Sau sáp nhập, bốn tỉnh ở Tây Nguyên và Nam Trung Bộ có cả cao nguyên lẫn biển: Gia Lai (gồm Bình Định cũ, có Quy Nhơn), Đắk Lắk (gồm Phú Yên cũ, có Tuy Hòa), Lâm Đồng (gồm Bình Thuận và Đắk Nông cũ, có Mũi Né, Phan Thiết) và Khánh Hòa (gồm Ninh Thuận cũ, có vùng núi Khánh Sơn, Khánh Vĩnh). Trong mỗi tỉnh, có thể đi một hành trình từ đồi cà phê xuống bãi biển mà không phải đổi tỉnh.
Đây là thay đổi thú vị nhất trên bản đồ du lịch năm 2025. Trước đây, Tây Nguyên là vùng duy nhất không giáp biển; nay ba tỉnh Tây Nguyên có bờ biển, và tỉnh thứ tư, Quảng Ngãi mới, cũng nối biển với cao nguyên Kon Tum. Bài này tập trung vào bốn tỉnh phía nam của dải đó, gợi ý cung đường ngang nối núi với biển cho từng tỉnh và cách chọn mùa cho cả hai đầu.
Bốn tỉnh nối cao nguyên với biển
Cột "đường ngang" là quốc lộ quen thuộc nối hai vùng trong cùng tỉnh:
| Tỉnh mới | Đầu cao nguyên | Đầu biển | Đường ngang chính |
|---|---|---|---|
| Gia Lai | Pleiku, Biển Hồ, Chư Đăng Ya, An Khê | Quy Nhơn, Kỳ Co, Eo Gió, Ghềnh Ráng | quốc lộ 19 qua đèo An Khê |
| Đắk Lắk | Buôn Ma Thuột, Buôn Đôn, hồ Lắk | Tuy Hòa, Gành Đá Đĩa, Mũi Điện, đầm Ô Loan | quốc lộ 29 |
| Lâm Đồng | Đà Lạt, Bảo Lộc, Tà Đùng, Gia Nghĩa | Phan Thiết, Mũi Né, Tuy Phong, đảo Phú Quý | quốc lộ 28B và các tuyến qua Di Linh, Bảo Lộc |
| Khánh Hòa | Khánh Sơn, Khánh Vĩnh (vùng núi) | Nha Trang, Cam Ranh, Vĩnh Hy, Ninh Chữ | quốc lộ 27C đi Đà Lạt, quốc lộ 27 đi Phan Rang |
Khánh Hòa không phải tỉnh Tây Nguyên, nhưng có vùng núi phía tây cao và mát, và là cửa ngõ lên Đà Lạt qua đèo Khánh Lê. Còn Lâm Đồng là trường hợp đặc biệt nhất: một tỉnh có thành phố cao nguyên nổi tiếng nhất nước, một công viên địa chất toàn cầu và một trong những vùng biển du lịch đông khách nhất miền Nam.
Gia Lai: từ phố núi Pleiku xuống biển Quy Nhơn
Gia Lai mới đặt trung tâm hành chính tại Quy Nhơn cũ, nên đầu biển nay là trung tâm của tỉnh. Cung đường kinh điển là quốc lộ 19, từ Quy Nhơn qua vùng Tây Sơn – nơi có bảo tàng Quang Trung và di tích nhà Tây Sơn – vượt đèo An Khê lên vùng Tây Sơn thượng đạo, rồi lên Pleiku. Đi một mạch mất khoảng nửa ngày; đi chậm thì chia hai ngày, nghỉ ở An Khê.
Ở Pleiku, Biển Hồ (nay xã Biển Hồ) là hồ nước trên miệng núi lửa cổ, mùa khô có rừng thông và đồi chè xanh bên hồ. Núi lửa Chư Đăng Ya nổi tiếng mùa hoa dã quỳ đầu mùa khô. Ở Quy Nhơn, bán đảo Phương Mai với Kỳ Co, Eo Gió (nay thuộc phường Quy Nhơn Đông), Ghềnh Ráng, cùng các cụm tháp Chăm như tháp Đôi, tháp Bánh Ít là những điểm quen thuộc.
