Tỉnh Phú Thọ mới, từ ngày 1/7/2025, gồm ba tỉnh cũ là Phú Thọ, Vĩnh Phúc và Hòa Bình; tên tỉnh giữ là Phú Thọ và trung tâm hành chính – chính trị đặt tại Việt Trì. Theo bảng đối chiếu trang dùng, tỉnh có 148 đơn vị cấp xã, gồm 15 phường và 133 xã. Đây là một trong những tỉnh có số xã phường nhiều nhất sau sắp xếp, phản ánh địa bàn trải từ đồng bằng giáp Hà Nội lên tận vùng núi giáp Sơn La.
Ba tỉnh cũ khác nhau khá rõ: Vĩnh Phúc là tỉnh công nghiệp sát Thủ đô, Phú Thọ là vùng trung du gắn với đất Tổ, Hòa Bình là tỉnh miền núi của người Mường, người Thái bên sông Đà. Hồ sơ này giúp hình dung tỉnh mới như một khối: ghép từ đâu, ai giáp ai, mỗi vùng mạnh về gì, đi lại theo trục nào và tra địa chỉ cũ sao cho đúng.
Ba tỉnh cũ, ba vùng địa hình
Bảng dưới liệt kê các đơn vị cấp huyện trước 1/7/2025 của từng tỉnh cũ và nét địa hình chính, giúp đoán nhanh một xã mới nằm ở vùng nào.
| Tỉnh cũ | Đơn vị cấp huyện trước sắp xếp | Địa hình chính |
|---|---|---|
| Phú Thọ | Thành phố Việt Trì, thị xã Phú Thọ, các huyện Lâm Thao, Phù Ninh, Đoan Hùng, Hạ Hòa, Thanh Ba, Cẩm Khê, Tam Nông, Thanh Thủy, Thanh Sơn, Tân Sơn, Yên Lập | Trung du đồi thấp, đồng bằng ven sông Hồng, sông Lô; núi ở Tân Sơn, Thanh Sơn |
| Vĩnh Phúc | Thành phố Vĩnh Yên, thành phố Phúc Yên, các huyện Bình Xuyên, Tam Dương, Tam Đảo, Lập Thạch, Sông Lô, Yên Lạc, Vĩnh Tường | Đồng bằng phía nam, trung du phía bắc, dãy Tam Đảo |
| Hòa Bình | Thành phố Hòa Bình, các huyện Lương Sơn, Kim Bôi, Cao Phong, Tân Lạc, Lạc Sơn, Lạc Thủy, Yên Thủy, Mai Châu, Đà Bắc | Núi và cao nguyên đá vôi, hồ thủy điện Hòa Bình trên sông Đà |
Thành phố Việt Trì cũ nay gồm các phường Việt Trì, Nông Trang, Thanh Miếu, Vân Phú và một phần chuyển vào xã Hy Cương. Thành phố Vĩnh Yên cũ thành hai phường Vĩnh Yên và Vĩnh Phúc; thành phố Hòa Bình cũ thành các phường Hòa Bình, Kỳ Sơn, Tân Hòa, Thống Nhất và một phần vào xã Thịnh Minh. Như vậy tên "Vĩnh Phúc" và "Hòa Bình" vẫn còn, nhưng ở cấp phường.
Việt Trì làm trung tâm: vị trí ngã ba sông
Việt Trì nằm ở ngã ba Bạch Hạc, nơi sông Đà và sông Lô đổ vào sông Hồng (đoạn thượng lưu quen gọi là sông Thao). Về vị trí, đây gần như là điểm giữa của tỉnh mới: Vĩnh Phúc cũ ở phía đông bên kia sông Lô, Hòa Bình cũ ở phía tây nam theo sông Đà, phần còn lại của Phú Thọ cũ ở phía bắc và tây bắc. Thành phố đã là tỉnh lỵ Phú Thọ nhiều thập kỷ, có sẵn hệ thống trụ sở, đường sá, nên việc chọn Việt Trì giảm chi phí chuyển đổi.
