Đặc khu là một loại đơn vị hành chính cấp xã, đứng ngang hàng với xã và phường, được lập ở các vùng hải đảo khi Việt Nam chuyển sang chính quyền địa phương hai cấp từ 1/7/2025. Cả nước có 13 đặc khu: Vân Đồn, Cô Tô (Quảng Ninh), Cát Hải, Bạch Long Vĩ (Hải Phòng), Cồn Cỏ (Quảng Trị), Hoàng Sa (Đà Nẵng), Lý Sơn (Quảng Ngãi), Trường Sa (Khánh Hoà), Phú Quý (Lâm Đồng), Côn Đảo (TP Hồ Chí Minh), Phú Quốc, Kiên Hải và Thổ Châu (An Giang).
Phần lớn đặc khu là huyện đảo cũ được giữ nguyên phạm vi và chuyển thành đơn vị cấp xã; riêng Thổ Châu vốn là một xã thuộc Phú Quốc nay tách thành đặc khu riêng. Bài dưới đây có bảng đủ 13 đặc khu, cách phân biệt đặc khu với khái niệm "đặc khu kinh tế" từng được bàn trước đây, và cách ghi địa chỉ cho đúng.
Đặc khu nằm ở đâu trong hệ thống hành chính mới
Hệ thống hành chính sau 7/2025 có hai cấp. Cấp tỉnh gồm 28 tỉnh và 6 thành phố trực thuộc trung ương. Cấp xã gồm ba loại: xã ở vùng nông thôn, phường ở vùng đô thị, và đặc khu ở hải đảo. Như vậy đặc khu không phải một cấp riêng nằm giữa tỉnh và xã; nó ngang hàng với xã, phường và trực thuộc tỉnh.
Lý do có loại đơn vị riêng cho hải đảo là đặc thù về vị trí: cách xa đất liền, gắn với chủ quyền biển đảo, quốc phòng, kinh tế biển và du lịch. Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025 quy định khung chung cho đặc khu; cách tổ chức bộ máy và thẩm quyền chi tiết đi theo luật và văn bản hướng dẫn, nên khi cần thông tin cụ thể hãy đọc văn bản hiện hành thay vì suy từ tên gọi.
Với người dân và du khách, điều quan trọng nhất là: đặc khu đứng ở vị trí của "xã" trên địa chỉ. Một địa chỉ ở Côn Đảo bây giờ chỉ có hai tầng chính, đặc khu Côn Đảo và TP Hồ Chí Minh, không còn tầng "huyện Côn Đảo, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu" như trước.
Cũng nên biết rằng số đặc khu không chia đều theo tỉnh. Trong 34 tỉnh, thành, chỉ chín đơn vị có đặc khu: Quảng Ninh, Hải Phòng, Quảng Trị, Đà Nẵng, Quảng Ngãi, Khánh Hoà, Lâm Đồng, TP Hồ Chí Minh và An Giang. Các tỉnh ven biển khác vẫn có đảo, cù lao, nhưng ở đó đảo là một phần của xã hoặc phường bình thường.
Danh sách 13 đặc khu và đơn vị cũ tương ứng
Bảng đối chiếu dưới đây xếp theo hướng từ bắc vào nam. Cột cuối cho biết trước 7/2025 vùng đó thuộc đơn vị nào:
| Đặc khu | Thuộc tỉnh, thành mới | Trước 7/2025 |
|---|---|---|
| Vân Đồn | Quảng Ninh | Huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh |
| Cô Tô | Quảng Ninh | Huyện Cô Tô, tỉnh Quảng Ninh |
| Cát Hải | TP Hải Phòng | Huyện Cát Hải (gồm đảo Cát Bà), TP Hải Phòng |
| Bạch Long Vĩ | TP Hải Phòng | Huyện Bạch Long Vĩ, TP Hải Phòng |
| Cồn Cỏ | Quảng Trị | Huyện Cồn Cỏ, tỉnh Quảng Trị |
| Hoàng Sa | TP Đà Nẵng | Huyện Hoàng Sa, TP Đà Nẵng |
| Lý Sơn | Quảng Ngãi | Huyện Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi |
| Trường Sa | Khánh Hoà | Huyện Trường Sa, tỉnh Khánh Hoà |
| Phú Quý | Lâm Đồng | Huyện Phú Quý, tỉnh Bình Thuận |
| Côn Đảo | TP Hồ Chí Minh | Huyện Côn Đảo, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu |
| Phú Quốc | An Giang | Thành phố Phú Quốc, tỉnh Kiên Giang |
| Kiên Hải | An Giang | Huyện Kiên Hải, tỉnh Kiên Giang |
| Thổ Châu | An Giang | Xã Thổ Châu thuộc thành phố Phú Quốc, tỉnh Kiên Giang |
Có ba đặc khu đổi tỉnh vì tỉnh cũ đã nhập: Phú Quý từ Bình Thuận sang Lâm Đồng, Côn Đảo từ Bà Rịa – Vũng Tàu sang TP Hồ Chí Minh, và cụm Phú Quốc, Kiên Hải, Thổ Châu từ Kiên Giang sang An Giang. Các đặc khu còn lại vẫn thuộc tỉnh, thành cũ của mình.
