Tiên Lục là xã thuộc thành phố Bắc Ninh, lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1658/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở năm xã An Hà, Đào Mỹ, Nghĩa Hòa, Nghĩa Hưng và Tiên Lục (đã nhập Mỹ Hà từ 1/1/2025) của huyện Lạng Giang cũ, tỉnh Bắc Giang cũ. Diện tích 51,49 km², dân số 59.220 người.
Tổng quan
Ở Tiên Lục có cây dã hương được ghi là hơn một nghìn năm tuổi, từng được vua Lê ban sắc phong năm 1783 — một hạng mục của Quần thể di tích Tiên Lục, được Thủ tướng xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt năm 2024. Xã thuộc thành phố Bắc Ninh, nằm ở phía tây vùng Lạng Giang cũ, giữa phường Lạng Giang, Kép và vùng Tân Yên.
Xã rộng 51,49 km², dân số 59.220 người, mật độ khoảng 1.150 người/km² — đông dân nhì vùng Lạng Giang cũ. Trụ sở đặt tại trụ sở xã Nghĩa Hưng cũ.
Tên gọi và ý nghĩa
Nguồn gốc. Xã mới kế thừa tên xã Tiên Lục — tên gắn với quần thể di tích nổi tiếng nhất của vùng. Bốn tên An Hà, Đào Mỹ, Nghĩa Hòa, Nghĩa Hưng (và Mỹ Hà, đã nhập vào Tiên Lục từ 1/1/2025) thôi là tên hành chính.
Lịch sử tên. Theo Wikipedia tiếng Việt về huyện Lạng Giang, khi phủ Lạng Giang thành huyện năm 1948, huyện gồm 30 xã, trong đó có An Hà, Đào Mỹ, Mỹ Hà, Nghĩa Hòa, Nghĩa Hưng, Tiên Lục. Các bài báo về quần thể di tích ghi chùa Phúc Quang được trùng tu lớn năm 1707 (niên hiệu Vĩnh Thịnh thứ 3) — cho thấy làng Tiên Lục đã tồn tại từ trước thế kỷ XVIII.
Phân tích Hán Việt. Tư liệu đã tra không ghi chữ Hán của tên Tiên Lục. Tiên có thể là 仙 (tiên, bậc thần tiên) hoặc 先 (trước); lục có thể là 陸 (đất liền), 綠 (xanh lục), 六 (sáu) hay 祿 (lộc). Vì không có văn bản xác nhận, bài này không giải nghĩa cả tên. Từ điển Wiki Ngôn Ngữ có mục "Tiên Lục".
Trùng tên. Sau sắp xếp 2025, cả nước chỉ có một xã tên Tiên Lục.
Địa lý
Theo Wikipedia, xã giáp các phường Lạng Giang và Kép ở phía đông, xã Phúc Hòa ở phía tây, xã Mỹ Thái ở phía nam, phường Bố Hạ ở phía bắc.
Địa hình trung du đồi thấp xen đồng ruộng thuộc lưu vực sông Thương — con sông mà Wikipedia về huyện Lạng Giang nhắc với câu "bên đục bên trong". Khí hậu nhiệt đới gió mùa, mùa hè nóng ẩm mưa nhiều, mùa đông khô lạnh.
Lịch sử
Đất phủ Lạng Giang
Theo Wikipedia, năm 1407 châu Lạng đổi thành phủ Lạng Giang, trong đó huyện Bảo Lộc là đất Lạng Giang ngày nay; thời Thành Thái huyện đổi thành Phất Lộc, năm 1924 thành phủ Lạng Giang, năm 1948 gọi là huyện Lạng Giang. Năm 1957 huyện tách bảy xã lập huyện Lục Nam, còn 23 xã, trong đó có các xã hợp thành Tiên Lục ngày nay.
Tiên Lục mở rộng (2025)
Theo Nghị quyết 1191/NQ-UBTVQH15 (hiệu lực 1/1/2025), toàn bộ 5,99 km² và 7.956 người của xã Mỹ Hà nhập vào xã Tiên Lục; Tiên Lục khi đó rộng 20,53 km², 22.641 người.
Sắp xếp ngày 1/7/2025
Theo Nghị quyết 1658/NQ-UBTVQH15, toàn bộ xã Đào Mỹ, xã Nghĩa Hòa, xã An Hà, xã Nghĩa Hưng và xã Tiên Lục hợp thành xã Tiên Lục, thuộc tỉnh Bắc Ninh mới; từ 20/9/2026 thuộc thành phố Bắc Ninh (Nghị quyết 39/2026/QH16).
Dân cư – xã hội
Dân số 59.220 người. Đây là vùng làng Việt trung du đông đúc; hội vật làng Hà và các trò đu, kéo co, cướp cầu trong lễ hội Tiên Lục cho thấy truyền thống hội làng còn đậm. Wikipedia ghi một số người gắn với xã: doanh nhân Hà Văn Thắm (sinh 1972), luật gia, chính khách Đồng Ngọc Ba (sinh 1972), vận động viên điền kinh Nguyễn Thị Oanh (sinh 1995). Trường học, trạm y tế của năm xã cũ được giữ lại phục vụ xã mới.
