Hồ sơ tỉnh Bắc Ninh sau sáp nhập: Bắc Ninh và Bắc Giang, trung tâm đặt ở Bắc Giang cũ

Tỉnh Bắc Ninh mới gồm tỉnh Bắc Ninh và tỉnh Bắc Giang cũ, hợp nhất từ ngày 1/7/2025; tên tỉnh là Bắc Ninh, còn trung tâm hành chính – chính trị đặt tại Bắc Giang cũ. Theo bảng đối chiếu trang dùng, tỉnh có 99 đơn vị cấp xã, gồm 33 phường và 66 xã. Tỷ lệ phường cao so với nhiều tỉnh khác, phản ánh mức đô thị hoá của phần Bắc Ninh cũ và các thị xã công nghiệp của Bắc Giang cũ.

Hai tỉnh này vốn từng là một: tỉnh Hà Bắc tồn tại từ năm 1962 đến năm 1996 rồi mới tách đôi. Lần nhập năm 2025 vì thế không xa lạ với người lớn tuổi, nhưng địa bàn đã đổi rất nhiều, với các khu công nghiệp lớn mọc lên ở cả hai bên sông Cầu. Hồ sơ này tóm tắt cấu trúc tỉnh mới, chỗ đặt trung tâm, giáp ranh, kinh tế, văn hoá, đường đi và những điểm cần chú ý khi tra địa chỉ.

Bắc Ninh mới gồm những đơn vị cũ nào

Bảng dưới đây liệt kê các đơn vị cấp huyện trước 1/7/2025. Bắc Giang cũ rộng hơn nhiều so với Bắc Ninh cũ, vốn là tỉnh có diện tích nhỏ nhất cả nước trước sắp xếp.

Ghi chú: một số huyện của Bắc Giang cũ đã được điều chỉnh ngay trước mốc 1/7/2025 (ví dụ huyện Yên Dũng nhập vào thành phố Bắc Giang, thị xã Chũ được lập từ một phần huyện Lục Ngạn), nên giấy tờ của bạn có thể ghi tên đơn vị theo lần sắp xếp trước. Khi tra cứu, hãy dùng đúng tên ghi trên giấy và đối chiếu bảng xã phường cũ – mới.

Thành phố Bắc Giang cũ (gồm cả vùng Yên Dũng) nay thành các phường Bắc Giang, Đa Mai, Tân An, Tân Tiến, Tiền Phong, Cảnh Thụy, Yên Dũng và một phần xã Đồng Việt. Thành phố Bắc Ninh cũ thành các phường Kinh Bắc, Vũ Ninh, Võ Cường, Nam Sơn, Hạp Lĩnh.

Vì sao trung tâm ở Bắc Giang cũ

Nghị quyết sắp xếp đặt trung tâm chính trị – hành chính tỉnh Bắc Ninh mới tại Bắc Giang cũ. Nhìn trên bản đồ, khu vực này nằm gần giữa tỉnh mới hơn: phía nam là các đô thị Bắc Ninh, Từ Sơn, Quế Võ; phía đông bắc là vùng núi Lục Ngạn, Sơn Động trải tới giáp Quảng Ninh, Lạng Sơn. Bắc Giang cũ cũng có quỹ đất rộng hơn để bố trí trụ sở, trong khi Bắc Ninh cũ đã chật.

Hai trung tâm Bắc Ninh và Bắc Giang cũ chỉ cách nhau một quãng ngắn theo quốc lộ 1 và cao tốc Hà Nội – Bắc Giang, nên với người dân phần lớn tỉnh, khoảng cách đến cơ quan tỉnh thay đổi không nhiều. Vùng xa nhất là Sơn Động, Lục Ngạn phía đông và Lương Tài, Gia Bình phía nam.

Tên tỉnh lấy là Bắc Ninh, nhưng tên Bắc Giang vẫn còn trong tên phường, tên ga và nhiều thương hiệu nông sản đã đăng ký. Khi đọc tin tức về "tỉnh Bắc Ninh" sau tháng 7/2025, cần nhớ là đang nói về cả vùng Bắc Giang cũ.

Địa hình và sông ngòi: đồng bằng gặp trung du

Bắc Ninh mới có hai mảng địa hình rõ ràng. Phần Bắc Ninh cũ gần như toàn bộ là đồng bằng phù sa thuộc châu thổ sông Hồng, thấp và bằng, chỉ có vài dải đồi nhỏ như núi Dạm, núi Phật Tích ở Tiên Du, đồi Lim. Phần Bắc Giang cũ đi từ đồng bằng ở Việt Yên, Hiệp Hòa lên trung du đồi bát úp ở Tân Yên, Lạng Giang, Yên Thế, rồi lên núi thấp và trung bình ở Lục Nam, Lục Ngạn, Sơn Động, nơi có dãy Yên Tử chạy dọc ranh giới với Quảng Ninh.

