Tỉnh Khánh Hòa mới gồm tỉnh Khánh Hòa và tỉnh Ninh Thuận cũ, hợp nhất từ ngày 1/7/2025; tên tỉnh giữ là Khánh Hòa và trung tâm hành chính – chính trị vẫn đặt tại Khánh Hòa cũ, tức khu vực Nha Trang. Theo bảng đối chiếu trang dùng, tỉnh có 65 đơn vị cấp xã: 16 phường, 48 xã và đặc khu Trường Sa. Số xã phường ít so với nhiều tỉnh khác vì hai tỉnh cũ đều có diện tích vừa phải và dân cư tập trung ven biển.
Khác với những tỉnh có trụ sở dời sang tỉnh cũ kia, ở đây Nha Trang giữ nguyên vai trò trung tâm. Người Ninh Thuận cũ là nhóm có thay đổi lớn nhất: tỉnh lỵ Phan Rang – Tháp Chàm không còn, cơ quan tỉnh nằm cách đó khoảng hơn trăm cây số về phía bắc. Hồ sơ này tóm tắt đơn vị cũ, trung tâm, địa hình, văn hoá, kinh tế, đi lại và các lưu ý tra cứu của tỉnh mới.
Khánh Hòa mới gồm những đơn vị cũ nào
Các đơn vị cấp huyện trước 1/7/2025, theo từng tỉnh cũ:
| Tỉnh cũ | Đơn vị cấp huyện | Ghi chú |
|---|---|---|
| Khánh Hòa | Thành phố Nha Trang, thành phố Cam Ranh, thị xã Ninh Hòa, các huyện Vạn Ninh, Diên Khánh, Cam Lâm, Khánh Vĩnh, Khánh Sơn, Trường Sa | Nơi đặt trung tâm tỉnh mới; có vịnh Vân Phong, vịnh Nha Trang, vịnh Cam Ranh |
| Ninh Thuận | Thành phố Phan Rang – Tháp Chàm, các huyện Ninh Hải, Ninh Phước, Ninh Sơn, Bác Ái, Thuận Bắc, Thuận Nam | Vùng khô hạn, nhiều nắng gió, cộng đồng người Chăm và Raglai |
Thành phố Nha Trang cũ nay là bốn phường Nha Trang, Bắc Nha Trang, Nam Nha Trang, Tây Nha Trang. Thành phố Phan Rang – Tháp Chàm cũ thành các phường Phan Rang, Đông Hải, Đô Vinh, Bảo An, Ninh Chử và một phần thuộc xã Phước Dinh. Huyện đảo Trường Sa trở thành đặc khu Trường Sa, trực thuộc tỉnh.
Tên "Ninh Thuận" không còn là tên đơn vị hành chính cấp tỉnh, nhưng vẫn xuất hiện trong tên nhiều sản phẩm như nho, táo, tỏi, cừu Ninh Thuận và trong tên các chỉ dẫn địa lý đã đăng ký.
Nha Trang giữ vai trò trung tâm: người Phan Rang cần biết gì
Nghị quyết sắp xếp giữ tên Khánh Hòa và đặt trung tâm tại Khánh Hòa cũ. Nha Trang là đô thị lớn nhất của hai tỉnh, có sẵn trụ sở, sân bay Cam Ranh ở gần, bệnh viện và trường đại học quy mô vùng. Phan Rang – Tháp Chàm thôi là tỉnh lỵ, nhưng vẫn là đô thị chính của phía nam tỉnh, nơi tập trung chợ đầu mối, bệnh viện, trường học cho cư dân vùng Ninh Thuận cũ.
Đường từ Phan Rang lên Nha Trang theo quốc lộ 1 và cao tốc Bắc – Nam phía Đông (đoạn Cam Lâm – Vĩnh Hảo, Nha Trang – Cam Lâm) qua Cam Ranh. Người ở vùng Thuận Nam, giáp Lâm Đồng (phần Bình Thuận cũ), là nhóm đi xa nhất đến trụ sở tỉnh. Phần lớn thủ tục cá nhân như hộ tịch, chứng thực, cư trú làm tại cấp xã hoặc nộp trực tuyến; việc cần lên sở chủ yếu là hồ sơ doanh nghiệp, đất đai quy mô lớn, giấy phép chuyên ngành.