Kinh tế
Wikipedia về huyện Lạng Giang ghi kinh tế chủ yếu dựa vào nông nghiệp: lúa, sắn, lạc, và những năm gần đây là vải thiều. Nghề làm nón thôn Gai Bún (Đào Mỹ cũ) là một nghề truyền thống của huyện được Wikipedia liệt kê. Bài về phường Kép láng giềng nhắc cụm công nghiệp Nghĩa Hòa, mang tên xã Nghĩa Hòa cũ.
Văn hóa – di tích
Quần thể di tích Tiên Lục
Theo Báo Nhân Dân, quần thể gồm chùa Phúc Quang, đền Tiên Lục (đền Thánh Cả), đình Thuận Hòa, đình Viễn Sơn và cây dã hương. Chùa Phúc Quang có hơn 80 pho tượng; minh văn trên chuông gọi chùa là "một danh lam cổ tích chưa từng có" trong vùng; năm 1707 chùa được trùng tu lớn và đặt tên chữ Phúc Quang tự. Đền và hai đình thờ thành hoàng Cao Sơn, Quý Minh Đại vương — theo truyền thuyết là tướng thời Hùng Duệ Vương có công chống quân Thục. Cây dã hương hơn nghìn năm tuổi được vua Lê Cảnh Hưng ban sắc năm 1783 với danh hiệu "Quốc chúa đô mộc Dã Đại vương".
Cụm di tích được xếp hạng di tích kiến trúc – nghệ thuật quốc gia năm 1989; ngày 26/11/2024, Quyết định 1473/QĐ-TTg xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt, bằng được trao ngày 16/4/2025. Lễ hội Tiên Lục (18–20 tháng Ba âm lịch) với đu, kéo co, chọi gà, cướp cầu, kéo chữ "Thiên hạ thái bình", được đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia ngày 12/1/2022.
Lễ hội chùa Hà (An Hà)
Theo Wikipedia, ngày mồng 8 tháng Giêng các thôn có nghè thờ thần (Xóm Kép, Xóm Đông, Xóm Mia, Xóm Hà) rước thần về hội tại chùa Hà; làng Hà có hội vật truyền thống.
Du lịch
Quần thể di tích Tiên Lục được UBND tỉnh Bắc Giang công nhận là điểm du lịch của tỉnh ngày 13/5/2020 (Báo Nhân Dân).
Bản đồ Xã Tiên Lục
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Tiên Lục được lập từ 5 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1658/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã An Hà | Huyện Lạng Giang | Tỉnh Bắc Giang | toàn bộ |
| Xã Đào Mỹ | Huyện Lạng Giang | Tỉnh Bắc Giang | toàn bộ |
| Xã Nghĩa Hòa | Huyện Lạng Giang | Tỉnh Bắc Giang | toàn bộ |
| Xã Nghĩa Hưng | Huyện Lạng Giang | Tỉnh Bắc Giang | toàn bộ |
| Xã Tiên Lục | Huyện Lạng Giang | Tỉnh Bắc Giang | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Tiên Lục mới gồm những xã cũ nào?
Toàn bộ năm xã Đào Mỹ, Nghĩa Hòa, An Hà, Nghĩa Hưng và Tiên Lục của huyện Lạng Giang cũ, theo Nghị quyết 1658/NQ-UBTVQH15. Xã Tiên Lục trước đó đã nhập xã Mỹ Hà từ 1/1/2025.
Quần thể di tích Tiên Lục gồm những gì?
Chùa Phúc Quang, đền Tiên Lục (đền Thánh Cả), đình Thuận Hòa, đình Viễn Sơn và cây dã hương hơn nghìn năm tuổi. Quần thể được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt theo Quyết định 1473/QĐ-TTg ngày 26/11/2024.
Lễ hội Tiên Lục diễn ra khi nào?
Từ ngày 18 đến 20 tháng Ba âm lịch; lễ hội là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia từ năm 2022.
Tên Tiên Lục có nghĩa là gì?
Tiên Lục là tên làng, xã có từ lâu đời (chùa Phúc Quang trùng tu năm 1707). Tư liệu chưa xác định chữ Hán nên chưa có cách giải nghĩa chính thức.
Diện tích, dân số xã Tiên Lục là bao nhiêu?
Diện tích 51,49 km², dân số 59.220 người (số liệu sắp xếp năm 2025).
Cùng Huyện Lạng Giang trước đây
- Xã Kép 42.576
- Xã Lạng Giang 63.413
- Xã Mỹ Thái 46.469
- Xã Tân Dĩnh 35.334
← Toàn bộ 99 xã, phường của Bắc Ninh Tra tên xã cũ → mới