Hai đầu có nhịp mùa ngược nhau: Quy Nhơn đẹp khoảng tháng 3 đến tháng 8, Pleiku đẹp vào mùa khô khoảng tháng 11 đến tháng 4. Nếu chỉ đi được một lần, khoảng tháng 3, tháng 4 là lúc cả hai đầu đều tương đối khô ráo.
Đắk Lắk: cà phê Buôn Ma Thuột và bờ biển Phú Yên cũ
Đắk Lắk mới giữ trung tâm hành chính ở Buôn Ma Thuột và có thêm toàn bộ bờ biển Phú Yên cũ. Đầu cao nguyên có không gian cà phê và văn hoá Ê Đê ở Buôn Ma Thuột, làng Buôn Đôn với văn hoá săn bắt, thuần dưỡng voi xưa, hồ Lắk với buôn Jun bên hồ, cụm thác trên sông Sêrêpôk. Đầu biển có tháp Nhạn ở Tuy Hòa, Gành Đá Đĩa (nay thuộc xã Tuy An Đông), đầm Ô Loan, vịnh Xuân Đài và Mũi Điện, nơi được coi là điểm cực đông của đất liền Việt Nam.
Quốc lộ 29 nối hai đầu, đi qua những vùng trồng mía, sắn, thung lũng sông Ba. Đường xa, nên chuyến núi – biển trọn vẹn trong Đắk Lắk cần ít nhất bốn ngày: hai ngày Buôn Ma Thuột và quanh vùng, một ngày đường, một đến hai ngày biển.
Người đi lần đầu nên biết: trước sáp nhập, Phú Yên thường bị "lướt qua" trên quốc lộ 1 giữa Quy Nhơn và Nha Trang. Nay khi thuộc Đắk Lắk, vùng biển này có thêm một hướng khách mới từ cao nguyên xuống.
Lâm Đồng: Đà Lạt, Tà Đùng, Mũi Né trong một tỉnh
Đầu cao nguyên Đà Lạt. Thành phố Đà Lạt cũ nay chia thành các phường mang hậu tố Đà Lạt như Xuân Hương – Đà Lạt, Lâm Viên – Đà Lạt, Lang Biang – Đà Lạt. Du lịch vẫn xoay quanh hồ Xuân Hương, núi Langbiang, các đồi thông và vườn hoa.
Vùng Đắk Nông cũ. Tà Đùng nay là xã Tà Đùng của Lâm Đồng, nổi tiếng với hồ thuỷ điện nhiều đảo nhỏ. Công viên địa chất toàn cầu Đắk Nông có hệ thống hang động trong đá núi lửa ở vùng Krông Nô cũ cùng nhiều thác nước trên sông Sêrêpôk và các suối lớn.
Đầu biển Bình Thuận cũ. Mũi Né vẫn là phường Mũi Né, nổi tiếng với đồi cát, làng chài và các môn thể thao gió. Xa hơn có Bàu Trắng, Hòn Rơm, mũi Kê Gà, núi Tà Cú, và đảo Phú Quý nay là đặc khu.
Đường nối. Từ Đà Lạt xuống biển có nhiều lựa chọn: quốc lộ 28B qua đèo Đại Ninh xuống vùng Bắc Bình; quốc lộ 28 từ Di Linh xuống Phan Thiết; hoặc qua Bảo Lộc theo quốc lộ 55 xuống vùng biển phía nam. Các con đèo dài, nên đi ban ngày và tránh mưa lớn.
Một tỉnh, ba vùng khí hậu. Đà Lạt mát quanh năm, vùng Đắk Nông cũ mưa nhiều giữa năm, Mũi Né khô nắng gần như quanh năm. Chuẩn bị quần áo cho cả lạnh và nắng trong cùng một chuyến.
