Tỉnh Ninh Bình mới gồm ba tỉnh cũ Hà Nam, Nam Định và Ninh Bình, hợp nhất từ ngày 1/7/2025; tên tỉnh giữ là Ninh Bình và trung tâm hành chính – chính trị đặt tại Ninh Bình cũ. Theo bảng đối chiếu trang dùng, tỉnh có 129 đơn vị cấp xã, gồm 32 phường và 97 xã. Đây là tỉnh nằm ở phía nam đồng bằng sông Hồng, có cả núi đá vôi, đồng trũng chiêm và một dải bờ biển đang bồi.
Ba tỉnh này từng có thời chung một đơn vị: tỉnh Hà Nam Ninh tồn tại từ năm 1976 đến năm 1991, sau đó tách thành Nam Hà và Ninh Bình, rồi Nam Hà lại tách thành Hà Nam và Nam Định từ năm 1997. Vì vậy người lớn tuổi quen với cái tên "Hà Nam Ninh", còn thế hệ trẻ thì quen với ba tỉnh riêng. Hồ sơ này giúp hình dung lại tỉnh mới: các đơn vị cũ, trung tâm, địa hình, văn hoá, kinh tế, đi lại và cách tra cứu.
Ba tỉnh cũ và những đơn vị cấp huyện trước sắp xếp
Bảng liệt kê theo tên ghi trên giấy tờ ngay trước 1/7/2025. Lưu ý: Ninh Bình và Nam Định cũ đã có một lần điều chỉnh đơn vị hành chính đầu năm 2025, nên tên ở đây có thể khác tên trên giấy tờ cấp từ trước nữa.
| Tỉnh cũ | Đơn vị cấp huyện | Ghi chú |
|---|---|---|
| Hà Nam | Thành phố Phủ Lý, thị xã Duy Tiên, thị xã Kim Bảng, các huyện Thanh Liêm, Bình Lục, Lý Nhân | Nằm sát Hà Nội, có khu công nghiệp Đồng Văn và vùng núi đá vôi Kim Bảng, Thanh Liêm |
| Nam Định | Thành phố Nam Định, các huyện Mỹ Lộc (đã nhập vào thành phố), Vụ Bản, Ý Yên, Nam Trực, Trực Ninh, Xuân Trường, Giao Thủy, Hải Hậu, Nghĩa Hưng | Đồng bằng và bờ biển, đô thị dệt may lâu đời |
| Ninh Bình | Thành phố Hoa Lư (lập từ thành phố Ninh Bình và huyện Hoa Lư), thành phố Tam Điệp, các huyện Nho Quan, Gia Viễn, Yên Mô, Yên Khánh, Kim Sơn | Núi đá vôi, di sản Tràng An, bãi bồi Kim Sơn |
Sau sắp xếp, thành phố Hoa Lư cũ thành bốn phường Hoa Lư, Đông Hoa Lư, Nam Hoa Lư, Tây Hoa Lư. Thành phố Nam Định cũ thành các phường Nam Định, Thiên Trường, Đông A, Vị Khê, Thành Nam, Trường Thi, Hồng Quang, Mỹ Lộc. Thành phố Phủ Lý cũ thành các phường Phủ Lý, Hà Nam, Phù Vân, Châu Sơn, Liêm Tuyền. Như vậy cả "Nam Định" và "Hà Nam" vẫn còn, nhưng là tên phường.
Trung tâm ở Ninh Bình cũ và chuyện ba thành phố
Nghị quyết sắp xếp giữ tên Ninh Bình và đặt trung tâm hành chính tại Ninh Bình cũ, tức khu vực thành phố Hoa Lư trước 1/7/2025. Đây là trường hợp tỉnh có ba đô thị cấp tỉnh lỵ cũ: Phủ Lý ở phía bắc, Nam Định ở phía đông, Ninh Bình – Hoa Lư ở phía nam. Ba đô thị cách nhau không xa theo quốc lộ 1, quốc lộ 21 và quốc lộ 10, nên với phần lớn người dân, khoảng cách đến trụ sở tỉnh không quá lớn.