Ba con sông chính chảy qua tỉnh là sông Cầu, sông Thương và sông Lục Nam, hội về ngã ba Phả Lại (thuộc phía Hải Phòng mới) để thành sông Thái Bình. Sông Đuống tách từ sông Hồng chảy qua phía nam Bắc Ninh cũ, gắn với vùng tranh Đông Hồ và gốm Phù Lãng ven sông. Sông Cầu từng là ranh giới tự nhiên giữa Bắc Ninh và Bắc Giang cũ, nay trở thành con sông chảy giữa lòng một tỉnh.

Khí hậu nhiệt đới gió mùa, mùa đông lạnh và hanh khô, mùa hè nóng ẩm mưa nhiều. Vùng núi phía đông bắc lạnh hơn đồng bằng vài độ vào mùa đông, và mùa vải chín tập trung vào đầu hè. Với người đi lại, điều đáng nhớ là các tuyến từ đồng bằng lên Sơn Động, Lục Ngạn có đoạn đèo dốc, mưa lớn có thể sạt lở cục bộ.

Kinh tế: hai đầu khác nhau

Đồng bằng phía nam và tây: công nghiệp điện tử, chế tạo. Các khu công nghiệp ở Yên Phong, Quế Võ, Tiên Du, Từ Sơn (Bắc Ninh cũ) và Việt Yên, Hiệp Hòa, vùng Đình Trám – Vân Trung – Quang Châu (Bắc Giang cũ) thu hút nhiều doanh nghiệp điện tử, linh kiện, cơ khí. Hai bên vốn đã nối thành một vành đai công nghiệp liền nhau dọc quốc lộ 1 và quốc lộ 18.

Làng nghề truyền thống. Bắc Ninh cũ có mật độ làng nghề dày: gốm Phù Lãng, tranh Đông Hồ, đúc đồng Đại Bái, gỗ Đồng Kỵ, giấy Phong Khê, tơ tằm Vọng Nguyệt. Nhiều làng đã chuyển sang sản xuất quy mô xưởng, nhưng tên nghề vẫn gắn với tên làng.

Trung du phía đông bắc: cây ăn quả và lâm nghiệp. Vùng Lục Ngạn, Lục Nam, Tân Yên nổi tiếng với vải thiều; Yên Thế với gà đồi; Sơn Động và Lục Nam với rừng trồng, keo, gỗ. Vải thiều Lục Ngạn là sản phẩm có chỉ dẫn địa lý, tên gọi gắn với địa danh cũ và không đổi theo tên tỉnh.

Nhìn chung. Tỉnh mới có hạt nhân công nghiệp mạnh và vùng nông thôn, miền núi rộng. Số liệu tổng hợp của tỉnh mới, nếu cần so sánh, nên lấy từ niên giám thống kê hoặc báo cáo chính thức sau sáp nhập, không cộng gộp số liệu cũ một cách cơ học vì cách tính có thể khác.

Văn hoá Kinh Bắc trải sang hai bờ sông Cầu

Dân ca quan họ Bắc Ninh được UNESCO ghi danh năm 2009, và hồ sơ di sản ghi nhận các làng quan họ gốc ở cả Bắc Ninh lẫn Bắc Giang — phần lớn ở Bắc Ninh cũ, một số làng ở vùng Việt Yên của Bắc Giang cũ. Việc nhập tỉnh vì thế gom trọn không gian quan họ vào một đơn vị hành chính. Hội Lim ở Tiên Du là lễ hội quan họ được biết đến rộng rãi nhất.

Bắc Ninh cũ còn có nhiều di tích gắn với thời Lý: đền Đô ở Từ Sơn thờ các vua Lý, chùa Dâu và chùa Bút Tháp ở Thuận Thành. Bắc Giang cũ góp vào khu Tây Yên Tử ở Sơn Động và chùa Vĩnh Nghiêm ở vùng Yên Dũng, nơi lưu giữ mộc bản kinh Phật được UNESCO đưa vào danh mục Ký ức thế giới khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Năm 2025, quần thể di tích Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO ghi danh là di sản thế giới, trải trên địa bàn Quảng Ninh, Bắc Ninh (phần Bắc Giang cũ) và Hải Phòng (phần Hải Dương cũ).

