Từ 1/7/2025, Việt Nam không còn thành phố thuộc tỉnh, thị xã, quận hay huyện với tư cách đơn vị hành chính, vì chính quyền địa phương chỉ còn hai cấp: tỉnh và xã. Chữ "thành phố" trong tên đơn vị hành chính chỉ còn dùng cho sáu thành phố trực thuộc trung ương: Hà Nội, Hải Phòng, Huế, Đà Nẵng, TP Hồ Chí Minh và Cần Thơ. Nha Trang, Đà Lạt, Vũng Tàu, Hạ Long vẫn là những đô thị có thật, nhưng trên giấy tờ chúng được chia thành các phường, có nơi kèm xã hoặc đặc khu.
Chỗ dễ rối là tiếng nói hằng ngày đi chậm hơn văn bản. Người ta vẫn nói "đi Đà Lạt", "về Vũng Tàu", biển quảng cáo vẫn ghi "thành phố biển Nha Trang", và điều đó không sai. Sai chỉ xảy ra khi đem tên đô thị cũ ghi vào ô hành chính trên hồ sơ. Bài này giải thích ranh giới giữa đô thị và đơn vị hành chính, kèm ví dụ các thành phố quen thuộc nay là những phường nào.
Đô thị và đơn vị hành chính là hai thứ khác nhau
Đơn vị hành chính là lãnh thổ có ranh giới do Nhà nước quy định, có chính quyền quản lý, có tên chính thức để ghi trên giấy tờ. Trước 1/7/2025, hệ thống có ba cấp: tỉnh, huyện, xã. Thành phố thuộc tỉnh, thị xã, quận, huyện cùng là cấp huyện. Từ ngày đó, cấp huyện bị bỏ, nên mọi loại đơn vị cấp huyện không còn.
Đô thị là một vùng dân cư tập trung, có phố xá, dịch vụ, hạ tầng đô thị. Đô thị tồn tại vì có người sống và làm ăn ở đó, không vì một nghị quyết. Đà Lạt là đô thị dù trên giấy tờ không còn "thành phố Đà Lạt". Các khái niệm như quy hoạch đô thị, phân loại đô thị, khu đô thị thuộc lĩnh vực quy hoạch và xây dựng; việc áp dụng các khái niệm này sau khi bỏ cấp huyện được điều chỉnh theo quy định mới, nên khi cần dùng cho dự án hay hồ sơ, hãy kiểm văn bản hiện hành.
Nói gọn: trước 2025, đô thị lớn trong tỉnh thường trùng với một đơn vị hành chính tên "thành phố"; từ 2025, đô thị đó vẫn còn nhưng được quản lý bởi nhiều phường ngang cấp với mọi xã trong tỉnh, và cấp trên trực tiếp của các phường này là tỉnh.
Các đô thị quen thuộc nay là những phường, xã nào
Bảng gom những thành phố thuộc tỉnh, thành phố thuộc thành phố được nhắc nhiều nhất trước 2025 (không tính đô thị đang là trung tâm tỉnh, đã có ở bài riêng). Phường liệt kê là phường hình thành chủ yếu từ đô thị cũ:
| Đô thị cũ | Nay thuộc | Phường, xã, đặc khu chính |
|---|---|---|
| Vũng Tàu | TP Hồ Chí Minh | Vũng Tàu, Tam Thắng, Rạch Dừa, Phước Thắng và xã Long Sơn |
| Thủ Đức (thành phố thuộc thành phố) | TP Hồ Chí Minh | Mười hai phường như Thủ Đức, Linh Xuân, Hiệp Bình, Tam Bình, Phước Long, Tăng Nhơn Phú, Long Bình, Cát Lái, An Khánh |
