Phường Bình Đức

Tổng quan

Trước khi chợ Mỹ Phước thành tỉnh lỵ, trung tâm hành chính của hạt Long Xuyên đặt ở thôn Bình Đức. Hơn một thế kỷ sau, tên thôn ấy là tên phường cửa ngõ phía bắc của đô thị Long Xuyên, tỉnh An Giang, nơi Quốc lộ 91 rời trung tâm đi về Châu Thành, Châu Đốc.

Phường rộng 28,23 km², dân số 72.822 người, mật độ khoảng 2.580 người/km². Trụ sở phường đặt tại phường Bình Khánh cũ (169 Hàm Nghi). Địa bàn kết hợp hai mảng: dãy phố dọc quốc lộ và sông Hậu của Bình Đức, Bình Khánh, và vùng ven đô còn vườn, ruộng của xã Mỹ Khánh cũ. Theo Wikipedia tiếng Việt, phường chia thành 20 khóm, giữ các tên Bình Đức, Bình Khánh, Bình Hòa, Bình Thới.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: phường mới kế thừa tên phường Bình Đức – đơn vị lâu đời nhất trong ba đơn vị hợp thành. Bình Khánh tách từ Bình Đức năm 1999, Mỹ Khánh lập năm 1984 từ một phần Bình Đức và xã Mỹ Hòa, nên về gốc, cả ba đều từng thuộc đất thôn Bình Đức xưa.

Hán Việt: Bình Đức thường viết 平德. Bình 平 là bằng phẳng, yên ổn; đức 德 là đạo đức, ân đức. Cả tên mang ý "yên bình, có đức" – kiểu tên thôn mang nghĩa tốt rất phổ biến khi triều Nguyễn lập làng ở vùng đất mới Nam Bộ. Chữ khánh trong Bình Khánh, Mỹ Khánh thường là 慶 (mừng, phúc lành).

Lịch sử tên: theo Wikipedia tiếng Việt, khi Thoại Ngọc Hầu cho nạo vét kênh Thoại Hà năm 1818, lưu dân đến Đông Xuyên đông hơn; vua Gia Long cho lập hai thôn Bình Đức và Mỹ Phước, thuộc huyện Vĩnh Định, trấn Vĩnh Thanh. Năm 1832, thôn Bình Đức thuộc tổng Định Thành, huyện Tây Xuyên. Tên ấy giữ liên tục qua làng (thời Pháp), xã (1957), phường (1977) và nay là phường mở rộng. Có thể xem Bình Đức với Mỹ Phước là "cặp tên gốc" của đô thị Long Xuyên: Mỹ Phước làm tỉnh lỵ từ 1917, còn Bình Đức là nơi đặt lỵ sở hạt Long Xuyên năm 1876.

Trùng tên: tỉnh Tây Ninh có xã Bình Đức; khi viết địa chỉ nên ghi kèm tỉnh.

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, phường Bình Đức giáp xã An Châu ở phía tây và phía bắc, phường Long Xuyên ở phía nam, và xã Mỹ Hòa Hưng ở phía đông, cách bởi sông Hậu.

Đây là vùng đồng bằng phù sa ven sông Hậu, địa hình thấp, kênh rạch dày. Phần phía đông ven sông và dọc quốc lộ là đất ở, phần phía tây (Mỹ Khánh cũ) còn đất nông nghiệp, vườn cây. Khí hậu nhiệt đới gió mùa, mùa mưa từ khoảng tháng 5 đến tháng 11, trùng với mùa nước nổi của vùng đầu nguồn.

Theo Nghị định 64/1999/NĐ-CP, sau khi tách 628,8 ha để lập phường Bình Khánh, phường Bình Đức còn 1.106,8 ha (khoảng 11 km²).

Lịch sử

Vùng đất thuộc Tầm Phong Long, về với chúa Nguyễn năm 1757. Sau khi thôn Bình Đức lập đầu thế kỷ XIX, năm 1876 người Pháp đặt lỵ sở hạt Long Xuyên tại đây; năm 1900 hạt thành tỉnh Long Xuyên. Năm 1917, khi lập quận Châu Thành, tỉnh lỵ chuyển từ làng Bình Đức (tổng Định Thành) sang làng Mỹ Phước (tổng Định Phước).