An Giang là tỉnh có nhiều đặc khu nhất với ba đơn vị, nhờ thừa hưởng toàn bộ vùng biển đảo phía tây nam của Kiên Giang cũ.
Năm cụm đặc khu theo vùng biển
Vịnh Bắc Bộ: Vân Đồn, Cô Tô, Cát Hải, Bạch Long Vĩ. Bốn đặc khu của Quảng Ninh và Hải Phòng. Vân Đồn và Cát Hải là những quần đảo gần bờ, có cầu hoặc phà nối đất liền và hoạt động du lịch đông; Cô Tô xa hơn; Bạch Long Vĩ nằm giữa vịnh, chủ yếu gắn với nghề cá và hậu cần biển.
Bắc Trung Bộ và Trung Trung Bộ: Cồn Cỏ, Lý Sơn. Hai đảo nhỏ, gần bờ. Lý Sơn nổi tiếng với nghề trồng hành, tỏi trên đất đá núi lửa; Cồn Cỏ có diện tích rất nhỏ, ý nghĩa nổi bật về vị trí và lịch sử.
Hai quần đảo xa bờ: Hoàng Sa, Trường Sa. Hai đặc khu gắn với chủ quyền biển đảo, thuộc Đà Nẵng và Khánh Hoà. Trước đây là huyện, nay chuyển thành đặc khu cùng lúc với các huyện đảo khác; trên hệ thống hành chính chúng có vị trí như mọi đơn vị cấp xã.
Nam Trung Bộ và biển Đông Nam Bộ: Phú Quý, Côn Đảo. Hai đảo xa bờ, cùng đổi tỉnh sau sáp nhập. Phú Quý có cộng đồng ngư dân lâu đời; Côn Đảo gắn với di tích lịch sử và vườn quốc gia, là một trong những điểm đến biển đảo được nhiều người biết.
Vịnh Thái Lan: Phú Quốc, Kiên Hải, Thổ Châu. Phú Quốc là đảo lớn nhất Việt Nam, trước là thành phố; Kiên Hải gồm các cụm đảo như Hòn Tre, Hòn Sơn, Nam Du; Thổ Châu là quần đảo xa nhất về phía tây nam, nay là đặc khu riêng.
Đặc khu hành chính khác "đặc khu kinh tế" từng được bàn
Khoảng năm 2018, dự thảo luật về đơn vị hành chính – kinh tế đặc biệt cho Vân Đồn, Bắc Vân Phong và Phú Quốc từng được thảo luận rộng rãi nhưng không được thông qua. Vì cùng có chữ "đặc khu", nhiều người nhầm rằng các đặc khu năm 2025 chính là mô hình đó.
Thực tế đây là hai chuyện khác nhau. Đặc khu năm 2025 là một loại đơn vị hành chính cấp xã trong chính quyền hai cấp, được lập ở hải đảo, không gắn với một cơ chế kinh tế riêng như dự thảo năm 2018. Danh sách cũng khác: Bắc Vân Phong không phải đặc khu năm 2025, còn Cô Tô, Lý Sơn, Côn Đảo, Phú Quý và nhiều nơi khác thì có.
Điểm phân biệt dễ nhớ: đặc khu năm 2025 là chuyện "ghi địa chỉ và tổ chức chính quyền ở đảo", không phải chuyện ưu đãi đầu tư. Những chính sách riêng cho từng đảo, nếu có, sẽ nằm ở văn bản khác; muốn biết hãy đọc văn bản của tỉnh và của trung ương về địa phương đó.
Đảo có người ở nhưng không phải đặc khu
Không phải đảo nào có dân cư cũng thành đặc khu. Nhiều đảo nhỏ hoặc gần bờ vẫn là xã bình thường. Xã Thạnh An của Cần Giờ cũ (cù lao giữa vùng cửa sông, đi bằng tàu từ Cần Giờ) vẫn là xã của TP Hồ Chí Minh. Cù Lao Chàm là xã Tân Hiệp, thuộc vùng Hội An cũ của TP Đà Nẵng. Đảo Long Sơn nối đất liền bằng cầu vẫn là xã Long Sơn.
Ngược lại, có những đảo lớn, đông dân không đứng riêng mà nằm trong một đặc khu chung: đảo Cát Bà thuộc đặc khu Cát Hải, các xã đảo Quan Lạn, Minh Châu thuộc đặc khu Vân Đồn, các cụm Nam Du, Hòn Sơn thuộc đặc khu Kiên Hải. Khi tra, nếu bạn chỉ nhớ tên đảo, hãy tìm xem đảo đó thuộc huyện đảo cũ nào, vì huyện đảo cũ gần như luôn là đặc khu mới.
Quy tắc nhanh: huyện đảo cũ thì thành đặc khu; xã đảo thuộc một huyện đất liền thì thường vẫn là xã, có thể được ghép với xã đất liền hoặc đứng riêng. Mọi trường hợp vẫn phải kiểm văn bản sắp xếp của tỉnh.