| Dĩ An, Thuận An | TP Hồ Chí Minh | Dĩ An, Đông Hòa, Tân Đông Hiệp; Thuận An, Lái Thiêu, An Phú, Bình Hòa, Thuận Giao |
| Hội An | Đà Nẵng | Hội An, Hội An Đông, Hội An Tây và xã Tân Hiệp (Cù Lao Chàm) |
| Phú Quốc | An Giang | Đặc khu Phú Quốc, đặc khu Thổ Châu |
| Châu Đốc, Hà Tiên | An Giang | Châu Đốc, Vĩnh Tế; Hà Tiên, Tô Châu và xã Tiên Hải |
| Cam Ranh | Khánh Hòa | Cam Ranh, Ba Ngòi, Bắc Cam Ranh, Cam Linh và xã Nam Cam Ranh |
| Bảo Lộc | Lâm Đồng | 1 Bảo Lộc, 2 Bảo Lộc, 3 Bảo Lộc, B'Lao |
| Móng Cái | Quảng Ninh | Móng Cái 1, Móng Cái 2, Móng Cái 3 và các xã Hải Ninh, Hải Sơn, Vĩnh Thực |
| Uông Bí, Cẩm Phả | Quảng Ninh | Uông Bí, Vàng Danh, Yên Tử; Cẩm Phả, Cửa Ông, Quang Hanh, Mông Dương |
| Sầm Sơn | Thanh Hóa | Sầm Sơn, Nam Sầm Sơn |
| Từ Sơn | Bắc Ninh | Từ Sơn, Đồng Nguyên, Tam Sơn, Phù Khê |
| Long Khánh | Đồng Nai | Long Khánh, Bảo Vinh, Xuân Lập, Bình Lộc, Hàng Gòn |
| Sa Đéc, Hồng Ngự | Đồng Tháp | Sa Đéc; Hồng Ngự, An Bình, Thường Lạc |
| Tam Điệp | Ninh Bình | Tam Điệp, Trung Sơn, Yên Sơn, Yên Thắng |
Nhìn bảng có thể thấy hai cách xử lý. Đô thị nhỏ gom vào một hai phường giữ tên cũ (Sa Đéc, Sầm Sơn); đô thị lớn chia thành nhiều phường, đánh số (Móng Cái 1, 2, 3; 1, 2, 3 Bảo Lộc) hoặc đặt theo tên phường cũ tiêu biểu.
Phú Quốc là trường hợp riêng: không thành phường mà thành đặc khu, một loại đơn vị cấp xã đặc thù dành cho các huyện đảo, thành phố đảo. Thổ Châu, quần đảo phía tây nam, tách thành một đặc khu riêng.
Những câu hỏi nhầm hay gặp
"Nha Trang bị xoá tên?" Không. Tên Nha Trang vẫn còn trong tên bốn phường: Nha Trang, Bắc Nha Trang, Nam Nha Trang, Tây Nha Trang. Đô thị Nha Trang vẫn là trung tâm của tỉnh Khánh Hòa mới. Chỉ đơn vị hành chính "thành phố Nha Trang" không còn.
"Đà Lạt còn là thành phố không?" Là đô thị, và là nơi đặt trung tâm hành chính tỉnh Lâm Đồng mới. Về hành chính, Đà Lạt cũ gồm năm phường Xuân Hương – Đà Lạt, Cam Ly – Đà Lạt, Lâm Viên – Đà Lạt, Xuân Trường – Đà Lạt, Lang Biang – Đà Lạt. Cách gắn đuôi "Đà Lạt" giúp tên đô thị hiện diện ngay trên giấy tờ.
"Vũng Tàu giờ thuộc TP Hồ Chí Minh thì gọi là gì?" Gọi theo phường: phường Vũng Tàu, phường Tam Thắng, phường Rạch Dừa, phường Phước Thắng, xã Long Sơn, thuộc TP Hồ Chí Minh. Trong đời thường, "Vũng Tàu" vẫn là tên một vùng biển du lịch quen thuộc và được dùng như trước.
"Thị xã còn không?" Không. Thị xã cũng là cấp huyện nên bị bỏ. Ví dụ các thị xã ở Huế như Hương Thủy, Hương Trà, Phong Điền nay chia thành các phường, xã của thành phố Huế.
