Có 29 tỉnh lỵ cũ không còn là nơi đặt cơ quan cấp tỉnh kể từ 1/7/2025, vì năm mươi hai tỉnh, thành cũ được ghép thành hai mươi ba đơn vị mới và mỗi đơn vị chỉ có một trung tâm. Sáu trong số đó nay là phường của thành phố trực thuộc trung ương (Hải Dương, Tam Kỳ, Thủ Dầu Một, Bà Rịa, Sóc Trăng, Vị Thanh); hai mươi ba nơi còn lại là các cụm phường thuộc tỉnh mới, như Pleiku, Phan Thiết, Tuy Hòa, Bến Tre, Long Xuyên.
Thôi là trung tâm tỉnh không có nghĩa đô thị đó "mất" đi. Bệnh viện, trường học, chợ, bến xe, ngân hàng vẫn hoạt động; nhiều thủ tục vẫn giải quyết ngay tại phường. Phần thay đổi là bộ máy lãnh đạo, điều hành cấp tỉnh dời về trung tâm mới theo lộ trình, kéo theo dòng người đi làm việc với tỉnh. Bảng dưới liệt kê đủ 29 nơi kèm tên phường mới chính.
Danh sách 29 tỉnh lỵ cũ và phường mới hình thành
Đi từ Bắc vào Nam. Cột "Phường mới chính" liệt kê các phường hình thành chủ yếu từ đô thị tỉnh lỵ cũ, đối chiếu theo bảng chuyển đổi xã, phường; ranh giới có thể không trùng khít ở rìa đô thị:
| Tỉnh lỵ cũ (tỉnh cũ) | Nay thuộc | Trung tâm tỉnh nay ở | Phường mới chính |
|---|---|---|---|
| Hà Giang (Hà Giang) | Tuyên Quang | Tuyên Quang | Hà Giang 1, Hà Giang 2 |
| Lào Cai (Lào Cai) | Lào Cai | Yên Bái | Lào Cai, Cam Đường |
| Bắc Kạn (Bắc Kạn) | Thái Nguyên | Thái Nguyên | Bắc Kạn, Đức Xuân |
| Vĩnh Yên (Vĩnh Phúc) | Phú Thọ | Việt Trì | Vĩnh Yên, Vĩnh Phúc |
| Hòa Bình (Hòa Bình) | Phú Thọ | Việt Trì | Hòa Bình, Tân Hòa, Thống Nhất, Kỳ Sơn |
| Bắc Ninh (Bắc Ninh) | Bắc Ninh | Bắc Giang | Kinh Bắc, Vũ Ninh, Võ Cường, Nam Sơn, Hạp Lĩnh |
| Hải Dương (Hải Dương) | Hải Phòng | Hải Phòng | Hải Dương, Thành Đông, Lê Thanh Nghị, Việt Hòa, Tân Hưng… |
| Thái Bình (Thái Bình) | Hưng Yên | Hưng Yên | Thái Bình, Trần Hưng Đạo, Trần Lãm, Trà Lý, Vũ Phúc |
| Phủ Lý (Hà Nam) | Ninh Bình | Hoa Lư – Ninh Bình | Phủ Lý, Hà Nam, Châu Sơn, Phù Vân, Liêm Tuyền |
| Nam Định (Nam Định) | Ninh Bình | Hoa Lư – Ninh Bình | Nam Định, Thành Nam, Thiên Trường, Trường Thi, Đông A… |
| Đông Hà (Quảng Trị) | Quảng Trị | Đồng Hới | Đông Hà, Nam Đông Hà |
| Tam Kỳ (Quảng Nam) | Đà Nẵng | Đà Nẵng | Tam Kỳ, Bàn Thạch, Hương Trà, Quảng Phú |
| Kon Tum (Kon Tum) | Quảng Ngãi | Quảng Ngãi | Kon Tum, Đăk Bla, Đăk Cấm |
| Pleiku (Gia Lai) | Gia Lai | Quy Nhơn | Pleiku, Diên Hồng, Hội Phú, Thống Nhất, An Phú |
| Tuy Hòa (Phú Yên) | Đắk Lắk | Buôn Ma Thuột | Tuy Hòa, Phú Yên, Bình Kiến |
| Phan Rang – Tháp Chàm (Ninh Thuận) | Khánh Hòa | Nha Trang | Phan Rang, Bảo An, Đô Vinh, Đông Hải, Ninh Chử |
| Gia Nghĩa (Đắk Nông) | Lâm Đồng | Đà Lạt | Bắc Gia Nghĩa, Nam Gia Nghĩa, Đông Gia Nghĩa |
