Tỉnh Lâm Đồng mới gồm ba tỉnh cũ Lâm Đồng, Đắk Nông và Bình Thuận, hợp nhất từ ngày 1/7/2025; tên tỉnh giữ là Lâm Đồng và trung tâm hành chính – chính trị đặt tại Đà Lạt. Theo bảng đối chiếu trang dùng, tỉnh có 124 đơn vị cấp xã: 20 phường, 103 xã và đặc khu Phú Quý. Lâm Đồng mới được nhiều nguồn chính thức nhắc tới là tỉnh có diện tích lớn nhất cả nước sau sắp xếp, vào khoảng hơn 24.000 km²; con số chính xác nên đối chiếu niên giám thống kê khi cần trích dẫn.
Tỉnh mới nối ba vùng rất khác nhau: cao nguyên Lâm Viên – Di Linh mát lạnh, cao nguyên M’Nông đất đỏ giáp Campuchia, và dải ven biển khô nóng của Bình Thuận cũ với Phan Thiết, Mũi Né, đảo Phú Quý. Hồ sơ này tóm tắt đơn vị cũ, trung tâm, ba vùng tự nhiên, văn hoá, kinh tế, đường đi và những điểm cần lưu ý khi tra địa chỉ.
Ba tỉnh cũ và đơn vị cấp huyện trước sắp xếp
Tên theo giấy tờ ngay trước 1/7/2025. Lâm Đồng cũ đã có một lần điều chỉnh ngay trước mốc này (các huyện Đạ Huoai, Đạ Tẻh, Cát Tiên nhập thành huyện Đạ Huoai), nên giấy tờ cấp sớm hơn có thể ghi tên huyện cũ hơn nữa.
| Tỉnh cũ | Đơn vị cấp huyện | Vùng |
|---|---|---|
| Lâm Đồng | Thành phố Đà Lạt, thành phố Bảo Lộc, các huyện Lạc Dương, Đơn Dương, Đức Trọng, Lâm Hà, Đam Rông, Di Linh, Bảo Lâm, Đạ Huoai | Cao nguyên Lâm Viên, Di Linh, Bảo Lộc |
| Đắk Nông | Thành phố Gia Nghĩa, các huyện Đắk Glong, Đắk Song, Đắk Mil, Cư Jút, Krông Nô, Đắk R’lấp, Tuy Đức | Cao nguyên M’Nông, giáp Campuchia |
| Bình Thuận | Thành phố Phan Thiết, thị xã La Gi, các huyện Tuy Phong, Bắc Bình, Hàm Thuận Bắc, Hàm Thuận Nam, Hàm Tân, Tánh Linh, Đức Linh, Phú Quý | Duyên hải khô nóng, đồi cát, đảo Phú Quý |
Thành phố Đà Lạt cũ nay là năm phường mang hậu tố "Đà Lạt": Xuân Hương – Đà Lạt, Cam Ly – Đà Lạt, Lâm Viên – Đà Lạt, Lang Biang – Đà Lạt, Xuân Trường – Đà Lạt. Thành phố Phan Thiết cũ thành các phường Phan Thiết, Mũi Né, Phú Thủy, Hàm Thắng, Tiến Thành, Bình Thuận và xã Tuyên Quang. Thành phố Gia Nghĩa cũ thành ba phường Bắc Gia Nghĩa, Nam Gia Nghĩa, Đông Gia Nghĩa. Huyện đảo Phú Quý nay là đặc khu Phú Quý.
Đà Lạt làm trung tâm của một tỉnh rất rộng
Nghị quyết sắp xếp giữ tên Lâm Đồng, đặt trung tâm tại Đà Lạt. Đà Lạt có hệ thống trụ sở, trường đại học, bệnh viện sẵn có, nhưng nằm lệch về phía đông bắc của tỉnh mới. Từ Đà Lạt xuống Phan Thiết hay sang Gia Nghĩa đều là những quãng đường dài, qua đèo dốc, mất nhiều giờ xe. Vì thế, với tỉnh này, việc chuyển thủ tục về xã và nộp hồ sơ trực tuyến không chỉ là tiện lợi mà gần như bắt buộc.