Vì sao bảng hiệu, tên cơ quan vẫn còn chữ "thành phố"
Sau 1/7/2025, nhiều nơi bạn vẫn sẽ gặp chữ "thành phố Nha Trang", "TP Đà Lạt" trên biển chỉ đường, biển hiệu cửa hàng, tên công ty, tên trường, bản đồ in cũ. Có ba lý do. Một, thay biển hiệu, biển chỉ đường cần thời gian và kinh phí, nên các tỉnh làm theo lộ trình. Hai, tên doanh nghiệp, tên thương hiệu do chủ sở hữu tự đặt, có chứa địa danh cũ cũng không sai. Ba, tên đô thị là một phần của văn hóa và du lịch, ví dụ "thành phố ngàn hoa" là cách gọi chứ không phải tên hành chính.
Trong văn bản pháp lý và giấy tờ, cấp hành chính phải ghi theo tên mới. Trong văn nói, quảng bá, văn chương, tên đô thị cũ dùng thoải mái. Khi viết bài, báo cáo hay giáo trình, cách an toàn là ghi tên đô thị kèm chú thích: "Đà Lạt (nay gồm năm phường thuộc tỉnh Lâm Đồng)".
Một trường hợp cần lưu ý thêm là các đơn vị sự nghiệp, doanh nghiệp nhà nước từng mang tên thành phố cũ, ví dụ ban quản lý, trung tâm dịch vụ cấp huyện. Nhiều đơn vị đã được sắp xếp lại, đổi tên hoặc chuyển về tỉnh, xã quản lý. Muốn liên hệ, nên tra tên mới trên cổng thông tin của tỉnh thay vì dùng danh bạ cũ.
Viết địa chỉ một nơi ở thành phố cũ cho đúng
Áp dụng chung cho mọi đô thị cũ không còn là đơn vị hành chính:
- Xác định phường, xã cũ của địa chỉ, lấy từ giấy tờ cũ hoặc hỏi người ở đó.
- Tra phường, xã mới tương ứng theo bảng sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh mới.
- Ghi theo ba cấp: số nhà, đường; phường hoặc xã hoặc đặc khu; tỉnh hoặc thành phố trực thuộc trung ương. Không chèn tên thành phố cũ vào giữa.
- Kiểm tên tỉnh mới, nhất là với đô thị đã đổi tỉnh, như Vũng Tàu sang TP Hồ Chí Minh, Hội An sang Đà Nẵng, Phú Quốc sang An Giang, Bảo Lộc vẫn thuộc Lâm Đồng nhưng là Lâm Đồng mở rộng.
- Khi cần, thêm chú thích "(thành phố X cũ)" trong thư từ thông thường để người nhận dễ hình dung; trong hồ sơ hành chính, làm theo mẫu của nơi tiếp nhận.
Những đô thị cũ đã đổi sang tỉnh, thành khác
Ngoài việc bị bỏ tư cách thành phố thuộc tỉnh, nhiều đô thị còn đổi luôn tỉnh, thành chủ quản. Đây là nhóm dễ ghi sai nhất trên địa chỉ:
| Đô thị cũ | Tỉnh cũ | Nay thuộc |
|---|---|---|
| Vũng Tàu, Bà Rịa, Phú Mỹ | Bà Rịa – Vũng Tàu | TP Hồ Chí Minh |
| Thủ Dầu Một, Dĩ An, Thuận An, Bến Cát, Tân Uyên | Bình Dương | TP Hồ Chí Minh |
| Hội An, Tam Kỳ | Quảng Nam | Đà Nẵng |
| Hải Dương, Chí Linh | Hải Dương | Hải Phòng |
| Sóc Trăng, Vị Thanh, Ngã Bảy | Sóc Trăng, Hậu Giang | Cần Thơ |
| Phú Quốc, Rạch Giá, Hà Tiên | Kiên Giang | An Giang |
| Phan Thiết, Gia Nghĩa | Bình Thuận, Đắk Nông | Lâm Đồng |
| Mỹ Tho, Gò Công | Tiền Giang | Đồng Tháp |
| Vĩnh Yên, Phúc Yên | Vĩnh Phúc | Phú Thọ |
| Tuy Hòa | Phú Yên | Đắk Lắk |
Với các đô thị trong bảng, cần thay cả hai phần của địa chỉ cũ: bỏ "thành phố X" và đổi tên tỉnh. Ví dụ một địa chỉ ở Hội An nay ghi "phường Hội An, thành phố Đà Nẵng"; một địa chỉ ở Gò Công nay ghi "phường Gò Công, tỉnh Đồng Tháp".