Năm 1957, các làng Bình Đức và Mỹ Phước được chia lại thành nhiều xã. Tháng 2/1976 Bình Đức là một trong bốn xã lập lại thị xã Long Xuyên; ngày 1/3/1977 thành phường Bình Đức. Năm 1979, một phần ấp Bình Thạnh của phường được cắt để lập thị trấn An Châu, huyện lỵ Châu Thành. Ngày 12/1/1984, Quyết định 8-HĐBT lập xã Mỹ Khánh từ một phần khóm Bình Khánh (phường Bình Đức) và ấp Bình Hòa (xã Mỹ Hòa). Ngày 2/8/1999, Nghị định 64/1999/NĐ-CP lập phường Bình Khánh trên cơ sở 628,8 ha và 24.820 nhân khẩu tách từ Bình Đức.

Theo Nghị quyết 1654/NQ-UBTVQH15, từ ngày 1/7/2025 phường Bình Đức mới gồm toàn bộ phường Bình Đức, phường Bình Khánh và xã Mỹ Khánh – tức đất thôn Bình Đức xưa được gom lại thành một đơn vị.

Dân cư – xã hội

Dân số 72.822 người, đứng thứ hai trong bốn đơn vị kế thừa thành phố Long Xuyên cũ. Dân cư tập trung dọc Quốc lộ 91, đường Hàm Nghi và ven sông Hậu; khu Mỹ Khánh cũ thưa hơn, nhiều hộ còn làm vườn, chăn nuôi.

Thành phần dân cư chủ yếu là người Kinh, đời sống tín ngưỡng như vùng Long Xuyên: Phật giáo, Phật giáo Hòa Hảo, Công giáo và thờ thần ở đình. Trường học các cấp, trạm y tế, nhà văn hóa của phường kế thừa từ ba đơn vị cũ; người dân sử dụng các bệnh viện tuyến tỉnh ở phường Long Xuyên liền kề.

Kinh tế

Kinh tế phường là sự đan xen của dịch vụ đô thị, chế biến nông sản và nông nghiệp ven đô. Wikipedia nhắc nhà máy chế biến nông sản và rau quả xuất khẩu Bình Khánh trong danh sách cơ sở công nghiệp của thành phố cũ. Dọc sông Hậu và quốc lộ có các cơ sở xay xát, kho bãi, vận tải – loại hình đặc trưng của Long Xuyên, nơi có khoảng 90 nhà máy xay xát, lau bóng gạo.

Đô thị đang mở rộng trên địa bàn: khu đô thị Sao Mai Bình Khánh 5 (phường Bình Khánh cũ) và khu đô thị bắc Long Xuyên (phường Bình Đức cũ). Ở Mỹ Khánh cũ, kinh tế hộ vẫn dựa vào vườn cây ăn trái, rau màu, chăn nuôi nhỏ phục vụ thị trường đô thị.

Văn hóa

Tư liệu đã tra chưa ghi di tích xếp hạng cấp quốc gia nào nằm trên địa bàn phường Bình Đức; các di tích quốc gia của đô thị Long Xuyên cũ (đình Mỹ Phước, Bắc Đế miếu) thuộc phường Long Xuyên, còn khu lưu niệm Chủ tịch Tôn Đức Thắng ở xã Mỹ Hòa Hưng bên kia sông. Đời sống văn hóa của phường là văn hóa làng – phố ven sông Hậu: lễ cúng đình theo mùa, chợ sáng, quán ăn bình dân. Nhà văn Sơn Nam khi viết về Long Xuyên có tả những kiểu nhà sàn ven sông dựng để thích nghi với lũ hằng năm – nếp ở quen thuộc của cả vùng ven sông Hậu.

Giao thông

Quốc lộ 91 từ trung tâm Long Xuyên đi lên An Châu, Châu Phú, Châu Đốc chạy dọc phường – đây là trục chính nối phường với vùng đầu nguồn. Sông Hậu ở mặt đông là tuyến đường thủy lớn; các rạch nhỏ dẫn nước vào vùng Mỹ Khánh cũ.

Hành chính

Địa chỉ mới ghi: "…, khóm …, phường Bình Đức, tỉnh An Giang". Cư dân ba đơn vị cũ ghi trọn theo phường mới. Thủ tục hành chính làm tại trung tâm phục vụ hành chính công của phường (trụ sở ở Bình Khánh cũ) hoặc qua cổng dịch vụ công.

Bản đồ Phường Bình Đức

Ghim đặt tại vị trí trụ sở phường. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Phường Bình Đức được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1654/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Thành phố Long Xuyên trước đây

• Phường Long Xuyên 154.858
• Phường Mỹ Thới 60.450
• Xã Mỹ Hòa Hưng 26.727