Ghi địa chỉ và tra cứu ở đặc khu
Địa chỉ ở đặc khu có cấu trúc giống xã: phần chi tiết (thôn, khu phố, tổ dân phố, số nhà) + đặc khu + tỉnh, thành. Ví dụ dạng: "thôn …, đặc khu Phú Quý, tỉnh Lâm Đồng" hoặc "khu phố …, đặc khu Côn Đảo, TP Hồ Chí Minh". Không ghi thêm "huyện" hay "thị trấn" như trước.
Tra cứu ở đặc khu thường đơn giản hơn ở đất liền, vì đa số đặc khu bao trọn huyện đảo cũ: mọi xã, thị trấn cũ trên đảo đều về cùng một đặc khu. Bảng đối chiếu cho thấy các thị trấn đảo như Cát Bà, Cát Hải, Cái Rồng, Cô Tô đều đã nằm trong đặc khu tương ứng. Ngoại lệ đáng nhớ là Phú Quốc: phần lớn đảo về đặc khu Phú Quốc, còn quần đảo Thổ Châu tách riêng.
Khi gửi hàng hay điền biểu mẫu điện tử, một số hệ thống cũ chưa có lựa chọn "đặc khu" mà chỉ có "xã" hoặc "phường". Trong trường hợp đó, chọn đúng tên đặc khu trong danh sách nếu có; nếu chưa có, ghi tên đặc khu ở phần chi tiết và báo bên nhận để tránh hàng đi nhầm.
Đi lại và làm việc với đặc khu: những điều nên biết trước
Đặc khu ở xa đất liền nên mọi việc đi lại phụ thuộc vào tàu, phà hoặc máy bay, và lịch chạy đổi theo mùa, theo thời tiết. Vào mùa biển động, tàu có thể tạm ngưng nhiều ngày. Nếu bạn cần ra đảo làm giấy tờ, thăm người thân hay nhận hàng, hãy hỏi lịch tàu thực tế từ bến hoặc từ người địa phương ngay trước ngày đi, thay vì dựa vào thông tin cũ trên mạng.
Một số đặc khu xa bờ gắn với nhiệm vụ quốc phòng, có quy định riêng về việc ra vào và lưu trú. Không phải đặc khu nào cũng mở cho du khách tự do đi lại như Phú Quốc hay Côn Đảo. Trước khi lên kế hoạch tới những nơi như Bạch Long Vĩ, Cồn Cỏ, Trường Sa, hãy tìm hiểu quy định hiện hành từ cơ quan chức năng của tỉnh, thành phố quản lý.
Về giấy tờ, việc chuyển từ huyện đảo sang đặc khu thường giúp người dân trên đảo làm nhiều thủ tục ngay tại đảo thay vì phải vào đất liền. Tuy vậy, danh mục thủ tục giải quyết tại đặc khu và tại tỉnh do quy định từng lĩnh vực xác định. Trước khi vượt biển chỉ để nộp một bộ hồ sơ, hãy tra trên cổng dịch vụ công xem nơi tiếp nhận là đặc khu hay cơ quan cấp tỉnh, và có nộp trực tuyến được không.
Câu hỏi thường gặp
Đặc khu có phải cấp hành chính cao hơn xã không?
Không. Đặc khu là một loại đơn vị cấp xã, ngang hàng với xã và phường, trực thuộc tỉnh hoặc thành phố. Tên gọi khác để thể hiện đặc thù hải đảo, không phải để đặt một cấp trung gian.
Vì sao Phú Quốc từ thành phố lại thành đặc khu?
Khi bỏ cấp huyện, mọi thành phố thuộc tỉnh đều không còn là đơn vị hành chính cấp huyện. Phú Quốc là đảo nên được tổ chức thành đặc khu cấp xã theo cùng nguyên tắc với các huyện đảo khác, còn tên Phú Quốc vẫn giữ nguyên.
Côn Đảo bây giờ thuộc tỉnh nào?
Côn Đảo là đặc khu thuộc TP Hồ Chí Minh, vì tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu cũ đã nhập vào TP Hồ Chí Minh cùng với Bình Dương từ 1/7/2025.
Đảo Cát Bà có phải là một đặc khu riêng không?
Không. Đảo Cát Bà thuộc đặc khu Cát Hải của TP Hải Phòng, cùng với khu vực Cát Hải cũ. Thị trấn Cát Bà trước đây nay nằm trong đặc khu này.
Có tỉnh nào không có đặc khu nhưng vẫn có đảo không?
Có. Nhiều tỉnh ven biển có đảo nhỏ hoặc cù lao là xã bình thường, ví dụ xã Thạnh An ở TP Hồ Chí Minh hay xã Tân Hiệp ở Cù Lao Chàm thuộc Đà Nẵng. Đặc khu chỉ lập ở những nơi trước đây là huyện đảo hoặc được quy định riêng như Thổ Châu.
Mã bưu chính, biển số xe ở đặc khu có đổi không?
Những thông tin này do các ngành bưu chính và công an quản lý theo quy định riêng, có thể còn điều chỉnh. Hãy kiểm thông báo hiện hành của các cơ quan đó; mục đi lại và biển số xe của trang có bài tổng hợp theo tỉnh.