Với người dân hai tỉnh cũ còn lại, khoảng cách đến trung tâm thay đổi khác nhau. Người ở Vĩnh Yên, Phúc Yên qua Việt Trì không xa, đi đường cao tốc hoặc quốc lộ 2. Người ở Mai Châu, Đà Bắc thì đường đến Việt Trì dài và qua nhiều đoạn đồi núi, trước đây lên thành phố Hòa Bình gần hơn nhiều. Đây là lý do việc chuyển thủ tục về cấp xã và nộp trực tuyến có ý nghĩa lớn với vùng núi phía Hòa Bình cũ.
Ngoài vai trò hành chính, Việt Trì gắn với khu di tích Đền Hùng trên núi Nghĩa Lĩnh, nơi diễn ra Giỗ Tổ Hùng Vương ngày 10 tháng 3 âm lịch hằng năm. Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ được UNESCO ghi danh năm 2012; hát Xoan Phú Thọ được ghi danh năm 2011.
Thế mạnh kinh tế của từng vùng
Vĩnh Phúc cũ: công nghiệp sát Thủ đô. Các khu công nghiệp ở Bình Xuyên, Phúc Yên, Vĩnh Yên tập trung lắp ráp ô tô, xe máy, linh kiện điện tử, cơ khí. Vị trí gần sân bay Nội Bài và Hà Nội là lợi thế lớn nhất của vùng này.
Phú Thọ cũ: công nghiệp truyền thống và chè. Việt Trì từ thời kỳ đầu công nghiệp hoá đã có hoá chất, giấy, dệt; Lâm Thao có nhà máy supe phốt phát; Phù Ninh gắn với giấy Bãi Bằng. Vùng đồi Thanh Ba, Phù Ninh, Tân Sơn trồng chè; Đoan Hùng nổi tiếng với bưởi.
Hòa Bình cũ: thủy điện, nông sản và du lịch núi. Nhà máy thủy điện Hòa Bình trên sông Đà là công trình lớn, xây dựng trong khoảng 1979 – 1994. Cam Cao Phong, các vùng trồng mía, cây ăn quả, cùng du lịch ở Mai Châu, hồ Hòa Bình, Lương Sơn (sát Hà Nội) là những mảng chính.
Điểm chung khi nhập lại. Tỉnh mới vừa có cực công nghiệp, vừa có vùng núi rộng cần đầu tư hạ tầng. Không có số liệu GRDP chính thức của tỉnh mới tại thời điểm viết, nên so sánh quy mô với các tỉnh khác xem mục vùng miền và so sánh tỉnh, khi có số liệu được công bố.
Văn hoá: đất Tổ, quan họ vùng giáp ranh và người Mường
Tỉnh mới gom ba lớp văn hoá. Phú Thọ cũ là vùng Đền Hùng, hát Xoan, các lễ hội gắn với truyền thuyết thời Hùng Vương. Vĩnh Phúc cũ có Tam Đảo, Tây Thiên, các làng nghề như mộc Thanh Lãng, gốm Hương Canh, cùng nhiều đình, chùa cổ ở Yên Lạc, Vĩnh Tường. Hòa Bình cũ là trung tâm văn hoá Mường với Mo Mường, cồng chiêng Mường, nhà sàn; Mai Châu là vùng người Thái với bản Lác, bản Pom Coọng quen thuộc với khách du lịch.
Các dân tộc chính trong tỉnh mới gồm Kinh, Mường, Thái, Dao, Tày, Sán Dìu và một số nhóm khác. Người Mường đông nhất ở các vùng Tân Lạc, Lạc Sơn, Kim Bôi, Cao Phong (Hòa Bình cũ) và Thanh Sơn, Tân Sơn, Yên Lập (Phú Thọ cũ) — hai phía này vốn liền một khối văn hoá Mường, nay nằm chung một tỉnh. Người Sán Dìu sống nhiều ở chân dãy Tam Đảo.
Những gì sâu hơn về một làng, một lễ hội cụ thể nằm ở các trang địa phương. Ở mức hồ sơ tỉnh, điều cần nắm là: đi trong một tỉnh Phú Thọ mới, bạn có thể gặp cả lễ hội đồng bằng Bắc Bộ, không gian trung du và bản Mường, bản Thái vùng núi.
