Sau sáp nhập, việc đi ra đảo không đổi bến: tàu đi Lý Sơn vẫn xuất phát từ cảng Sa Kỳ, đi Phú Quý từ Phan Thiết, đi Côn Đảo từ Vũng Tàu hoặc Trần Đề, đi Cô Tô từ Vân Đồn, đi Phú Quốc từ Rạch Giá và Hà Tiên. Điều thay đổi là các đảo nay thuộc tỉnh mới: Côn Đảo thuộc Thành phố Hồ Chí Minh, Phú Quý thuộc Lâm Đồng, Phú Quốc, Kiên Hải, Thổ Châu thuộc An Giang, Cồn Cỏ thuộc Quảng Trị.
Cả nước có 13 đặc khu, là đơn vị cấp xã đặt ở các đảo, quần đảo; ngoài ra còn nhiều đảo có người ở là xã, phường thuộc đất liền. Bài này xếp các điểm ra đảo theo tỉnh mới, ghi bến xuất phát quen thuộc và những điều cần kiểm trước chuyến đi. Lịch tàu, giá vé, hãng tàu thay đổi theo mùa và thời tiết, nên không ghi ở đây; hãy xem thông báo của cảng, của đơn vị khai thác và của chính quyền đặc khu trước ngày đi.
Mười ba đặc khu: thuộc tỉnh mới nào, ra đảo bằng cách nào
Cột cuối ghi cách đi phổ biến với khách thường; "đoàn tổ chức" nghĩa là không có tuyến tàu khách thường lệ cho người tự đi:
| Đặc khu | Tỉnh, thành mới | Vùng tỉnh cũ | Cách đi thường dùng |
|---|---|---|---|
| Vân Đồn | Quảng Ninh | Quảng Ninh | Đảo chính nối đất liền bằng cầu; ra các đảo xa đi tàu từ cảng Cái Rồng; có sân bay Vân Đồn |
| Cô Tô | Quảng Ninh | Quảng Ninh | Tàu từ Vân Đồn |
| Cát Hải | Hải Phòng | Hải Phòng | Đảo Cát Hải có cầu; ra Cát Bà đi phà, tàu từ Hải Phòng hoặc tàu từ phía Hạ Long |
| Bạch Long Vĩ | Hải Phòng | Hải Phòng | Tàu từ Hải Phòng, chuyến thưa, phụ thuộc thời tiết |
| Cồn Cỏ | Quảng Trị | Quảng Trị | Tàu từ vùng Cửa Việt |
| Hoàng Sa | Đà Nẵng | Đà Nẵng | Không có tuyến tàu khách |
| Lý Sơn | Quảng Ngãi | Quảng Ngãi | Tàu cao tốc từ cảng Sa Kỳ |
| Trường Sa | Khánh Hòa | Khánh Hòa | Đoàn tổ chức, không có tuyến tàu khách thường lệ |
| Phú Quý | Lâm Đồng | Bình Thuận | Tàu từ Phan Thiết |
| Côn Đảo | TP Hồ Chí Minh | Bà Rịa - Vũng Tàu | Tàu từ Vũng Tàu hoặc từ Trần Đề; có sân bay Côn Đảo |
| Phú Quốc | An Giang | Kiên Giang | Tàu, phà từ Rạch Giá, Hà Tiên; có sân bay Phú Quốc |
| Kiên Hải | An Giang | Kiên Giang | Tàu từ Rạch Giá |
| Thổ Châu | An Giang | Kiên Giang | Tàu từ Phú Quốc, chuyến thưa |
Đáng chú ý là tàu đi Côn Đảo xuất phát từ Trần Đề, vùng Sóc Trăng cũ nay thuộc Cần Thơ, nghĩa là có một tuyến nối hai thành phố trực thuộc trung ương bằng đường biển. Phú Quý thì ngược lại: đảo thuộc Lâm Đồng, một tỉnh mà nhiều người vẫn nghĩ là chỉ có núi đồi, do Bình Thuận cũ đã nhập vào.