Các đô thị như Cam Ranh, Bảo Lộc, Sầm Sơn, Long Khánh, Sa Đéc, Châu Đốc, Móng Cái vẫn ở trong tỉnh cũ của mình (hoặc tỉnh mới mang tên tỉnh cũ), chỉ cần bỏ cấp "thành phố".
Hệ quả với số liệu và quy hoạch đô thị
Trước 2025, nhiều số liệu thống kê công bố theo đơn vị cấp huyện: dân số thành phố Nha Trang, thu ngân sách thành phố Đà Lạt, số học sinh của thị xã này, huyện kia. Khi cấp huyện bỏ, số liệu mới được tổng hợp theo tỉnh và theo xã, phường. Muốn so sánh "Đà Lạt trước và sau", người phân tích phải cộng các phường thuộc Đà Lạt cũ và lưu ý những phần đất được nhập thêm hoặc tách ra ở rìa.
Quy hoạch đô thị đã lập cho thành phố cũ vẫn là căn cứ quan trọng, nhưng chủ thể quản lý thay đổi: một đô thị trải trên nhiều phường cần cơ chế phối hợp giữa các phường và vai trò điều phối của tỉnh. Các tỉnh đang điều chỉnh quy hoạch tỉnh và quy hoạch đô thị cho phù hợp với ranh giới mới; người mua nhà, đầu tư xây dựng nên kiểm thông tin quy hoạch tại cơ quan có thẩm quyền ở thời điểm giao dịch.
Câu hỏi thường gặp
Thành phố Thủ Đức có còn không?
Không. Thành phố Thủ Đức từng là đơn vị cấp huyện thuộc TP Hồ Chí Minh, được bỏ cùng cấp huyện từ 1/7/2025. Khu vực này nay gồm mười hai phường như Thủ Đức, Linh Xuân, Hiệp Bình, Tam Bình, Phước Long, Long Bình, Cát Lái, An Khánh.
Đặc khu khác phường, xã thế nào?
Đặc khu là đơn vị hành chính cấp xã đặc thù, đặt ở các đảo có vị trí riêng, như Phú Quốc, Côn Đảo, Vân Đồn, Cô Tô, Lý Sơn, Phú Quý. Đặc khu ngang cấp với xã, phường, trực thuộc tỉnh, nhưng tổ chức và nhiệm vụ có điểm riêng theo luật.
Còn "thành phố" nào ngoài sáu thành phố trực thuộc trung ương không?
Về đơn vị hành chính thì không. Chữ "thành phố" chỉ còn trong tên Hà Nội, Hải Phòng, Huế, Đà Nẵng, TP Hồ Chí Minh, Cần Thơ. Các đô thị khác được gọi theo tên đô thị trong đời thường và theo tên phường trên giấy tờ.
Học sinh học địa lý nên gọi Nha Trang là gì?
Có thể gọi là "đô thị Nha Trang, trung tâm hành chính tỉnh Khánh Hòa". Khi cần nêu đơn vị hành chính, ghi các phường Nha Trang, Bắc Nha Trang, Nam Nha Trang, Tây Nha Trang. Nên nhắc mốc 1/7/2025 để người đọc biết vì sao tài liệu cũ ghi khác.
Biển số xe, mã bưu chính có đổi theo việc bỏ thành phố thuộc tỉnh không?
Đó là các hệ thống riêng, có quy định riêng. Việc bỏ cấp huyện không tự động đổi biển số xe đã cấp hay mã bưu chính đang dùng. Khi có thay đổi, cơ quan quản lý sẽ thông báo; xem thông tin hiện hành trước khi làm thủ tục.