Gia Nghĩa và Phan Thiết thôi là tỉnh lỵ, nhưng vẫn là đô thị lớn của vùng mình. Bảo Lộc nằm gần giữa trục quốc lộ 20 nối Đà Lạt với Đồng Nai và TP Hồ Chí Minh, đóng vai trò đô thị trung chuyển. Trong giai đoạn chuyển tiếp, một số sở, ngành có thể giữ điểm làm việc ở Gia Nghĩa và Phan Thiết; trước khi đi nên xem thông báo trên cổng thông tin của tỉnh.
Một hệ quả ít người để ý: Lâm Đồng mới vừa có biên giới đất liền với Campuchia (qua Đắk Nông cũ) vừa có biển và đảo (qua Bình Thuận cũ). Trước đây Lâm Đồng là tỉnh nằm sâu trong nội địa, không giáp biển, không giáp biên giới.
Ba vùng tự nhiên trong một tỉnh
Cao nguyên Lâm Viên – Di Linh – Bảo Lộc. Độ cao lớn, khí hậu mát quanh năm, nhiều rừng thông, hồ và thác. Khu dự trữ sinh quyển thế giới Langbiang được UNESCO công nhận năm 2015, gồm vùng Lạc Dương, Đà Lạt và các vùng lân cận. Đây là vùng rau, hoa, chè, cà phê.
Cao nguyên M’Nông. Đất đỏ bazan, nhiều thác trên sông Sêrêpốk và các suối như Dray Sáp, Gia Long, Trinh Nữ; hệ thống hang động núi lửa ở Krông Nô. Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông được công nhận năm 2020. Vùng này có mỏ bô-xít lớn ở Đắk R’lấp, Đắk Song, Đắk Glong.
Duyên hải Bình Thuận và đảo Phú Quý. Khô và nóng, gió mạnh, nhiều đồi cát như Mũi Né, Bàu Trắng; mũi Kê Gà, núi Tà Cú; ruộng thanh long trải dài ở Hàm Thuận Bắc, Hàm Thuận Nam. Đảo Phú Quý cách đất liền một chuyến tàu nhiều giờ, có nghề biển và khí hậu đảo.
Ba chế độ thời tiết. Cùng một tháng, Đà Lạt có thể se lạnh, Gia Nghĩa mưa nhiều, Phan Thiết nắng gió khô. Khi lên kế hoạch đi xuyên tỉnh, cần chuẩn bị quần áo và lịch trình cho cả ba kiểu thời tiết.
Con người và văn hoá
Lâm Đồng mới có nhiều dân tộc cùng sinh sống. Trên cao nguyên Lâm Viên, Di Linh có người K’Ho, Mạ, Chu Ru cùng người Kinh lên lập nghiệp nhiều thế hệ. Đắk Nông cũ là vùng của người M’Nông, Mạ, Ê Đê, cùng nhiều dân tộc phía Bắc như Tày, Nùng, Dao, H’Mông di cư vào từ cuối thế kỷ 20. Bình Thuận cũ có cộng đồng người Chăm ở Bắc Bình, Tuy Phong, Hàm Thuận Bắc, người Raglai ở vùng núi, người Hoa ở Phan Thiết.
Đà Lạt là đô thị do người Pháp quy hoạch từ cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20, được UNESCO đưa vào Mạng lưới các thành phố sáng tạo ở lĩnh vực âm nhạc năm 2023. Không gian văn hoá cồng chiêng Tây Nguyên, được UNESCO công nhận năm 2005, bao gồm cả Lâm Đồng và Đắk Nông. Ở Bình Thuận cũ, tháp Chăm Pô Sah Inư ở Phan Thiết và lễ Katê của người Chăm là những nét văn hoá tiêu biểu; Phan Thiết còn gắn với nghề làm nước mắm lâu đời.
Ba vùng văn hoá này không hoà vào nhau chỉ vì chung tỉnh. Người đọc tìm hiểu sâu về một buôn, một làng chài hay một di tích nên đọc ở các trang địa phương trong cụm.