Các đảo có người ở không phải đặc khu
Nhiều điểm đến biển đảo quen thuộc là xã, phường bình thường, không phải đặc khu. Sau khi bỏ cấp huyện, chúng được gộp hoặc giữ thành xã đảo thuộc tỉnh mới:
- Cù Lao Chàm: thuộc vùng Hội An cũ, nay thuộc Đà Nẵng; tàu đi từ khu vực Cửa Đại. Đây là khu bảo tồn biển, số khách ra đảo có thể bị giới hạn theo quy định của địa phương.
- Quan Lạn, Minh Châu: thuộc đặc khu Vân Đồn; tàu đi từ cảng Cái Rồng.
- Cù Lao Xanh: ngoài khơi vùng Quy Nhơn cũ, nay thuộc Gia Lai; tàu và thuyền đi từ bờ biển phía nam Quy Nhơn.
- Bình Ba, Bình Hưng: vùng vịnh Cam Ranh, thuộc Khánh Hòa; thuyền đi từ các bến trong vịnh.
- Hòn Sơn, Nam Du: thuộc vùng biển Kiên Giang cũ, nay thuộc An Giang; tàu từ Rạch Giá.
- Hòn Khoai: ngoài khơi Cà Mau; ra đảo chủ yếu theo tàu của địa phương, không phải tuyến du lịch phổ biến.
Với những đảo này, tên xã có thể đã đổi theo sắp xếp năm 2025, nhưng tên đảo vẫn giữ. Khi tìm thông tin tàu, hãy tìm theo tên đảo; khi làm giấy tờ, lưu trú, hãy dùng tên xã, đặc khu mới.
Vì sao bến tàu không đổi dù đảo đổi tỉnh
Bến tàu ra đảo được chọn theo khoảng cách biển ngắn nhất, độ sâu luồng lạch và chỗ tránh gió, không theo ranh giới tỉnh. Lý Sơn gần cảng Sa Kỳ nên tàu đi từ đó; Côn Đảo xa bờ, nên có hai hướng là Vũng Tàu và Trần Đề tùy mùa gió và nhu cầu khách. Sáp nhập tỉnh không làm thay đổi những điều kiện tự nhiên này.
Thậm chí, sáp nhập có lúc làm tuyến tàu "gọn" hơn về mặt quản lý. Phú Quốc và Rạch Giá, Hà Tiên trước đây đã cùng tỉnh Kiên Giang, nay cùng tỉnh An Giang, nên tuyến tàu vẫn là tuyến nội tỉnh. Phú Quý và Phan Thiết cùng thuộc Lâm Đồng. Riêng tuyến Trần Đề – Côn Đảo là tuyến giữa hai thành phố trực thuộc trung ương, Cần Thơ và Thành phố Hồ Chí Minh.
Thay đổi thực tế mà khách có thể gặp nằm ở giấy tờ: tên cơ quan cấp phép, tên cảng vụ hay tên ban quản lý có thể đổi theo tổ chức bộ máy mới; vé tàu có thể ghi tên đơn vị hành chính mới. Đó là chuyện thủ tục, không ảnh hưởng đến hành trình.
Kiểm gì trước khi ra đảo
Ra đảo khác đi đường bộ ở chỗ thời tiết quyết định tất cả. Một danh sách kiểm gọn cho người đi lần đầu:
- Dự báo gió, sóng và cấp biển động. Khi có gió mạnh, áp thấp hay bão, cảng vụ có thể tạm dừng tàu. Chuẩn bị phương án ở lại thêm một hai ngày trên đảo hoặc trên đất liền.
- Bến xuất phát chính xác. Một số tuyến có nhiều bến tùy mùa hoặc tùy hãng; xác nhận bến ngay khi đặt vé, kèm tên phường, xã mới của bến để chỉ đường cho xe đưa đón.
- Giấy tờ tùy thân. Mua vé và lên tàu cần giấy tờ hợp lệ; người nước ngoài ra một số đảo có thể cần thủ tục riêng theo quy định khu vực biên giới biển. Hỏi đơn vị bán vé hoặc chính quyền đặc khu.
- Chỗ ở và phương tiện trên đảo. Đảo nhỏ có số phòng giới hạn vào mùa cao điểm và dịp lễ; đặt trước và hỏi cách di chuyển từ bến về chỗ ở.