| Phan Thiết (Bình Thuận) | Lâm Đồng | Đà Lạt | Phan Thiết, Bình Thuận, Hàm Thắng, Mũi Né, Phú Thủy, Tiến Thành |
| Đồng Xoài (Bình Phước) | Đồng Nai | Biên Hòa | Đồng Xoài, Bình Phước |
| Thủ Dầu Một (Bình Dương) | TP Hồ Chí Minh | TP Hồ Chí Minh | Thủ Dầu Một, Phú Lợi, Chánh Hiệp, Bình Dương… |
| Bà Rịa (Bà Rịa – Vũng Tàu) | TP Hồ Chí Minh | TP Hồ Chí Minh | Bà Rịa, Long Hương, Tam Long |
| Tây Ninh (Tây Ninh) | Tây Ninh | Tân An | Tân Ninh, Bình Minh, Ninh Thạnh |
| Cao Lãnh (Đồng Tháp) | Đồng Tháp | Mỹ Tho | Cao Lãnh, Mỹ Ngãi, Mỹ Trà |
| Bến Tre (Bến Tre) | Vĩnh Long | Vĩnh Long | Bến Tre, An Hội, Phú Khương, Phú Tân, Sơn Đông |
| Trà Vinh (Trà Vinh) | Vĩnh Long | Vĩnh Long | Trà Vinh, Long Đức, Nguyệt Hóa, Hòa Thuận |
| Vị Thanh (Hậu Giang) | Cần Thơ | Cần Thơ | Vị Thanh, Vị Tân |
| Sóc Trăng (Sóc Trăng) | Cần Thơ | Cần Thơ | Sóc Trăng, Phú Lợi, Mỹ Xuyên |
| Long Xuyên (An Giang) | An Giang | Rạch Giá | Long Xuyên, Bình Đức, Mỹ Thới |
| Bạc Liêu (Bạc Liêu) | Cà Mau | Cà Mau | Bạc Liêu, Vĩnh Trạch, Hiệp Thành |
Bảy dòng trong bảng đáng chú ý hơn cả: thành phố Lào Cai, Bắc Ninh, Đông Hà, Pleiku, Tây Ninh, Cao Lãnh và Long Xuyên là tỉnh lỵ cũ của chính tỉnh có tên được giữ cho tỉnh mới, vậy mà trung tâm lại đặt ở tỉnh lỵ của tỉnh cũ kia. Hai mươi hai nơi còn lại thuộc tỉnh cũ đã nhường cả tên lẫn trung tâm.
Dấu "…" nghĩa là đô thị cũ chia thành nhiều phường hơn số liệt kê. Khi cần tra chính xác, dùng tên phường cũ in trên giấy tờ của bạn.
Tên tỉnh cũ sống lại thành tên phường
Một chi tiết ít người để ý: nhiều tỉnh lỵ cũ có một phường mới mang đúng tên tỉnh cũ. Ở Phan Thiết có phường Bình Thuận; ở Tuy Hòa có phường Phú Yên; ở Đồng Xoài có phường Bình Phước; ở Vĩnh Yên có phường Vĩnh Phúc; ở Phủ Lý có phường Hà Nam; ở Thủ Dầu Một có phường Bình Dương. Tương tự, ở Tân An (trung tâm tỉnh Tây Ninh mới) có phường Long An.
Cách đặt tên này giữ lại tên tỉnh đã quen thuộc với nhiều thế hệ, nhưng cũng là nguồn nhầm lẫn mới. Một địa chỉ ghi "phường Bình Thuận, tỉnh Lâm Đồng" là hoàn toàn đúng, dù người đọc lần đầu sẽ thấy lạ. Còn "phường Bình Thuận" ở Tuyên Quang cũng tồn tại, vì đó là tên một phường cũ của thành phố Tuyên Quang được giữ lại. Khi tra cứu, luôn đọc tên phường cùng với tên tỉnh mới, không đọc rời.
Với người gửi hàng, người làm hồ sơ, việc nhìn thấy tên tỉnh cũ trong địa chỉ dễ gây phản xạ ghi sai tỉnh, ví dụ ghi "tỉnh Phú Yên" thay vì "phường Phú Yên, tỉnh Đắk Lắk". Hệ thống tra địa chỉ của nhiều đơn vị đã cập nhật theo tên mới, nên ghi sai cấp có thể khiến hồ sơ hoặc kiện hàng bị trả lại hoặc chậm.