Đi lại, giáp ranh và các trục giao thông
Phú Thọ mới không có sân bay; sân bay gần nhất là Nội Bài (Hà Nội), rất gần khu vực Phúc Yên. Bảng tóm tắt những gì cần để định vị.
| Hạng mục | Thông tin |
|---|---|
| Giáp ranh | Tuyên Quang và Thái Nguyên phía bắc, đông bắc; Hà Nội phía đông; Ninh Bình phía đông nam; Thanh Hóa phía nam; Sơn La phía tây; Lào Cai phía tây bắc |
| Cao tốc | Nội Bài – Lào Cai qua Vĩnh Phúc cũ và Phú Thọ cũ; Hòa Lạc – Hòa Bình nối Hà Nội với Hòa Bình cũ |
| Quốc lộ | Quốc lộ 2 (Hà Nội – Vĩnh Yên – Việt Trì – Đoan Hùng), quốc lộ 6 (Hà Nội – Hòa Bình – Mai Châu – Sơn La), quốc lộ 32 (Hà Nội – Thanh Sơn – Tân Sơn), quốc lộ 32C dọc sông Hồng |
| Đường sắt | Tuyến Hà Nội – Lào Cai qua Phúc Yên, Vĩnh Yên, Việt Trì, Phú Thọ |
| Đường thủy | Sông Hồng, sông Lô, sông Đà; hồ Hòa Bình có bến thuyền phục vụ dân sinh và du lịch |
Giữa Hòa Bình cũ và Phú Thọ cũ, đường nối trực tiếp phải qua vùng đồi Thanh Sơn hoặc đi vòng qua Hà Nội; nhiều người vẫn chọn đường vòng vì đường tốt hơn. Khi lên kế hoạch đi giữa hai vùng, nên xem bản đồ đường bộ cập nhật, đừng ước lượng theo đường chim bay.
Du lịch theo ba vùng của tỉnh mới
Vùng đất Tổ quanh Việt Trì. Khu di tích Đền Hùng là điểm đến chính, đông nhất vào dịp Giỗ Tổ tháng 3 âm lịch; ngoài mùa lễ, khách có thể kết hợp ngã ba Bạch Hạc, đầm Ao Châu ở Hạ Hòa, vườn quốc gia Xuân Sơn ở Tân Sơn với rừng nguyên sinh và hang động đá vôi. Vùng này hợp chuyến đi ngắn từ Hà Nội trong ngày hoặc hai ngày.
Vùng núi Tam Đảo và hồ Đại Lải. Thị trấn nghỉ mát Tam Đảo trên độ cao khoảng 900 m được người Pháp lập từ đầu thế kỷ 20, nay vẫn là chỗ tránh nóng gần Hà Nội. Hồ Đại Lải ở Phúc Yên, quần thể Tây Thiên ở sườn Tam Đảo là những điểm quen thuộc. Cuối tuần mùa hè, đường lên Tam Đảo đông; nên đi sớm.
Vùng sông Đà và bản Mường, bản Thái. Phần Hòa Bình cũ có hồ Hòa Bình với các đảo, hang động; thung lũng Mai Châu với bản nhà sàn người Thái; vùng Lương Sơn, Kim Bôi với suối khoáng và sân golf gần Hà Nội. Đường quốc lộ 6 qua đèo Thung Khe lên Mai Châu đẹp nhưng nhiều xe tải, nên đi ban ngày.
Ghép thành một chuyến. Trước đây đi ba vùng là đi ba tỉnh; nay vẫn là ba hướng xe khác nhau xuất phát từ Hà Nội. Nếu muốn ghép, cách thuận là một vòng Hà Nội – Tam Đảo – Việt Trì – Đền Hùng rồi về, và một chuyến riêng Hà Nội – Hòa Bình – Mai Châu. Lịch trình chi tiết theo vùng xem mục du lịch theo tỉnh mới.