Ba vùng, ba nhịp sống: những gì người mới đến nên biết
Người chuyển đến sống, làm việc hay đi công tác trong tỉnh mới thường bất ngờ vì khác biệt giữa các vùng lớn hơn tưởng tượng:
- Ở Đà Lạt và Bảo Lộc, nhà cửa xây cho khí hậu mát, ít dùng máy lạnh, mùa mưa kéo dài; giá đất, giá thuê ở trung tâm Đà Lạt thường cao hơn hẳn các vùng khác trong tỉnh.
- Ở Gia Nghĩa và các xã thuộc Đắk Nông cũ, nhịp sống gắn với mùa cà phê, hồ tiêu; mùa thu hoạch cuối năm cần nhiều lao động thời vụ.
- Ở Phan Thiết, La Gi và vùng ven biển, đời sống xoay quanh nghề biển, du lịch Mũi Né và mùa thanh long; nắng nóng gần như quanh năm.
- Ở đặc khu Phú Quý, mọi thứ phụ thuộc chuyến tàu; hàng hoá, khám chữa bệnh chuyên sâu thường phải vào đất liền.
- Đi lại giữa các vùng phần lớn qua đèo, nên một cuộc họp ở trụ sở tỉnh có thể chiếm trọn một ngày với người ở xa; lịch làm việc cần tính trước.
Kinh tế ở mức tổng quan
Các mảng chính kế thừa từ ba tỉnh cũ; chưa có số liệu tổng hợp chính thức của tỉnh mới tại thời điểm viết:
- Nông nghiệp công nghệ cao và cây công nghiệp: rau, hoa Đà Lạt, Đơn Dương, Đức Trọng; chè, cà phê Bảo Lộc, Di Linh, Lâm Hà; cà phê, hồ tiêu, cao su Đắk Nông cũ; thanh long Bình Thuận cũ.
- Khoáng sản: bô-xít và nhà máy alumin Tân Rai (Bảo Lâm), Nhân Cơ (Đắk R’lấp); titan và cát ven biển Bình Thuận cũ.
- Năng lượng: thủy điện trên sông Đồng Nai, sông Sêrêpốk; điện gió, điện mặt trời ở Tuy Phong, Bắc Bình; trung tâm nhiệt điện Vĩnh Tân.
- Du lịch: Đà Lạt quanh năm; biển Mũi Né, Phan Thiết; công viên địa chất Đắk Nông còn mới mẻ; đảo Phú Quý.
- Thủy sản và nước mắm: cảng cá Phan Thiết, La Gi, Phú Quý; nước mắm Phan Thiết là chỉ dẫn địa lý có lịch sử lâu đời.
Đi lại và giáp ranh
Lâm Đồng mới có sân bay Liên Khương, đường sắt Bắc – Nam qua phía Bình Thuận cũ, cao tốc ven biển và nhiều quốc lộ lên cao nguyên.
| Hạng mục | Thông tin |
|---|---|
| Giáp ranh | Đắk Lắk phía bắc; Khánh Hòa phía đông; Đồng Nai phía tây nam (gồm Bình Phước cũ) và TP Hồ Chí Minh phía nam (gồm Bà Rịa – Vũng Tàu cũ); Campuchia phía tây; biển phía đông nam |
| Sân bay | Sân bay Liên Khương (Đức Trọng, gần Đà Lạt); phía Bình Thuận cũ có dự án sân bay Phan Thiết, chỉ tính khi đã khai thác chính thức |
| Đường sắt | Đường sắt Bắc – Nam qua Tuy Phong, Bắc Bình, Hàm Thuận, ga Bình Thuận (Mương Mán) gần Phan Thiết; tuyến Đà Lạt – Trại Mát chạy phục vụ du lịch |
| Đường bộ | Quốc lộ 20 (Đồng Nai – Bảo Lộc – Đà Lạt), quốc lộ 27 và 27C xuống Khánh Hòa, quốc lộ 28 (Phan Thiết – Di Linh – Gia Nghĩa), quốc lộ 14 qua Gia Nghĩa, quốc lộ 55 (La Gi – Bảo Lộc), quốc lộ 1; cao tốc Dầu Giây – Phan Thiết, Phan Thiết – Vĩnh Hảo; đường cao tốc Liên Khương – Prenn nối sân bay với Đà Lạt |
| Đặc khu Phú Quý | Tàu khách từ cảng Phan Thiết; lịch tàu phụ thuộc thời tiết |
Đường đèo lên Đà Lạt (Prenn, Bảo Lộc, Mimosa, Khánh Lê, Ngoạn Mục) và đường quốc lộ 28 qua vùng núi có đoạn dốc, mùa mưa dễ sạt lở. Giờ tàu, chuyến bay, giá vé thay đổi theo mùa; xem nguồn của đơn vị vận tải trước khi đi.