Vùng Sơn Động, Lục Ngạn có người Tày, Nùng, Sán Chay, Dao, Hoa sinh sống, nên tỉnh mới không chỉ là đồng bằng Kinh Bắc mà còn có một mảng văn hoá miền núi đáng kể. Yên Thế cũ còn gắn với cuộc khởi nghĩa nông dân do Hoàng Hoa Thám lãnh đạo cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20, với hệ thống đồn lũy được bảo tồn như di tích. Với người đọc muốn so sánh, có thể hình dung tỉnh mới như một mặt cắt từ làng quê đồng bằng có đình, chùa, hội làng dày đặc, lên trung du đồi vải, rồi vào bản làng dân tộc thiểu số dưới chân dãy Yên Tử.

Đi lại và giáp ranh

Bắc Ninh mới nằm sát Hà Nội và gần sân bay Nội Bài, có cả đường sắt, cao tốc và đường thủy. Bảng tóm tắt các trục chính.

Lịch tàu, xe và các dự án giao thông mới thay đổi theo thời gian; thông tin về dự án đang chuẩn bị đầu tư nên đọc từ nguồn chính thức, không nên coi là đã có.

Khi tra cứu và ghi địa chỉ

"Kinh Bắc" là tên phường, không phải tên vùng hành chính. Phường Kinh Bắc thuộc thành phố Bắc Ninh cũ; còn "vùng Kinh Bắc" là tên lịch sử chỉ cả xứ Bắc Ninh xưa. Ghi địa chỉ chỉ dùng tên phường.

Giấy tờ ghi Bắc Giang cũ. Giấy tờ cấp trước sắp xếp không mất giá trị chỉ vì đổi tên tỉnh; việc cập nhật làm khi phát sinh thủ tục. Cụ thể từng loại giấy xem mục địa chỉ mới trên giấy tờ.

Doanh nghiệp trong khu công nghiệp. Địa chỉ trụ sở doanh nghiệp trong khu công nghiệp cũ ghi theo tên xã, phường mới mà khu công nghiệp đó nằm trong; tên khu công nghiệp vẫn giữ. Thay đổi trên đăng ký doanh nghiệp làm theo hướng dẫn của cơ quan đăng ký kinh doanh.

Gửi hàng về vùng vải. Vào mùa vải, lượng hàng gửi từ vùng Lục Ngạn rất lớn; ghi đúng tên xã mới và số điện thoại người nhận giúp tránh chậm trễ. Đây là chỗ hay nhầm vì nhiều người vẫn quen ghi "huyện Lục Ngạn".

Câu hỏi thường gặp

Tỉnh Bắc Ninh mới gồm những tỉnh nào?

Bắc Ninh mới gồm hai tỉnh cũ là Bắc Ninh và Bắc Giang, hợp nhất từ ngày 1/7/2025. Tên tỉnh là Bắc Ninh, trung tâm hành chính – chính trị đặt tại Bắc Giang cũ. Theo bảng tra cứu của trang, tỉnh có 99 đơn vị cấp xã, gồm 33 phường và 66 xã.

Bắc Giang còn tồn tại không?

Bắc Giang không còn là tên tỉnh. Thành phố Bắc Giang cũ chia thành nhiều phường, trong đó có phường Bắc Giang. Tên Bắc Giang vẫn xuất hiện trong tên phường, tên ga, tên sông và nhiều sản phẩm đã đăng ký.

Vì sao tỉnh tên Bắc Ninh nhưng trụ sở ở Bắc Giang?

Nghị quyết sắp xếp chọn tên Bắc Ninh và đặt trung tâm tại Bắc Giang cũ. Cách làm này xuất hiện ở nhiều tỉnh, thường để cân bằng giữa tên gọi có bề dày lịch sử và vị trí trụ sở thuận tiện, gần giữa địa bàn, có quỹ đất. Văn bản chính thức không nhất thiết nêu lý do chi tiết.

Lục Ngạn bây giờ thuộc tỉnh nào?

Vùng Lục Ngạn trước thuộc tỉnh Bắc Giang, nay thuộc tỉnh Bắc Ninh. Đơn vị cấp huyện cũ không còn; địa bàn được sắp xếp thành các xã, phường mới. Tên Lục Ngạn vẫn dùng trong chỉ dẫn địa lý vải thiều.

Bắc Ninh và Bắc Giang từng là một tỉnh chưa?

Có. Hai tỉnh từng nhập thành tỉnh Hà Bắc từ năm 1962 và tách lại từ năm 1997 theo nghị quyết của Quốc hội năm 1996. Lần hợp nhất năm 2025 lấy tên Bắc Ninh thay vì dùng lại tên Hà Bắc.

Bắc Ninh mới giáp những tỉnh nào?

Bắc Ninh mới giáp Hà Nội ở phía tây, Thái Nguyên ở phía tây bắc, Lạng Sơn ở phía bắc và đông bắc, Quảng Ninh ở phía đông, Hải Phòng ở phía đông nam và Hưng Yên ở phía nam. Tỉnh không giáp biển và không giáp biên giới.