Xã Gành Hào

Tổng quan

Xã Gành Hào nằm ở cửa sông Gành Hào đổ ra biển Đông – nơi sông Gành Hào làm ranh giới tự nhiên giữa vùng Bạc Liêu và vùng Cà Mau cũ. Đây là đô thị nghề cá, huyện lỵ huyện Đông Hải từ năm 2001 đến đầu năm 2023, nổi tiếng với Lăng Ông Nam Hải và lễ hội Nghinh Ông hằng năm. Từ 1/7/2025 xã thuộc tỉnh Cà Mau.

Theo số liệu sắp xếp năm 2025, xã có khoảng 84,65 km² và 31.552 người: thị trấn Gành Hào khoảng 13,40 km² và 17.587 người, xã Long Điền Tây khoảng 71,25 km² và 13.965 người (số liệu từng đơn vị theo Wikipedia tiếng Việt).

Tên gọi và ý nghĩa

Xã mang tên thị trấn Gành Hào cũ, và xa hơn là tên cửa biển, con sông Gành Hào. Năm 1964, Gành Hào còn là tên một ấp thuộc xã Long Điền, tổng Long Thủy, quận Giá Rai; trước 1975 khu vực thị trấn sau này là ấp Ngọc Điền thuộc xã Long Điền Tây. Ngày 10/1/1978 thị trấn Gành Hào được thành lập, và từ đó tên cửa biển trở thành tên đơn vị hành chính.

Cả hai âm tiết đều là tiếng Việt: âm gành không có âm Hán Việt tương ứng (từ điển nhà báo "không có âm Hán Việt"), cho thấy đây là địa danh thuần Việt hoặc gốc dân gian. Âm hào tuy có nhiều chữ Hán (trong đó có 蠔 – con hàu), nhưng không có tư liệu nào cho thấy tên Gành Hào được viết bằng chữ Hán hay mang nghĩa đó. Vì vậy bài không gán từ nguyên; nguồn gốc tên gọi hiện chưa có giải thích được ghi nhận trong các nguồn đã tra.

Tên xã cũ Long Điền Tây thuộc nhóm tên "Long Điền" của làng Long Điền (tổng Long Thủy, năm 1896), cùng gốc với các xã Long Điền và Đông Hải (Long Điền Đông) hiện nay. Nhiều ấp của Long Điền Tây cũ mang hậu tố "Điền": An Điền, Bình Điền, Canh Điền, Lam Điền, Lập Điền, Thuận Điền, Vinh Điền. Cả nước không có xã, phường nào khác tên Gành Hào.

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, xã giáp xã Long Điền ở phía đông, xã Tân Thuận (vùng Đầm Dơi cũ) ở phía tây với ranh giới là sông Gành Hào, biển Đông ở phía nam, các xã An Trạch và Định Thành ở phía bắc.

Huyện Đông Hải cũ có bờ biển khoảng 23 km với hai cửa sông lớn là Gành Hào và Cái Cùng. Ven biển là bãi bồi và rừng phòng hộ ngập mặn (đước, mắm, vẹt) – phân bố ở các xã ven biển trong đó có Long Điền Tây và thị trấn Gành Hào cũ. Đất chủ yếu là đất mặn và đất phèn tiềm tàng – mặn, chịu chế độ bán nhật triều không đều của biển Đông.

Lịch sử

Thị trấn Gành Hào

Ngày 10/1/1978, thị trấn Gành Hào được lập với khoảng 1.500 ha, chia 5 khu vực; ngày 4/4/1979, Quyết định 142-CP xác định lại địa giới thị trấn thuộc huyện Giá Rai, đồng thời chia xã Long Điền Tây thành Điền Hải, Long Hải và Long Điền Tây. Năm 1989, khu vực V của thị trấn được giao cho xã Tân Thuận (huyện Đầm Dơi), thị trấn còn 345 ha; năm 1991 các xã Điền Hải, Long Hải nhập lại Long Điền Tây; năm 1994 thị trấn nhận thêm một phần ấp Thanh Hải, Bình Điền, nâng lên 1.233 ha.