Nam Định cũ là đô thị có lịch sử lâu nhất trong ba nơi, gắn với phủ Thiên Trường thời Trần và công nghiệp dệt từ thời Pháp thuộc. Việc trụ sở tỉnh đặt ở Ninh Bình làm nhiều người Nam Định thắc mắc về vai trò của đô thị này. Ở mức thông tin hành chính, cần phân biệt: tỉnh lỵ là nơi đặt cơ quan tỉnh; còn vai trò kinh tế, giáo dục, y tế của một đô thị không mất đi vì nơi đó không còn là tỉnh lỵ. Bệnh viện, trường đại học, chợ đầu mối ở Nam Định cũ vẫn hoạt động bình thường.
Trong giai đoạn chuyển tiếp, một số sở, ngành có thể có điểm làm việc ở nhiều nơi. Người cần nộp hồ sơ cấp tỉnh nên xem thông báo trên cổng thông tin của tỉnh, hoặc nộp trực tuyến trên Cổng dịch vụ công để khỏi đi lại. Người ở các vùng ven biển Giao Thủy, Hải Hậu, Nghĩa Hưng là nhóm có quãng đường đến trụ sở tỉnh dài nhất; ngược lại, người ở Kim Sơn, Yên Khánh, Gia Viễn gần trụ sở hơn hẳn trước.
Địa hình: núi đá vôi, đồng trũng và bờ biển bồi
Phía tây là núi đá vôi. Dải núi đá vôi chạy từ Kim Bảng, Thanh Liêm (Hà Nam cũ) xuống Gia Viễn, Hoa Lư, Nho Quan, Tam Điệp (Ninh Bình cũ), nối với vùng núi Hòa Bình và Thanh Hóa. Đây là địa hình tạo nên Tràng An, Tam Cốc, Vân Long, Tam Chúc với hang động và thung nước.
Giữa là đồng bằng trũng. Bình Lục, Lý Nhân, Ý Yên, Vụ Bản, Nam Trực là vùng đồng chiêm trũng, xưa ngập nước nhiều tháng, nay đã có hệ thống thủy lợi. Sông Đáy chảy dọc phía tây, sông Hồng làm ranh giới phía đông với Hưng Yên (gồm cả Thái Bình cũ), sông Ninh Cơ và sông Đào cắt ngang đồng bằng Nam Định.
Phía đông nam là bờ biển bồi. Giao Thủy, Hải Hậu, Nghĩa Hưng (Nam Định cũ) và Kim Sơn (Ninh Bình cũ) có bờ biển bồi tụ nhanh. Kim Sơn nổi tiếng với các đợt quai đê lấn biển từ thời Nguyễn Công Trứ khẩn hoang đầu thế kỷ 19. Vườn quốc gia Xuân Thủy ở cửa Ba Lạt là khu Ramsar đầu tiên của Việt Nam, được công nhận năm 1989.
Khí hậu. Nhiệt đới gió mùa, mùa đông lạnh, mùa hè nóng và có bão từ biển vào, nhất là vùng ven biển Nam Định cũ. Mùa lúa chín ở Tam Cốc (khoảng tháng 5 – 6) là thời điểm nhiều người tìm đến chụp ảnh.
Di sản và văn hoá: từ kinh đô Hoa Lư đến phủ Thiên Trường
Tỉnh mới tập trung một mật độ di tích lịch sử rất cao. Cố đô Hoa Lư là kinh đô của nhà Đinh và Tiền Lê thế kỷ 10, trước khi nhà Lý dời đô ra Thăng Long. Quần thể danh thắng Tràng An được UNESCO ghi danh là di sản văn hoá và thiên nhiên thế giới năm 2014, là di sản hỗn hợp đầu tiên của Việt Nam. Vườn quốc gia Cúc Phương, thành lập năm 1962, là vườn quốc gia đầu tiên của cả nước, trải trên phần Ninh Bình cũ và vùng giáp Hòa Bình, Thanh Hóa.