Tra địa chỉ trong tỉnh Phú Thọ mới
Vì gộp ba tỉnh, số tên trùng và tên dễ nhầm khá nhiều. Một vài lưu ý thực tế:
- Tên Vĩnh Phúc nay là tên một phường (thuộc Vĩnh Yên cũ), không phải tên tỉnh. Địa chỉ "tỉnh Vĩnh Phúc" trên giấy tờ cũ tương ứng nhiều xã, phường khác nhau của tỉnh Phú Thọ mới.
- Tên Hòa Bình cũng vậy: phường Hòa Bình thuộc tỉnh Phú Thọ. Đừng nhầm với các xã Hòa Bình ở tỉnh khác.
- Thị xã Phú Thọ cũ (khác thành phố Việt Trì) là một đô thị riêng, nay cũng thành các phường, xã mới; người lớn tuổi hay gọi là "thị xã" theo thói quen.
- Các tên vùng du lịch như Tam Đảo, Mai Châu, Đại Lải, Xuân Sơn vẫn dùng để chỉ điểm đến, nhưng tên đơn vị hành chính có thể khác. Khi gửi hàng, khai báo tạm trú hay ký hợp đồng, nên hỏi tên xã mới chính xác.
- Khi tra một xã cũ, tra theo cặp "xã cũ + huyện cũ + tỉnh cũ", vì nhiều huyện cũ có xã trùng tên.
Mục tra cứu xã phường cũ – mới của trang hướng dẫn cách tra theo từng bước và những nguồn chính thức nên đối chiếu.
Câu hỏi thường gặp
Tỉnh Phú Thọ mới gồm những tỉnh nào?
Phú Thọ mới gồm ba tỉnh cũ: Phú Thọ, Vĩnh Phúc và Hòa Bình, hợp nhất từ ngày 1/7/2025. Tên tỉnh là Phú Thọ, trung tâm hành chính – chính trị đặt tại Việt Trì. Theo bảng tra cứu của trang, tỉnh có 148 đơn vị cấp xã gồm 15 phường và 133 xã.
Vĩnh Phúc bây giờ thuộc tỉnh nào?
Toàn bộ tỉnh Vĩnh Phúc cũ nay thuộc tỉnh Phú Thọ. Thành phố Vĩnh Yên cũ trở thành hai phường Vĩnh Yên và Vĩnh Phúc. Tên Vĩnh Phúc vì thế còn ở cấp phường, nhưng không còn là tên tỉnh.
Hòa Bình sáp nhập với tỉnh nào?
Tỉnh Hòa Bình cũ sáp nhập cùng Vĩnh Phúc vào tỉnh Phú Thọ. Thành phố Hòa Bình cũ nay chia thành các phường Hòa Bình, Kỳ Sơn, Tân Hòa, Thống Nhất và một phần thuộc xã Thịnh Minh. Vùng Mai Châu, Đà Bắc, Lạc Sơn đều thuộc tỉnh Phú Thọ.
Tam Đảo thuộc tỉnh nào sau sáp nhập?
Khu du lịch Tam Đảo trước thuộc huyện Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc; sau 1/7/2025 thuộc tỉnh Phú Thọ. Huyện Tam Đảo không còn, địa bàn được sắp xếp vào các xã mới. Dãy núi Tam Đảo nằm trên ranh giới với Thái Nguyên và Tuyên Quang.
Người ở Hòa Bình cũ làm thủ tục ở đâu?
Thủ tục thường ngày như chứng thực, hộ tịch, cư trú làm tại bộ phận một cửa của xã, phường nơi cư trú, hoặc nộp trực tuyến trên Cổng dịch vụ công. Việc thuộc thẩm quyền sở, ngành cấp tỉnh làm tại Việt Trì hoặc điểm làm việc tỉnh thông báo trong giai đoạn chuyển tiếp.
Phú Thọ mới có giáp Hà Nội không?
Có. Phú Thọ mới giáp Hà Nội ở phía đông, qua phần Vĩnh Phúc cũ (vùng Phúc Yên, Bình Xuyên, Yên Lạc, Vĩnh Tường) và phần Hòa Bình cũ (vùng Lương Sơn, Lạc Thủy). Vì thế nhiều xã của tỉnh nằm trong vùng ảnh hưởng trực tiếp của Thủ đô.