- Quy định bảo tồn. Các khu bảo tồn biển như Cù Lao Chàm, Côn Đảo có quy định về số khách, khu vực được vào, hoạt động lặn, câu cá; đọc trước để không vi phạm.
- Say sóng. Tàu cao tốc tuyến xa có thể rung lắc mạnh khi biển động. Người dễ say sóng nên hỏi ý kiến nhân viên y tế về cách phòng, ăn nhẹ trước khi đi.
Với các đảo có sân bay như Côn Đảo, Phú Quốc, Vân Đồn, một hướng đi kết hợp bay một chiều, tàu một chiều thường thuận tiện và giảm rủi ro khi thời tiết xấu.
Cảng biển hàng hóa theo tỉnh mới: vài nét để định vị
Ngoài tàu khách ra đảo, bản đồ cảng biển cũng đổi cách đọc sau sáp nhập. Gia Lai, một tỉnh vốn ở sâu trong cao nguyên, nay có cảng Quy Nhơn vì gộp Bình Định; Đắk Lắk có cảng Vũng Rô ở vùng Phú Yên cũ; Lâm Đồng có các cảng ở vùng Bình Thuận cũ phục vụ năng lượng và thủy sản; Quảng Ngãi vẫn có Dung Quất. Thành phố Hồ Chí Minh nay có cả cụm cảng Cát Lái và cụm cảng nước sâu Cái Mép – Thị Vải ở vùng Bà Rịa - Vũng Tàu cũ.
Ở phía Bắc, Hải Phòng tiếp tục là đầu mối cảng lớn với cụm Lạch Huyện; Quảng Ninh có Cái Lân, Cẩm Phả; Thanh Hóa có Nghi Sơn; Hà Tĩnh có Vũng Áng, Sơn Dương. Ở miền Trung, Đà Nẵng có Tiên Sa, Liên Chiểu và thêm cụm cảng Kỳ Hà, Chu Lai ở vùng Quảng Nam cũ; Khánh Hòa có Cam Ranh, vịnh Vân Phong và vùng Cà Ná ở Ninh Thuận cũ.
Những thông tin này hữu ích cho người làm logistics, xuất nhập khẩu muốn định vị cảng theo tỉnh mới. Chi tiết khai thác, luồng tàu, công suất thay đổi theo từng giai đoạn; nên tra danh mục cảng biển do cơ quan quản lý hàng hải công bố.
Đặc khu khác xã đảo ở chỗ nào
Đặc khu là đơn vị hành chính cấp xã đặt ở hải đảo, ngang hàng với xã và phường trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Phần lớn đặc khu hình thành từ các huyện đảo cũ như Vân Đồn, Cô Tô, Cát Hải, Bạch Long Vĩ, Cồn Cỏ, Hoàng Sa, Lý Sơn, Trường Sa, Phú Quý, Côn Đảo, Phú Quốc, Kiên Hải; Thổ Châu là trường hợp tách thành đặc khu riêng ở vùng biển phía tây nam. Khi bỏ cấp huyện, các huyện đảo không bị chia nhỏ thành nhiều xã mà chuyển thẳng thành một đặc khu, vì quản lý một vùng biển đảo cần sự thống nhất.
Với người đi lại, sự khác biệt này hiện ra ở giấy tờ. Địa chỉ trên đảo nay ghi theo mẫu "đặc khu X, tỉnh Y", không còn "huyện đảo X". Một người ở Côn Đảo ghi địa chỉ là đặc khu Côn Đảo, Thành phố Hồ Chí Minh; người ở Lý Sơn ghi đặc khu Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi. Các thủ tục hành chính mà trước đây phải làm ở huyện, nay phần lớn làm ngay tại đặc khu, nên người dân đảo ít phải vào đất liền hơn cho những việc cấp xã.
Còn những đảo là xã, phường bình thường, như Cù Lao Chàm hay Nam Du, vẫn thuộc một đơn vị cấp xã như mọi xã khác, có khi gộp thêm một phần đất liền. Vì vậy, đừng mặc định đảo nào có người ở cũng là đặc khu; tra tên đơn vị hành chính trước khi ghi địa chỉ hay làm giấy tờ.