Trong giai đoạn chuyển tiếp, một số sở có thể giữ điểm làm việc ở Phan Rang. Thông tin cụ thể nên xem trên cổng thông tin điện tử của tỉnh, tránh đi một chuyến dài rồi mới biết nơi tiếp nhận đã đổi.
Địa hình và khí hậu: từ vịnh sâu đến vùng khô nhất
Bờ biển dài, nhiều vịnh kín. Từ bắc xuống nam là vịnh Vân Phong, vịnh Nha Trang, vịnh Cam Ranh, rồi vịnh Vĩnh Hy và vùng biển Ninh Chữ, Cà Ná ở phía Ninh Thuận cũ. Các vịnh nước sâu, kín gió là lợi thế cho cảng biển, nuôi trồng thủy sản và du lịch.
Núi sát biển. Dãy núi phía tây là phần cuối của Trường Sơn Nam, có đỉnh Hòn Bà, vùng núi Khánh Sơn, Khánh Vĩnh, Bác Ái. Ở nhiều đoạn núi đổ thẳng ra biển, tạo đèo như Cả, Rù Rì, Cù Hin.
Vùng khô hạn Ninh Thuận cũ. Ninh Thuận cũ nằm trong vùng khô hạn nhất cả nước, lượng mưa thấp, nắng gió nhiều quanh năm, có đồi cát Nam Cương và cảnh quan bán hoang mạc. Vườn quốc gia Núi Chúa ở vùng Ninh Hải, Thuận Bắc có hệ sinh thái rừng khô hiếm gặp ở Việt Nam.
Mùa mưa lệch. Giống dải ven biển miền Trung, mùa mưa tập trung khoảng tháng 9 đến tháng 12, có bão và áp thấp. Mùa đi biển đẹp thường từ khoảng tháng 2 đến tháng 8. Vùng Ninh Thuận cũ ít mưa hơn hẳn Nha Trang, nên cùng một ngày, thời tiết hai nơi có thể khác nhau rõ.
Văn hoá: Chăm, Raglai và làng biển
Ninh Thuận cũ là nơi tập trung đông người Chăm nhất cả nước, với các làng Chăm quanh Phan Rang, Ninh Phước, Ninh Hải. Tháp Po Klong Garai trên đồi Trầu và tháp Po Rome là những công trình Chăm còn được cộng đồng sử dụng trong lễ hội Katê hằng năm. Nghệ thuật làm gốm của người Chăm, với làng gốm Bàu Trúc là nơi tiêu biểu, được UNESCO đưa vào danh sách di sản văn hoá phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp năm 2022.
Phía Khánh Hòa cũ có tháp Bà Ponagar ở Nha Trang, cũng là di tích Chăm lớn, nằm bên cửa sông Cái. Vùng núi Khánh Sơn, Khánh Vĩnh và Bác Ái là nơi sinh sống của người Raglai, với nhạc cụ đàn đá, đàn chapi và các nghi lễ nông nghiệp. Ven biển là các làng chài người Việt với lễ hội cầu ngư, tục thờ cá Ông.
Ghép lại, tỉnh mới có mật độ di sản Chăm cao nhất cả nước, rất hợp với người đọc muốn tìm hiểu lịch sử Champa vùng Kauthara (quanh Nha Trang) và Panduranga (quanh Phan Rang). Chi tiết lễ hội, làng nghề từng nơi thuộc các trang địa phương.
Kinh tế ở mức tổng quan
Các mảng chính kế thừa từ hai tỉnh cũ, chưa dùng số liệu tổng hợp vì chưa có số chính thức của tỉnh mới:
- Du lịch biển: Nha Trang là trung tâm du lịch quốc tế lớn; vịnh Vĩnh Hy, Bình Hưng, Bình Ba, Ninh Chữ ở phía Ninh Thuận cũ đang phát triển.
- Cảng và công nghiệp biển: khu kinh tế Vân Phong, cảng Cam Ranh, khu công nghiệp Suối Dầu, Ninh Thủy; đóng và sửa chữa tàu.
