huyện Cát Hải, nay toàn bộ huyện thành đặc khu Cát Hải của Hải Phòng. Vì vậy địa chỉ đúng là "đặc khu Cát Hải, thành phố Hải Phòng", dù người ta vẫn gọi đảo là Cát Bà. Tên đặc khu và tên đảo khác nhau là chuyện bình thường, tương tự Nam Du thuộc đặc khu Kiên Hải.
Cũng tương tự, Hòn Sơn (xã Lại Sơn cũ) và các đảo Hòn Tre, An Sơn, Nam Du cũ đều gộp chung vào đặc khu Kiên Hải; Thổ Châu, vốn là một xã của thành phố Phú Quốc cũ, nay tách thành đặc khu riêng. Khi thấy trên mạng các tên cũ như "xã Lại Sơn, huyện Kiên Hải" hay "xã Thổ Châu, Phú Quốc", bạn biết đó là thông tin trước 1/7/2025, cần đổi sang tên đặc khu tương ứng khi khai báo hay tra cứu.
Câu hỏi thường gặp
Việt Nam có bao nhiêu đặc khu?
Từ 1/7/2025, Việt Nam có 13 đặc khu: Vân Đồn, Cô Tô, Cát Hải, Bạch Long Vĩ, Cồn Cỏ, Hoàng Sa, Lý Sơn, Trường Sa, Phú Quý, Côn Đảo, Phú Quốc, Kiên Hải và Thổ Châu. Tất cả là đơn vị hành chính cấp xã ở vùng biển đảo.
Đặc khu Phú Quốc có cần thủ tục gì khi đến du lịch không?
Khách Việt Nam đến Phú Quốc như đến mọi nơi khác, chỉ cần giấy tờ tùy thân. Phú Quốc có chính sách thị thực riêng cho một số khách quốc tế; người nước ngoài nên kiểm tra quy định hiện hành trước khi đi.
Quần đảo Nam Du thuộc tỉnh nào?
Nam Du thuộc đặc khu Kiên Hải, tỉnh An Giang, vì Kiên Giang đã nhập vào An Giang. Tàu ra Nam Du thường xuất phát từ Rạch Giá; mùa đẹp là mùa khô, khoảng tháng 11 đến tháng 4.
Cù Lao Chàm có phải đặc khu không?
Không. Cù Lao Chàm là xã Tân Hiệp thuộc thành phố Đà Nẵng, một xã thường. Đảo nằm trong khu dự trữ sinh quyển Cù Lao Chàm – Hội An và có những giai đoạn tạm dừng đón khách vào mùa mưa bão.
Du khách có ra được Hoàng Sa, Trường Sa không?
Hoàng Sa hiện không có tuyến du lịch dân sự. Ra Trường Sa thường theo các đoàn công tác do cơ quan có thẩm quyền tổ chức, không phải tour du lịch thông thường. Người muốn tìm hiểu nên theo dõi thông tin chính thức.
Đảo nào dễ đi nhất cho người lần đầu?
Phú Quốc, Côn Đảo, Cát Bà là ba nơi dễ đi nhất vì có máy bay hoặc nhiều chuyến tàu, phà, dịch vụ đầy đủ. Lý Sơn, Cô Tô, Nam Du hoang sơ hơn nhưng phụ thuộc thời tiết nhiều hơn.