Gửi hàng, ghi địa chỉ ra đảo sau sáp nhập
Gửi hàng ra đảo luôn chậm hơn đất liền vì phụ thuộc chuyến tàu và thời tiết. Sau sáp nhập, thêm một điểm cần chú ý là tên tỉnh. Hàng gửi ra Phú Quý ghi tỉnh Lâm Đồng, gửi ra Côn Đảo ghi Thành phố Hồ Chí Minh, gửi ra Phú Quốc ghi tỉnh An Giang. Nếu hệ thống của đơn vị vận chuyển chưa cập nhật, nhân viên có thể yêu cầu chọn tên cũ trong danh sách; khi đó, hãy ghi thêm tên mới ở phần ghi chú để người giao hàng trên đảo không nhầm.
Hàng tươi sống, hàng dễ vỡ và hàng cồng kềnh nên hỏi trước về cách đóng gói và tàu nhận chở. Một số tuyến chở hàng theo tàu khách, một số theo tàu hàng riêng, lịch khác nhau. Vào mùa biển động, hàng có thể nằm ở bến nhiều ngày; người nhận trên đảo cần được báo trước để chủ động.
Với doanh nghiệp, hộ kinh doanh trên đảo, địa chỉ trên hóa đơn, hợp đồng nên cập nhật theo tên đặc khu, xã mới và tỉnh mới. Cách làm cụ thể và giấy tờ cần thay đổi đã có ở mục địa chỉ mới trên giấy tờ của trang; ở đây chỉ nhắc rằng tên đảo, tên bến tàu vẫn giữ, còn tên đơn vị hành chính đã đổi.
Câu hỏi thường gặp
Đi Côn Đảo từ Cần Thơ được không?
Được, theo tuyến tàu từ cảng Trần Đề ở vùng Sóc Trăng cũ, nay thuộc Cần Thơ, khi tuyến này đang khai thác. Người ở miền Tây thường thấy tuyến này tiện hơn vòng lên Vũng Tàu. Lịch chạy phụ thuộc mùa và thời tiết; kiểm với đơn vị khai thác trước khi đi.
Phú Quý thuộc tỉnh nào, đi từ đâu?
Đặc khu Phú Quý thuộc tỉnh Lâm Đồng, do Bình Thuận cũ nhập vào Lâm Đồng. Tàu ra đảo vẫn đi từ Phan Thiết như trước. Phú Quý không có sân bay dân dụng, nên đường biển là cách đi duy nhất với khách thường.
Ra Trường Sa có tự mua vé được không?
Không có tuyến tàu khách thường lệ để tự mua vé ra Trường Sa. Việc ra đảo được thực hiện theo các đoàn công tác, đoàn được tổ chức theo quy định. Người muốn tham gia cần tìm hiểu qua kênh chính thức của cơ quan tổ chức đoàn.
Cát Bà thuộc đặc khu nào?
Cát Bà thuộc đặc khu Cát Hải của thành phố Hải Phòng. Tên gọi Cát Bà vẫn dùng cho đảo và khu du lịch. Khi tìm đường, có thể tìm theo tên Cát Bà; khi ghi địa chỉ hành chính, ghi theo đơn vị mới của đặc khu.
Thời tiết xấu thì có được hoàn vé tàu ra đảo không?
Khi cảng vụ hoặc cơ quan chức năng tạm dừng tàu vì thời tiết, các đơn vị khai thác thường có cách xử lý như đổi chuyến hoặc hoàn vé theo chính sách của họ. Chính sách khác nhau giữa các hãng; đọc kỹ điều kiện khi mua vé.
Đảo thuộc tỉnh mới thì có phải làm giấy tờ gì khác khi ra đảo không?
Với công dân Việt Nam, sáp nhập không đặt thêm thủ tục ra đảo. Thủ tục vẫn như trước: giấy tờ tùy thân khi mua vé, tuân thủ quy định của đặc khu. Người nước ngoài ra một số đảo có thể cần thủ tục riêng, nên hỏi trước.