Lương Tài là đơn vị hành chính cấp xã ở trung tâm vùng Lương Tài cũ, lập ngày 1/7/2025 là xã theo Nghị quyết 1658/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở toàn bộ thị trấn Thứa và hai xã Phú Hòa, Tân Lãng của huyện Lương Tài cũ; theo Wikipedia tiếng Việt, từ 20/9/2026 chuyển thành phường Lương Tài (Nghị quyết 388/NQ-UBTVQH16). Diện tích 24,69 km², dân số 31.830 người.
Tổng quan
Lương Tài là trung tâm của vùng đồng trũng phía nam Bắc Ninh, kế thừa thị trấn Thứa – huyện lỵ Lương Tài (và trước đó là huyện lỵ Gia Lương từ năm 1950) – cùng hai xã Phú Hòa, Tân Lãng. Đây là vùng có truyền thống khoa bảng: làng Văn Xá (Phú Hòa) được ghi có năm tiến sĩ, làng Phá Lãng (Thứa) là quê thượng thư Nguyễn Bạt Tụy; làng Tử Nê (Tân Lãng) nổi tiếng mì gạo, bánh đa.
Diện tích 24,69 km², dân số 31.830 người, mật độ khoảng 1.290 người/km². Trụ sở đặt tại trụ sở Huyện ủy và UBND huyện Lương Tài cũ.
Về loại đơn vị. Lương Tài được lập là xã từ 1/7/2025 và danh mục dữ liệu hành chính của trang vẫn ghi là xã. Theo Wikipedia tiếng Việt, Nghị quyết 388/NQ-UBTVQH16 ngày 4/8/2026 lập phường Lương Tài trên nguyên trạng xã, hiệu lực từ 20/9/2026; báo Bắc Ninh tháng 11/2026 đã dùng tên "phường Lương Tài". Cùng ngày 20/9/2026 Bắc Ninh trở thành thành phố trực thuộc trung ương.
Tên gọi và ý nghĩa
Wikipedia tiếng Việt ghi rõ tên xã Lương Tài kế thừa tên huyện Lương Tài; không đơn vị nào trong ba đơn vị hợp thành mang tên này. Lịch sử tên huyện khá quanh co: theo Đại Việt quốc tổng lãm đồ, tên Lương Tài (良才) đã có trước năm 1424; thời thuộc Minh vùng này là huyện Thương Tài; thời Hậu Lê đổi là Thiện Tài, rồi Lang Tài. Đại Nam nhất thống chí vẫn chép Lang Tài (莨才). Wikipedia tiếng Việt ghi "không rõ vì sao có sự biến âm Lang Tài và Lương Tài". Năm 1950 huyện nhập với Gia Bình thành Gia Lương (lấy chữ đầu của mỗi huyện); năm 1999 tái lập huyện Lương Tài.
Chữ Hán là 良才. Lương 良 là tốt, lành, giỏi (như lương y, lương dân); Tài 才 là tài năng, người có tài. "Lương tài" nghĩa là người tài giỏi, tài năng tốt – một tên hợp với vùng đất được ghi gần 57 vị đỗ từ tiến sĩ trở lên. Ở dạng Lang Tài (莨才), chữ lang 莨 là tên một loài cây; tư liệu đã tra không giải thích vì sao có hai cách viết.
Tên các đơn vị cũ: Thứa là tên Nôm (thị trấn lập trên đất xã Phá Lãng cũ); Phú Hòa và Tân Lãng là tên xã hành chính.
Trùng tên: Wikipedia tiếng Việt ghi trước đây có xã Lương Tài thuộc huyện Văn Lâm (Hưng Yên), nay là một phần xã Đại Đồng, Hưng Yên.
Địa lý
Theo Wikipedia tiếng Việt, Lương Tài giáp xã Trung Kênh ở phía đông, xã Lâm Thao ở phía tây, xã Trung Chính ở phía nam, Gia Bình và Nhân Thắng ở phía bắc.
Vùng Lương Tài cũ là đồng bằng trũng; Wikipedia tiếng Việt ghi trước kia nhiều xã ngập nước ba bốn tháng mỗi năm, phải đi đò, chỉ cấy được một vụ chiêm. Thuỷ lợi đã giúp nay quay vòng hai vụ lúa, một vụ màu.
Lịch sử
Đời Gia Long, Lang Tài thuộc phủ Thuận An, trấn Kinh Bắc; từ năm 1831 thuộc phủ Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh. Tháng 8/1950 Lương Tài và Gia Bình hợp thành huyện Gia Lương, huyện lỵ dời về Thứa. Ngày 9/8/1999 huyện Lương Tài được tái lập; thị trấn Thứa (trên đất xã Phá Lãng cũ) là huyện lỵ. Ngày 1/12/2024 (Nghị quyết 1255/NQ-UBTVQH15) huyện sắp xếp lại một số xã.