- Năng lượng tái tạo: Ninh Thuận cũ có nhiều nhà máy điện gió, điện mặt trời nhờ nắng gió quanh năm.
- Nông nghiệp đặc thù vùng khô: nho, táo, tỏi, măng tây, chăn nuôi dê cừu; làm muối ở Cà Ná, Tri Hải, Hòn Khói.
- Thủy sản và yến sào: đánh bắt, nuôi tôm hùm lồng ở Cam Ranh, Vạn Ninh; yến sào đảo là sản phẩm gắn với tên Khánh Hòa từ lâu.
Đi lại và giáp ranh
Khánh Hòa mới có sân bay quốc tế, đường sắt Bắc – Nam, cao tốc và các quốc lộ lên Tây Nguyên.
| Hạng mục | Thông tin |
|---|---|
| Giáp ranh | Đắk Lắk phía bắc và tây bắc (gồm phần Phú Yên cũ); Lâm Đồng phía tây và tây nam (gồm phần Bình Thuận cũ); biển phía đông |
| Sân bay | Sân bay quốc tế Cam Ranh, phục vụ cả Nha Trang và vùng Ninh Thuận cũ |
| Đường sắt | Đường sắt Bắc – Nam, ga Nha Trang và ga Tháp Chàm là hai ga lớn |
| Đường bộ | Quốc lộ 1, cao tốc Bắc – Nam phía Đông qua Cam Lâm, Vĩnh Hảo; quốc lộ 26 (Ninh Hòa – Buôn Ma Thuột); quốc lộ 27C (Nha Trang – Đà Lạt qua đèo Khánh Lê); quốc lộ 27 (Phan Rang – Đà Lạt qua đèo Ngoạn Mục) |
| Đặc khu Trường Sa | Đi lại theo các chuyến tàu do cơ quan có thẩm quyền tổ chức; không có tuyến du lịch tự do |
Hai cung đèo lên Đà Lạt (Khánh Lê và Ngoạn Mục) đẹp nhưng dốc, mùa mưa có thể sạt lở; nên kiểm tra tình trạng đường trước khi đi. Lịch tàu, chuyến bay và giá vé xem trực tiếp ở hãng.
Hai nửa của tỉnh mới: so sánh nhanh
Bảng dưới đặt cạnh nhau hai phần Khánh Hòa cũ và Ninh Thuận cũ theo những tiêu chí người đọc hay hỏi, ở mức định tính, không dùng số liệu khi chưa có nguồn chính thức của tỉnh mới.
| Tiêu chí | Phần Khánh Hòa cũ | Phần Ninh Thuận cũ |
|---|---|---|
| Đô thị chính | Nha Trang, Cam Ranh, Ninh Hòa | Phan Rang – Tháp Chàm |
| Khí hậu | Nắng ấm, mùa mưa cuối năm khá rõ | Khô hạn, nhiều gió, mưa ít nhất cả nước |
| Cảnh quan nổi bật | Vịnh Nha Trang, Vân Phong, Cam Ranh, núi Hòn Bà | Vịnh Vĩnh Hy, đồi cát Nam Cương, rừng khô Núi Chúa |
| Văn hoá đặc trưng | Tháp Bà Ponagar, làng chài, người Raglai vùng núi | Làng Chăm, tháp Po Klong Garai, gốm Bàu Trúc, lễ Katê |
| Thế mạnh kinh tế | Du lịch quốc tế, cảng, yến sào, tôm hùm | Năng lượng tái tạo, nho, táo, muối, chăn nuôi dê cừu |
| Đầu mối đi lại | Sân bay Cam Ranh, ga Nha Trang | Ga Tháp Chàm, quốc lộ 27 lên Đà Lạt |
Đặt cạnh nhau như vậy dễ thấy hai nửa bổ sung cho nhau hơn là trùng lặp: một bên mạnh về đô thị và dịch vụ du lịch, một bên có quỹ đất, nắng gió và bản sắc văn hoá Chăm. Với học sinh ôn địa lý, Khánh Hòa mới là ví dụ tốt về một tỉnh ven biển có hai kiểu khí hậu khác nhau chỉ cách nhau một dãy núi nhô ra biển ở vùng Cam Ranh – Ninh Hải.