Nam Định cũ là quê gốc nhà Trần, có khu di tích đền Trần, chùa Phổ Minh, và lễ hội đầu năm thu hút rất đông người. Quần thể di tích Phủ Dầy ở Vụ Bản gắn với tục thờ Mẫu; Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt được UNESCO ghi danh năm 2016, trong đó Nam Định là một trung tâm. Hà Nam cũ có chùa Long Đọi Sơn, đền Trúc – Ngũ Động Sơn với hát dặm Quyển Sơn, làng trống Đọi Tam, và làng Vũ Đại gắn với tác phẩm của nhà văn Nam Cao.
Vùng ven biển có nhiều nhà thờ Công giáo cổ, tiêu biểu là quần thể nhà thờ đá Phát Diệm ở Kim Sơn xây cuối thế kỷ 19 bằng đá và gỗ, và phế tích nhà thờ đổ Hải Lý ở Hải Hậu. Các di tích này được tả ở góc kiến trúc, lịch sử; chi tiết từng nơi thuộc các trang địa phương.
Kinh tế ở mức tổng quan
Không cộng gộp số liệu cũ một cách cơ học; dưới đây là các mảng chính hình thành từ ba tỉnh cũ.
- Công nghiệp: khu công nghiệp Đồng Văn, Hòa Mạc, Châu Sơn (Hà Nam cũ) sát Hà Nội; dệt may và cơ khí ở Nam Định cũ; xi măng, vật liệu xây dựng quanh vùng núi đá vôi Kim Bảng, Thanh Liêm, Tam Điệp; khu công nghiệp Gián Khẩu, Khánh Phú (Ninh Bình cũ).
- Du lịch: Tràng An, Tam Cốc – Bích Động, Bái Đính, Cúc Phương, Vân Long, Tam Chúc là các điểm lớn; du lịch biển Thịnh Long, Quất Lâm ở Nam Định cũ quy mô nhỏ hơn.
- Nông nghiệp: lúa đồng bằng, cây vụ đông, chăn nuôi; nuôi trồng thủy sản và làm muối ven biển Hải Hậu, Giao Thủy, Nghĩa Hưng; cói Kim Sơn gắn với nghề dệt chiếu, làm hàng thủ công.
- Làng nghề: đúc đồng Tống Xá (Ý Yên), sơn mài Cát Đằng, dệt lụa Nha Xá (Hà Nam cũ), thêu ren Văn Lâm (Ninh Bình cũ), cói Kim Sơn.
Các món ăn gắn với tỉnh cũ như phở bò Nam Định, bánh nhãn Hải Hậu, cá kho làng Vũ Đại, dê núi và cơm cháy Ninh Bình được giới thiệu riêng ở mục đặc sản theo tỉnh; ở hồ sơ tỉnh chỉ cần biết đặc sản vẫn gắn với tên địa danh cũ, không đổi theo tên tỉnh mới.
Đi lại và giáp ranh
Ninh Bình mới nằm trên hành lang Bắc – Nam, có đường sắt, cao tốc, quốc lộ và đường thủy; không có sân bay.
| Hạng mục | Thông tin |
|---|---|
| Giáp ranh | Hà Nội phía bắc; Hưng Yên phía đông bắc và đông (qua sông Hồng); Phú Thọ phía tây bắc (qua phần Hòa Bình cũ); Thanh Hóa phía tây nam và nam; biển (vịnh Bắc Bộ) phía đông nam |
| Cao tốc | Cao tốc Bắc – Nam phía Đông qua Hà Nam cũ và Ninh Bình cũ (đoạn Pháp Vân – Cầu Giẽ – Ninh Bình rồi đi tiếp vào Thanh Hóa); tuyến nối cao tốc với Nam Định cũ |
| Quốc lộ | Quốc lộ 1 (Phủ Lý – Ninh Bình – Tam Điệp), quốc lộ 10 (Nam Định – Ninh Bình, nối Thái Bình cũ), quốc lộ 21 (Phủ Lý – Nam Định – Hải Hậu), quốc lộ 38 (Hà Nam – Hưng Yên) |
| Đường sắt | Đường sắt Bắc – Nam, ga Phủ Lý, Nam Định, Ninh Bình, Đồng Giao |
| Đường thủy | Sông Hồng, sông Đáy, sông Đào, sông Ninh Cơ; cảng Ninh Phúc trên sông Đáy |
Tra địa chỉ: chỗ dễ nhầm
Ba tên tỉnh cũ thành ba tên phường. Phường Nam Định, phường Hà Nam (thuộc Phủ Lý cũ), phường Hoa Lư đều thuộc tỉnh Ninh Bình. Khi thấy địa chỉ "phường Hà Nam, tỉnh Ninh Bình" thì không phải lỗi đánh máy.