Khánh Hòa mới: Nha Trang, vịnh Vĩnh Hy và vùng nắng gió Phan Rang
Khánh Hòa mới giữ trung tâm hành chính ở Nha Trang và có thêm Ninh Thuận cũ. Đầu biển Nha Trang có tháp Po Nagar, vịnh Nha Trang với các đảo, vịnh Nha Phu, Cam Ranh và đảo Bình Ba. Phần Ninh Thuận cũ có vịnh Vĩnh Hy trong vườn quốc gia Núi Chúa (nay xã Vĩnh Hải), biển Ninh Chữ (nay phường Ninh Chử), đồi cát Nam Cương, tháp Po Klong Garai và làng gốm Bàu Trúc của người Chăm.
Vùng núi phía tây của Khánh Hòa, quanh Khánh Sơn và Khánh Vĩnh cũ, cao và mát hơn hẳn đồng bằng ven biển, có vườn sầu riêng, thác nước và văn hoá Raglai. Từ Nha Trang lên Đà Lạt qua quốc lộ 27C và đèo Khánh Lê là cung đường đèo đẹp, nối Khánh Hòa với Lâm Đồng.
Với người đi xuyên Việt, Khánh Hòa mới là chặng nghỉ dài: Nha Trang cho biển và thành phố, Vĩnh Hy cho cảnh hoang sơ, Phan Rang cho văn hoá Chăm và cảnh nắng gió khô cằn hiếm thấy ở Việt Nam. Ba đến bốn ngày là vừa.
Hành trình 8 ngày nối bốn tỉnh núi – biển
Một vòng gợi ý cho người đã đi miền Trung nhiều lần, muốn thử kiểu đi "răng cưa" giữa cao nguyên và biển:
- Ngày 1–2 (Gia Lai): Quy Nhơn, Kỳ Co, Eo Gió, tháp Chăm; chiều ngày 2 theo quốc lộ 19 lên Pleiku.
- Ngày 3 (Gia Lai): Biển Hồ, Chư Đăng Ya, đồi chè; chiều đi Buôn Ma Thuột.
- Ngày 4 (Đắk Lắk): Buôn Ma Thuột, hồ Lắk hoặc Buôn Đôn.
- Ngày 5 (Đắk Lắk): theo quốc lộ 29 xuống Tuy Hòa, chiều Gành Đá Đĩa hoặc đầm Ô Loan.
- Ngày 6 (Khánh Hòa): sáng sớm đón bình minh Mũi Điện, qua đèo Cả vào Nha Trang.
- Ngày 7 (Khánh Hòa – Lâm Đồng): quốc lộ 27C qua đèo Khánh Lê lên Đà Lạt.
- Ngày 8 (Lâm Đồng): Đà Lạt buổi sáng, chiều đổ đèo xuống Mũi Né.
Hành trình này rất nhiều đường đèo; người lái cần quen đường núi, xe cần được kiểm tra kỹ. Mỗi chặng nên xuất phát sớm để qua đèo khi trời còn sáng. Nếu đi mùa mưa Tây Nguyên, cân nhắc rút bớt các chặng đèo dài.
Hai nền văn hoá trong cùng một tỉnh
Sáp nhập không chỉ nối cảnh quan mà còn đặt các vùng văn hoá khác nhau vào chung một tỉnh. Gia Lai mới có văn hoá Jrai, Bahnar với nhà rông, cồng chiêng ở cao nguyên, đồng thời có di sản Chăm và truyền thống võ Tây Sơn, hát bội ở vùng Bình Định cũ. Đắk Lắk mới có văn hoá Ê Đê, M'nông với nhà dài, lễ hội cồng chiêng, đồng thời có văn hoá làng biển Phú Yên với tháp Nhạn và nghề cá.
Lâm Đồng mới có văn hoá K'Ho, Mạ, Chu Ru quanh Đà Lạt, Di Linh, văn hoá M'nông ở vùng Đắk Nông cũ, và cộng đồng Chăm, làng chài ở vùng Bình Thuận cũ. Khánh Hòa mới có văn hoá Chăm đậm nét nhất cả nước ở vùng Ninh Thuận cũ, với các tháp cổ và làng gốm, làng dệt còn đang sống.
Với khách du lịch, đây là cơ hội trải nghiệm hai kiểu sống trong một chuyến ngắn. Khi đến các làng, nên đi cùng người địa phương hoặc hướng dẫn viên, tôn trọng không gian lễ nghi và hỏi trước khi chụp ảnh.