Tra địa chỉ và những điểm dễ nhầm
Hai thành phố Cam Ranh và Nha Trang cũ. Cả hai đều không còn là cấp huyện. Cam Ranh cũ chia thành các phường, xã mới; sân bay Cam Ranh nằm trên bán đảo Cam Ranh. Khi đặt xe đón ở sân bay, ghi tên điểm đến ở Nha Trang theo tên phường mới để tránh nhầm.
Phan Rang và Tháp Chàm. Trước đây là một thành phố mang tên ghép. Nay có phường Phan Rang; còn "Tháp Chàm" vẫn là tên ga đường sắt. Đây là ví dụ tên ga không đổi theo tên phường.
Tên "Ninh" rất nhiều. Ninh Hòa (Khánh Hòa cũ) và Ninh Hải, Ninh Phước, Ninh Sơn (Ninh Thuận cũ) là các tên huyện, thị xã cũ dễ nhầm với nhau. Khi tra, luôn kèm tỉnh cũ.
Giấy tờ cũ ghi tỉnh Ninh Thuận. Vẫn có giá trị; cập nhật khi phát sinh thủ tục theo quy định hiện hành. Với hồ sơ đất đai và đăng ký kinh doanh, nên hỏi bộ phận một cửa cấp xã nơi có tài sản hoặc đặt trụ sở.
Câu hỏi thường gặp
Tỉnh Khánh Hòa mới gồm những tỉnh nào?
Khánh Hòa mới gồm tỉnh Khánh Hòa và tỉnh Ninh Thuận cũ, hợp nhất từ ngày 1/7/2025. Tên tỉnh là Khánh Hòa, trung tâm hành chính – chính trị đặt tại Nha Trang. Theo bảng tra cứu của trang, tỉnh có 65 đơn vị cấp xã, gồm 16 phường, 48 xã và đặc khu Trường Sa.
Ninh Thuận bây giờ thuộc tỉnh nào?
Toàn bộ tỉnh Ninh Thuận cũ nay thuộc tỉnh Khánh Hòa. Thành phố Phan Rang – Tháp Chàm cũ chia thành các phường Phan Rang, Đông Hải, Đô Vinh, Bảo An, Ninh Chử và một phần xã Phước Dinh. Tên Ninh Thuận vẫn dùng trong các đặc sản và chỉ dẫn địa lý.
Đặc khu Trường Sa là gì?
Đặc khu Trường Sa là đơn vị hành chính cấp xã đặc thù, được lập từ huyện đảo Trường Sa cũ khi bỏ cấp huyện, trực thuộc tỉnh Khánh Hòa. Việc ra đảo do cơ quan có thẩm quyền tổ chức theo đoàn, không có tuyến du lịch tự do.
Vịnh Vĩnh Hy thuộc tỉnh nào?
Vịnh Vĩnh Hy trước thuộc tỉnh Ninh Thuận, nay thuộc tỉnh Khánh Hòa. Vịnh nằm trong vùng biển giáp vườn quốc gia Núi Chúa, cách Phan Rang không xa về phía bắc. Tên vịnh không đổi; chỉ tên tỉnh quản lý thay đổi.
Khánh Hòa mới giáp những tỉnh nào?
Khánh Hòa mới giáp Đắk Lắk ở phía bắc và tây bắc (gồm phần Phú Yên cũ), Lâm Đồng ở phía tây và tây nam (gồm vùng Đà Lạt và phần Bình Thuận cũ), phía đông là biển Đông với các vịnh lớn và quần đảo Trường Sa.
Từ Phan Rang lên Nha Trang đi bằng gì?
Có thể đi quốc lộ 1 hoặc cao tốc Bắc – Nam phía Đông qua Cam Ranh, đi tàu hỏa từ ga Tháp Chàm lên ga Nha Trang, hoặc đi xe khách. Thời gian và lịch chạy tuỳ phương tiện; nên xem thông tin của đơn vị vận tải trước khi đi.