Cái gì dời đi, cái gì ở lại
Dời đi: bộ máy lãnh đạo, điều hành cấp tỉnh. Các cơ quan cấp tỉnh như hội đồng nhân dân, ủy ban nhân dân và các sở chuyên môn của tỉnh mới đặt tại trung tâm. Việc chuyển có thể không diễn ra trong một ngày: giai đoạn đầu, nhiều tỉnh để một số sở làm việc tại trụ sở cũ ở tỉnh lỵ cũ, gọi theo kiểu "cơ sở 2", rồi sắp xếp dần.
Ở lại: dịch vụ công cấp cơ sở. Phường ở tỉnh lỵ cũ có trung tâm hoặc bộ phận phục vụ hành chính công riêng, giải quyết phần lớn thủ tục hằng ngày như chứng thực, hộ tịch và nhiều việc trước đây phải lên huyện. Thủ tục cấp tỉnh có thể nộp trực tuyến hoặc tại điểm tiếp nhận do tỉnh bố trí.
Ở lại: bệnh viện, trường học, hạ tầng đời sống. Bệnh viện, trường đại học, cao đẳng, trường chuyên, chợ, bến xe, sân bay nếu có, vẫn ở chỗ cũ. Nhiều cơ sở đổi tên hoặc đổi cơ quan chủ quản theo sắp xếp mới, nhưng vị trí và chức năng phục vụ người dân không phụ thuộc vào việc đô thị có còn là trung tâm tỉnh hay không.
Thay đổi dần: dòng người và hoạt động quanh công sở. Khi cán bộ, công chức và người đến làm việc với cơ quan tỉnh chuyển về trung tâm mới, khu vực quanh trụ sở cũ ở tỉnh lỵ cũ thường vắng hơn. Mức tác động mỗi nơi một khác, tùy đô thị đó dựa vào hành chính nhiều hay có nền kinh tế riêng như du lịch, công nghiệp, cảng.
Thay đổi dần: cách dùng trụ sở cũ. Trụ sở dôi dư sau sắp xếp được tỉnh rà soát để dùng cho mục đích công khác như y tế, giáo dục, văn hóa, hoặc xử lý theo quy định về tài sản công. Phương án cụ thể do từng tỉnh quyết định và công bố.
Ba kiểu tỉnh lỵ cũ nhìn từ góc đời sống
Tỉnh lỵ cũ có nền kinh tế riêng mạnh, như Thủ Dầu Một với khu công nghiệp, Phan Thiết với du lịch biển Mũi Né, Bắc Ninh với công nghiệp điện tử, Hải Dương với công nghiệp và nông sản. Ở đây việc thôi là trung tâm tỉnh ít ảnh hưởng tới nhịp sống thường ngày, vì phần lớn người dân không làm việc trực tiếp với cơ quan tỉnh.
Tỉnh lỵ cũ là trung tâm vùng, như Pleiku với vùng Bắc Tây Nguyên, Kon Tum với vùng biên giới, Long Xuyên với vùng tứ giác Long Xuyên, Nam Định với vùng nam đồng bằng sông Hồng. Các đô thị này tiếp tục làm điểm tựa dịch vụ y tế, giáo dục, thương mại cho vùng xung quanh, chỉ khác là việc lên tỉnh làm thủ tục cấp tỉnh xa hơn.
Tỉnh lỵ cũ quy mô nhỏ, sống nhiều nhờ khu vực công, như Bắc Kạn, Gia Nghĩa, Vị Thanh, Đồng Xoài. Đây là nhóm cảm nhận thay đổi rõ nhất. Mọi đánh giá về được hay mất ở đây cần thời gian và số liệu thật; bài này chỉ mô tả cơ chế, không dự báo.
Nếu bạn sống ở một tỉnh lỵ cũ: việc cần làm
Không có thủ tục bắt buộc nào chỉ vì nơi bạn ở thôi là trung tâm tỉnh. Nhưng vài việc nhỏ giúp tránh phiền phức về sau:
- Tra tên phường mới của nơi ở theo phường cũ, ghi vào sổ tay hoặc điện thoại để dùng khi điền mẫu đơn, đặt hàng.
- Biết điểm tiếp nhận hồ sơ gần nhất: bộ phận phục vụ hành chính công của phường và điểm tiếp nhận cấp tỉnh tại khu vực (nếu tỉnh có bố trí).
- Dùng dịch vụ công trực tuyến cho thủ tục cấp tỉnh khi được, để khỏi đi xa về trung tâm mới.
- Theo dõi thông báo của tỉnh mới về địa điểm làm việc của các sở trong giai đoạn chuyển tiếp.