Không gian văn hoá cồng chiêng Tây Nguyên được UNESCO ghi danh là di sản văn hoá phi vật thể, trải trên các tỉnh Tây Nguyên. Sau sáp nhập, không gian ấy nằm chủ yếu trong Gia Lai, Đắk Lắk, Lâm Đồng và Quảng Ngãi mới (nhờ phần Kon Tum cũ). Nghĩa là bốn tỉnh mới vốn có bờ biển nay cũng là nơi gìn giữ một di sản của cao nguyên, một nét mà bản đồ cũ không cho thấy. Muốn xem cồng chiêng trong bối cảnh thật, nên hỏi lịch lễ hội của làng hoặc của tỉnh thay vì chỉ xem biểu diễn phục vụ khách.
Bay vào một đầu, ra đầu kia
Một lợi thế ít người để ý: Gia Lai mới và Đắk Lắk mới mỗi tỉnh có hai sân bay. Gia Lai có sân bay Pleiku ở đầu cao nguyên và sân bay Phù Cát phục vụ Quy Nhơn ở đầu biển; Đắk Lắk có sân bay Buôn Ma Thuột và sân bay Tuy Hòa. Khánh Hòa có sân bay Cam Ranh, Lâm Đồng có sân bay Liên Khương gần Đà Lạt.
Nhờ vậy, có thể bay vào một đầu, đi đường bộ qua tỉnh, rồi bay ra từ đầu kia, không phải quay lại chỗ cũ. Ví dụ bay vào Pleiku, đi quốc lộ 19 xuống Quy Nhơn, bay ra từ Phù Cát; hoặc bay vào Buôn Ma Thuột, xuống Tuy Hòa rồi bay ra. Chuyến Lâm Đồng có thể bay vào Liên Khương, xuống Mũi Né rồi về TP Hồ Chí Minh bằng đường bộ. Tần suất chuyến bay mỗi sân bay khác nhau theo mùa, nên kiểm tra lịch bay hiện hành khi đặt vé.
Câu hỏi thường gặp
Tây Nguyên có biển không?
Từ 1/7/2025, có. Gia Lai mới có biển Quy Nhơn, Đắk Lắk mới có biển Tuy Hòa, Lâm Đồng mới có biển Phan Thiết, Mũi Né. Quảng Ngãi mới cũng gộp Kon Tum, nối cao nguyên với biển.
Quy Nhơn thuộc tỉnh nào sau sáp nhập?
Quy Nhơn thuộc tỉnh Gia Lai, vì Bình Định đã nhập vào Gia Lai. Trung tâm hành chính tỉnh Gia Lai mới đặt tại Quy Nhơn cũ, chia thành các phường Quy Nhơn, Quy Nhơn Bắc, Nam, Đông, Tây.
Đi từ Đà Lạt xuống Mũi Né có phải đổi tỉnh không?
Không. Cả Đà Lạt và Mũi Né nay đều thuộc tỉnh Lâm Đồng. Đường đi vẫn như cũ, qua nhiều đoạn đèo; nên đi ban ngày và theo dõi thời tiết vào mùa mưa.
Mũi Điện ở đâu, thuộc tỉnh nào?
Mũi Điện nằm ở vùng Đông Hòa của Phú Yên cũ, gần đèo Cả, nay thuộc tỉnh Đắk Lắk. Đây là nơi được coi là điểm cực đông đất liền Việt Nam, nhiều người lên đón bình minh.
Nên đi núi trước hay biển trước trong cùng một tỉnh?
Tuỳ mùa. Giữa năm, cao nguyên mưa còn biển nắng, nên dành nhiều ngày cho biển. Cuối năm, biển miền Trung mưa bão còn cao nguyên vào mùa khô, nên dành nhiều ngày cho núi.
Vịnh Vĩnh Hy thuộc tỉnh nào?
Vịnh Vĩnh Hy thuộc xã Vĩnh Hải, tỉnh Khánh Hòa, vì Ninh Thuận đã nhập vào Khánh Hòa. Vịnh nằm trong vùng vườn quốc gia Núi Chúa, phía bắc Phan Rang cũ.