Thành phố Ninh Bình cũ đã đổi trước đó. Đầu năm 2025 thành phố Ninh Bình và huyện Hoa Lư đã nhập thành thành phố Hoa Lư; đến 1/7/2025 lại bỏ cấp huyện. Một địa chỉ cũ có thể đi qua hai lần đổi tên, nên tra từ tên phường, xã gốc.
Tên trùng giữa ba tỉnh cũ. Ba tỉnh cũ có không ít xã cùng tên hoặc tên gần giống nhau. Khi tra, luôn kèm tên huyện cũ để lọc đúng.
Giấy tờ cũ vẫn dùng được. Giấy tờ ghi tỉnh Hà Nam, Nam Định cấp trước sắp xếp không mất giá trị vì đổi địa danh; cập nhật khi phát sinh thủ tục. Chi tiết xem mục địa chỉ mới trên giấy tờ.
Câu hỏi thường gặp
Tỉnh Ninh Bình mới gồm những tỉnh nào?
Ninh Bình mới gồm ba tỉnh cũ: Hà Nam, Nam Định và Ninh Bình, hợp nhất từ ngày 1/7/2025. Tên tỉnh là Ninh Bình, trung tâm hành chính – chính trị đặt tại Ninh Bình cũ. Theo bảng tra cứu của trang, tỉnh có 129 đơn vị cấp xã, gồm 32 phường và 97 xã.
Nam Định bây giờ thuộc tỉnh nào?
Toàn bộ tỉnh Nam Định cũ nay thuộc tỉnh Ninh Bình. Thành phố Nam Định cũ chia thành nhiều phường, trong đó có phường Nam Định. Tên Nam Định vẫn còn ở cấp phường, ở tên ga và trong tên nhiều đặc sản như phở bò Nam Định.
Phủ Lý thuộc tỉnh nào sau sáp nhập?
Phủ Lý trước là tỉnh lỵ Hà Nam, nay thuộc tỉnh Ninh Bình và được chia thành các phường Phủ Lý, Hà Nam, Phù Vân, Châu Sơn, Liêm Tuyền. Phủ Lý vẫn là đô thị cửa ngõ phía bắc của tỉnh, gần Hà Nội nhất.
Hà Nam Ninh là tỉnh gì?
Hà Nam Ninh là tên tỉnh tồn tại từ năm 1976 đến năm 1991, gồm đúng ba tỉnh Hà Nam, Nam Định, Ninh Bình. Năm 1992 tỉnh tách thành Nam Hà và Ninh Bình; năm 1997 Nam Hà tách tiếp thành Hà Nam và Nam Định. Lần hợp nhất năm 2025 lấy tên Ninh Bình.
Tỉnh Ninh Bình mới có biển không?
Có. Bờ biển của tỉnh mới thuộc các vùng Giao Thủy, Hải Hậu, Nghĩa Hưng (Nam Định cũ) và Kim Sơn (Ninh Bình cũ), là bờ biển bồi, có vườn quốc gia Xuân Thủy và các bãi tắm như Thịnh Long, Quất Lâm.
Đi từ Hà Nội về Ninh Bình mới bằng gì?
Có thể đi cao tốc Bắc – Nam phía Đông qua Phủ Lý về Ninh Bình, đi quốc lộ 1, hoặc đi tàu hỏa tuyến Bắc – Nam với các ga Phủ Lý, Nam Định, Ninh Bình. Lịch tàu, xe nên xem trực tiếp từ đơn vị vận tải trước khi đi.