Nghị quyết 1658/NQ-UBTVQH15 sắp xếp toàn bộ thị trấn Thứa, xã Phú Hòa, xã Tân Lãng thành xã Lương Tài, hoạt động từ 1/7/2025. Theo Wikipedia tiếng Việt, từ 1/7/2026 29 thôn được sắp xếp lại thành 14 thôn (tổ dân phố); từ 20/9/2026 xã thành phường Lương Tài.
Dân cư – xã hội
Dân số 31.830 người. Theo Wikipedia tiếng Việt, cư dân vùng Lương Tài cũ đều là người Kinh; có hai tôn giáo chính là Phật giáo và Công giáo, bên lương bên giáo sống xen. Vùng có trường THPT Lương Tài thành lập năm 1953, một trong những trường phổ thông lâu đời của Bắc Ninh. Truyền thống hiếu học thể hiện qua các "văn chỉ" làng xưa ghi tên người đỗ đạt.
Kinh tế
Kinh tế dựa vào nông nghiệp lúa nước và cây vụ đông (hành, tỏi, cà rốt), cùng thương mại – dịch vụ ở khu trung tâm Thứa. Wikipedia tiếng Việt ghi làng mì, bánh đa Tử Nê (Tân Lãng) là nghề truyền thống, và "mì gạo Tử Nê" nằm trong danh mục đặc sản Bắc Ninh. Xưa vùng ven đê có nghề trồng dâu nuôi tằm, dệt vải. Nhiều lao động làm việc ở các khu, cụm công nghiệp trong và ngoài vùng.
Văn hóa – di tích
- Lễ hội làng Giàng (Thứa), 21–22 tháng Giêng âm lịch.
- Am Trinh Nghĩa (thôn Tỳ Điện, Phú Hòa cũ): thờ hoàng phi Nguyễn Thị Kim, phi của vua Lê Chiêu Thống; dựng năm 1804, trùng tu lớn năm 1848.
- Làng khoa bảng Văn Xá (năm tiến sĩ) và Phá Lãng, Đạo Sử (Dị Sử).
Giao thông
Khu trung tâm Thứa là nơi gặp nhau của các tỉnh lộ 280, 281, 284, 285, nối Lương Tài với Gia Bình, Thuận Thành và với vùng Cẩm Giàng (nay thuộc Hải Phòng). Sông Thái Bình ở phía đông cho phép vận tải thuỷ.
Nhân vật
Theo Wikipedia tiếng Việt: Nguyễn Bạt Tụy (xã Phá Lãng), tiến sĩ, làm Thượng thư, để lại tập thơ "Nhị thập tứ hiếu"; hoàng phi Nguyễn Thị Kim được thờ ở am Trinh Nghĩa.
Hành chính
Từ 20/9/2026, địa chỉ ghi: "…, phường Lương Tài, thành phố Bắc Ninh" (giai đoạn trước: "xã Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh"). Cư dân thị trấn Thứa, Phú Hòa, Tân Lãng cũ chuyển trọn sang đơn vị mới.
Bản đồ Phường Lương Tài
Ghim đặt tại vị trí trụ sở phường. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Phường Lương Tài được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1658/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Tân Lãng | Huyện Lương Tài | Tỉnh Bắc Ninh | toàn bộ |
| Thị trấn Thứa | Huyện Lương Tài | Tỉnh Bắc Ninh | toàn bộ |
| Xã Phú Hòa | Huyện Lương Tài | Tỉnh Bắc Ninh | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Lương Tài gồm những đơn vị cũ nào?
Toàn bộ thị trấn Thứa và hai xã Phú Hòa, Tân Lãng của huyện Lương Tài cũ (Nghị quyết 1658/NQ-UBTVQH15).
Lương Tài là xã hay phường?
Lập là xã từ 1/7/2025; theo Wikipedia tiếng Việt, Nghị quyết 388/NQ-UBTVQH16 chuyển thành phường Lương Tài từ 20/9/2026.
Tên Lương Tài có nghĩa là gì?
Lương Tài (良才): lương 良 là tốt, giỏi; tài 才 là tài năng – người tài giỏi. Tên có từ trước năm 1424; Đại Nam nhất thống chí chép là Lang Tài (莨才).
Thị trấn Thứa nay thuộc đâu?
Thị trấn Thứa, huyện lỵ Lương Tài cũ, nay thuộc đơn vị Lương Tài, thành phố Bắc Ninh.
Diện tích, dân số Lương Tài?
24,69 km², 31.830 người (số liệu sắp xếp năm 2025).
Cùng Huyện Lương Tài trước đây
- Xã Lâm Thao 32.432
- Xã Trung Chính 26.960
- Xã Trung Kênh 38.606
← Toàn bộ 99 xã, phường của Bắc Ninh Tra tên xã cũ → mới