- Cập nhật địa chỉ trên giấy tờ khi có dịp theo hướng dẫn của cơ quan cấp giấy, không cần vội vàng làm lại mọi thứ cùng lúc.
Đọc tài liệu cũ về tỉnh lỵ cho đúng
Sách giáo khoa, atlat, địa chí, luận văn và bài báo xuất bản trước tháng 7/2025 đều mô tả 63 tỉnh lỵ. Những tài liệu đó vẫn có giá trị cho giai đoạn của chúng; chỉ cần đọc với ý thức về mốc thời gian. Một câu như "Thủ Dầu Một là trung tâm hành chính tỉnh Bình Dương" đúng cho trước 1/7/2025, còn sau đó Thủ Dầu Một là khu vực gồm nhiều phường của TP Hồ Chí Minh.
Khi trích dẫn tài liệu cũ vào bài viết mới, nên thêm một câu chú giải về hiện trạng: tên tỉnh mới, tên phường mới, nơi đặt trung tâm hiện nay. Với dữ liệu thống kê theo tỉnh cũ, như dân số hay sản lượng của Bến Tre hay Trà Vinh, không thể cộng gộp tùy tiện để ra số liệu "tỉnh Vĩnh Long mới" nếu không có nguồn chính thức công bố theo ranh giới mới; phương pháp tính và năm số liệu phải khớp nhau.
Tên tỉnh lỵ cũ còn xuất hiện trong tên cơ quan, trường học, bệnh viện, câu lạc bộ thể thao, sản phẩm. Những tên đó không sai; chúng chỉ phản ánh lịch sử hình thành của tổ chức. Người đọc cần phân biệt tên riêng của tổ chức với tên đơn vị hành chính.
Câu hỏi thường gặp
Thành phố Pleiku có còn không?
Không còn là đơn vị hành chính. Từ 1/7/2025, khu vực thành phố Pleiku cũ được chia thành các phường Pleiku, Diên Hồng, Hội Phú, Thống Nhất, An Phú cùng một số xã ven, thuộc tỉnh Gia Lai mới. Trung tâm hành chính tỉnh Gia Lai đặt tại Quy Nhơn.
Phan Thiết nay thuộc tỉnh nào?
Phan Thiết thuộc tỉnh Lâm Đồng mới, gồm Lâm Đồng, Đắk Nông và Bình Thuận cũ. Khu vực thành phố Phan Thiết cũ nay gồm các phường Phan Thiết, Bình Thuận, Hàm Thắng, Mũi Né, Phú Thủy, Tiến Thành. Cơ quan cấp tỉnh đặt tại Đà Lạt.
Thủ Dầu Một và Bà Rịa nay là phường của TP Hồ Chí Minh phải không?
Đúng. Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu cũ được nhập vào TP Hồ Chí Minh, nên khu vực Thủ Dầu Một cũ nay gồm các phường như Thủ Dầu Một, Phú Lợi, Chánh Hiệp, Bình Dương; khu vực Bà Rịa cũ gồm các phường Bà Rịa, Long Hương, Tam Long. Địa chỉ ghi "TP Hồ Chí Minh".
Tỉnh lỵ cũ có được làm "trung tâm vùng" chính thức không?
Một số tỉnh mới có định hướng phát triển nhiều cực đô thị, trong đó tỉnh lỵ cũ là một cực. Nội dung đó nằm trong quy hoạch tỉnh, có thể điều chỉnh sau sáp nhập, và không phải là một cấp hành chính. Muốn biết chính xác, xem quy hoạch tỉnh được duyệt của tỉnh mới.
Bệnh viện đa khoa tỉnh cũ ở tỉnh lỵ cũ có còn không?
Cơ sở vật chất và chức năng khám chữa bệnh vẫn còn; tên gọi và cơ quan chủ quản có thể thay đổi theo phương án sắp xếp của tỉnh mới. Người bệnh nên xem thông báo của chính bệnh viện về tên mới, nơi tiếp nhận và các thay đổi liên quan đến bảo hiểm y tế.
Có tỉnh lỵ cũ nào được nhập vào tỉnh mang tên mình mà vẫn mất vai trò trung tâm?
Có. Lào Cai, Tây Ninh, Cao Lãnh của Đồng Tháp, Bắc Ninh, Pleiku của Gia Lai, Long Xuyên của An Giang và Đông Hà của Quảng Trị đều thuộc tỉnh mới mang tên tỉnh cũ của mình, nhưng trung tâm hành chính lại đặt ở tỉnh lỵ của tỉnh cũ kia.