Tra địa chỉ: hậu tố "Đà Lạt" và những tên trùng
Năm phường có hậu tố. Tên chính thức của các phường ở Đà Lạt cũ có kèm "Đà Lạt", ví dụ phường Xuân Hương – Đà Lạt. Khi ghi địa chỉ, giữ đủ hậu tố để phân biệt với các đơn vị trùng tên ở nơi khác.
Xã Tuyên Quang ở Phan Thiết. Một xã thuộc Lâm Đồng mang tên Tuyên Quang, trùng tên với tỉnh Tuyên Quang ở miền Bắc. Đây là ví dụ điển hình vì sao luôn phải tra kèm tên tỉnh.
Phường Bình Thuận. Tên tỉnh cũ Bình Thuận nay là tên một phường thuộc Phan Thiết cũ, đồng thời là tên ga đường sắt. Đắk Nông cũng thế: tên tỉnh không còn nhưng nhiều tên xã vẫn mang chữ "Đắk".
Giấy tờ cũ. Giấy tờ ghi tỉnh Đắk Nông, Bình Thuận cấp trước sắp xếp vẫn có giá trị; cập nhật khi có thủ tục liên quan theo quy định hiện hành.
Câu hỏi thường gặp
Tỉnh Lâm Đồng mới gồm những tỉnh nào?
Lâm Đồng mới gồm ba tỉnh cũ: Lâm Đồng, Đắk Nông và Bình Thuận, hợp nhất từ ngày 1/7/2025. Tên tỉnh là Lâm Đồng, trung tâm hành chính – chính trị đặt tại Đà Lạt. Theo bảng tra cứu của trang, tỉnh có 124 đơn vị cấp xã gồm 20 phường, 103 xã và đặc khu Phú Quý.
Phan Thiết thuộc tỉnh nào sau sáp nhập?
Phan Thiết thuộc tỉnh Lâm Đồng. Thành phố Phan Thiết cũ được chia thành các phường Phan Thiết, Mũi Né, Phú Thủy, Hàm Thắng, Tiến Thành, Bình Thuận và xã Tuyên Quang. Phan Thiết vẫn là đô thị biển lớn nhất của tỉnh.
Gia Nghĩa bây giờ là gì?
Thành phố Gia Nghĩa, tỉnh lỵ Đắk Nông cũ, nay là ba phường Bắc Gia Nghĩa, Nam Gia Nghĩa và Đông Gia Nghĩa thuộc tỉnh Lâm Đồng. Gia Nghĩa vẫn là đô thị chính của vùng cao nguyên M’Nông.
Lâm Đồng mới có phải tỉnh rộng nhất cả nước không?
Nhiều nguồn chính thức công bố Lâm Đồng mới là tỉnh có diện tích lớn nhất sau sắp xếp năm 2025, khoảng hơn 24.000 km². Khi cần con số chính xác để trích dẫn, nên lấy từ nghị quyết, niên giám thống kê hoặc cổng thông tin của tỉnh.
Đặc khu Phú Quý thuộc tỉnh nào?
Đặc khu Phú Quý thuộc tỉnh Lâm Đồng, được lập từ huyện đảo Phú Quý của Bình Thuận cũ. Đặc khu là đơn vị cấp xã đặc thù. Đi ra đảo bằng tàu khách từ cảng Phan Thiết, lịch tàu phụ thuộc thời tiết.
Từ Đà Lạt xuống Phan Thiết đi đường nào?
Có thể đi quốc lộ 20 xuống Di Linh rồi rẽ quốc lộ 28 qua đèo xuống Hàm Thuận Bắc, Phan Thiết; hoặc đi vòng qua Khánh Hòa theo quốc lộ 27 và quốc lộ 1, cao tốc ven biển. Chọn đường tuỳ thời tiết và loại xe.