Huyện lỵ Đông Hải

Ngày 24/12/2001, Nghị định 98/2001/NĐ-CP lập huyện Đông Hải từ một phần huyện Giá Rai; thị trấn Gành Hào trở thành huyện lỵ. Năm 2008, xã Điền Hải được tách lại từ Long Điền Tây (3.400,04 ha); Long Điền Tây còn 7.687,07 ha. Đầu năm 2023, huyện lỵ dời về khu hành chính mới ở ấp Gò Cát, xã Điền Hải.

Sắp xếp năm 2025

Theo khoản 40 Điều 1 Nghị quyết 1655/NQ-UBTVQH15, xã Gành Hào được lập trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của thị trấn Gành Hào và xã Long Điền Tây. Cuối năm 2025 xã có 13 ấp.

Dân cư – xã hội

Khoảng 31.600 người, đông nhất ở khu thị trấn cũ bên cửa biển. Theo số liệu huyện Đông Hải cũ, người Kinh chiếm khoảng 97%, người Khmer khoảng 2,5%, người Hoa khoảng 0,15%. Cộng đồng ngư dân gắn đời sống tâm linh với Lăng Ông và miếu Bà Thiên Hậu; ngoài ra có các chùa Hải Tịnh, chùa Long Phước. Khu dân cư ven cửa sông có tuyến bờ kè Gành Hào.

Kinh tế

Kinh tế biển là chủ đạo: khai thác hải sản xa bờ và gần bờ (vùng biển Đông Hải có tôm biển, cá hồng, cá gộc, cá sao, cá thu, cá chim…) cùng các dịch vụ nghề cá; nuôi tôm ở vùng Long Điền Tây cũ. Huyện Đông Hải cũ được tỉnh Bạc Liêu định hướng thành huyện trọng điểm về kinh tế biển (Nghị quyết 06-NQ/TU). Đất mặn ven biển thích hợp cho rừng phòng hộ, nuôi trồng thủy sản và làm muối.

Văn hóa – lễ hội

• Lăng Ông Gành Hào (Lăng Ông Nam Hải): kiến trúc giản dị, nhưng lưu giữ nhiều bộ xương cá Ông (cá voi) cả trăm tuổi.
• Lễ hội Nghinh Ông Gành Hào: tổ chức hằng năm vào ngày 9 và 10 tháng 3 âm lịch để tưởng nhớ cá Ông – được ngư dân tôn là Đại tướng quân Nam Hải. Lễ hội có đoàn tàu cá diễu hành ra biển, lễ thỉnh Ông Nam Hải, thả tôm giống ra biển, hội chợ, trò chơi dân gian, giao lưu ẩm thực.
• Miếu Bà Thiên Hậu, chùa Hải Tịnh, chùa Long Phước.
• Vườn chim Lập Điền (xã Long Điền Tây cũ) – điểm du lịch sinh thái ven biển được huyện cũ định hướng phát triển.

Giao thông

Đường tỉnh ĐT.980 (Giá Rai – Gành Hào) nối xã với Quốc lộ 1 ở vùng Giá Rai; tuyến ven biển Giồng Nhãn – Gành Hào nối sang khu Bạc Liêu. Đường thủy: kênh Hộ Phòng – Gành Hào (khoảng 36 km, nối lên kênh Quản Lộ – Phụng Hiệp), sông Gành Hào sang vùng Cà Mau cũ và cửa biển Gành Hào cho tàu cá ra khơi.

Du lịch

Lễ hội Nghinh Ông tháng 3 âm lịch là dịp đông khách nhất. Du khách có thể viếng Lăng Ông, xem bộ xương cá Ông, dạo bờ kè cửa sông, ghé vườn chim Lập Điền và tìm hiểu nghề biển. Huyện Đông Hải cũ định hướng du lịch sinh thái rừng ngập mặn ven biển theo tuyến đê biển Đông.

Bản đồ Xã Gành Hào

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Gành Hào được lập từ 2 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1655/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Đông Hải trước đây

• Xã An Trạch 15.251
• Xã Định Thành 13.056
• Xã Đông Hải 23.062
• Xã Long Điền 29.479