Xã Cù Lao Dung

Tổng quan

Ở cuối dòng sông Hậu, nơi phù sa bồi thành những cù lao rồi nối dài ra biển, xã Cù Lao Dung chiếm phần đuôi phía nam của cụm cù lao từng là huyện đảo Cù Lao Dung. Phía nam xã giáp Biển Đông; điểm cực đông của tỉnh Sóc Trăng cũ nằm ở xã An Thạnh 3, nay thuộc xã này. Từ 1/7/2025, xã thuộc Thành phố Cần Thơ.

Xã rộng 150,13 km² – lớn nhất trong 103 đơn vị cấp xã của Thành phố Cần Thơ – với dân số 44.937 người, mật độ khoảng 299 người/km². Trụ sở đặt tại trụ sở Ủy ban nhân dân xã An Thạnh 3 cũ. Cả bốn xã hợp thành đều được công nhận là xã đảo năm 2016.

Tên gọi và ý nghĩa

Xã lấy tên huyện Cù Lao Dung cũ (2002–2025), mà tên huyện lại lấy từ tên hòn đảo cù lao Dung – cù lao lớn nhất trong ba cù lao liền nhau (cù lao Tròn, cù lao Dung, cù lao Cồn Cộc) tạo nên huyện. Bốn xã hợp thành mang tên An Thạnh và Đại Ân, không xã nào tên Cù Lao Dung; thị trấn Cù Lao Dung cũ lại thuộc xã An Thạnh. Như vậy tên xã mới là tên địa hình – tên hòn đảo – được giữ lại cho phần cù lao phía nam.

Cù lao là danh từ chung chỉ khoảng đất nổi giữa sông do phù sa bồi đắp lâu ngày (xem mục từ cù lao trong từ điển nhà); đây không phải từ Hán Việt có chữ Hán tương ứng. Phần tên riêng Dung chưa có nguồn nào giải thích: âm "dung" có nhiều chữ Hán khác nhau, nhưng không có tài liệu cho biết tên đảo được đặt theo chữ nào, hay theo một tên người, tên cây, hay một gốc khác. Vì vậy bài không gán chữ Hán và không suy đoán nghĩa.

Các tên làng cũ trên cù lao cũng đáng chú ý: An Thạnh (từ hai làng An Thạnh Nhứt, An Thạnh Nhì) và Đại Ân (làng thuộc tổng Định Mỹ năm 1939; nay có xã Đại Ân 1 thuộc xã Cù Lao Dung, còn Đại Ân 2 thuộc vùng Trần Đề). Theo Wikipedia, một bản đồ năm 1889 ghi cù lao Tròn với tên cù lao Không. Cả nước chỉ có một xã Cù Lao Dung.

Địa lý

Theo Wikipedia, xã giáp tỉnh Vĩnh Long ở phía đông, các xã Long Phú và Trần Đề ở phía tây (qua sông Hậu), Biển Đông ở phía nam, xã An Thạnh ở phía bắc.

Cụm cù lao chia sông Hậu thành hai luồng ra hai cửa Định An và Ba Thắc. Cù lao Tròn nằm phía tây cù lao Dung, ngăn cách bởi sông Cồn Tròn; theo Wikipedia, cù lao này ban đầu phủ rừng ngập mặn với mấm (Avicennia) và bần (Sonneratia), khoảng năm 1953 người dân đến khai hoang làm ruộng lúa, vườn cây; phần lớn cù lao là xã Đại Ân 1 cũ. Wikipedia còn ghi cửa Ba Thắc – một cửa sông Hậu xưa – nằm trên địa bàn xã: từ đầu thập niên 1960, một cồn mới nổi lên (dân gọi là đảo Khỉ vì có nhiều khỉ sống trong rừng bần), cùng sự bồi đắp ở đuôi cù lao Dung đã làm cửa Ba Thắc bị bít lại; cồn nay là rừng bần phòng hộ, mỗi năm được trồng thêm cây để giữ đất, lấn biển.

Năm 2026, xã gộp 20 ấp còn 16: An Bình, An Hưng, An Nghiệp, An Nghiệp A, An Quới, Bình Danh, Bình Du, Đoàn Văn Tố, Nguyễn Tăng, Phạm Thành Hơn, Sáu Thử, Sơn Ton, Vàm Hồ, Vàm Hồ A, Văn Sáu, Võ Thành Văn.

Lịch sử

Cù lao của Long Phú

Thời Pháp, các làng An Thạnh Nhứt, An Thạnh Nhì, Đại Ân thuộc quận Long Phú (tổng Định Mỹ năm 1939). Cuối thế kỷ XIX, cù lao Tròn còn là đất rừng ngập mặn; việc khai hoang diện rộng ở đây diễn ra khoảng năm 1953. Năm 1976, huyện Long Phú có các xã An Thạnh 1, An Thạnh 2, An Thạnh 3, Đại Ân 1 trên cù lao.

Huyện Cù Lao Dung

Nghị định 04/2002/NĐ-CP ngày 11/1/2002 lập huyện Cù Lao Dung từ bốn xã cù lao của Long Phú; cùng lúc lập xã An Thạnh Nam từ 2.721,1 ha của An Thạnh 3, và tách thị trấn Cù Lao Dung, xã An Thạnh Đông từ An Thạnh 2 (An Thạnh 2 còn 2.217,87 ha, An Thạnh 3 còn 4.604,63 ha). Năm 2016, Quyết định 1900/QĐ-TTg công nhận huyện Cù Lao Dung là huyện đảo và các xã An Thạnh 2, An Thạnh 3, An Thạnh Nam, Đại Ân 1 là xã đảo.

Sắp xếp năm 2025

Khoản 95 Điều 1 Nghị quyết 1668/NQ-UBTVQH15 lập xã Cù Lao Dung từ toàn bộ các xã An Thạnh 2, Đại Ân 1, An Thạnh 3 và An Thạnh Nam.

Dân cư – xã hội

Xã có 44.937 người theo số liệu sắp xếp năm 2025 (Wikipedia ghi 44.973), sống rải theo 16 ấp trên cù lao. Theo Wikipedia, năm ấp An Bình, An Nghiệp A, Sơn Ton, Vàm Hồ A, Võ Thành Văn thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Nhiều ấp mang tên người – Đoàn Văn Tố, Nguyễn Tăng, Phạm Thành Hơn, Võ Thành Văn, Văn Sáu, Sáu Thử – giống cách đặt tên ấp ở xã An Thạnh phía bắc; nguồn tra được không ghi lai lịch các tên này.

Công giáo có họ đạo Cồn Tròn (ấp Nguyễn Tăng) và họ đạo Rạch Tráng (ấp An Nghiệp) thuộc Giáo phận Cần Thơ. Với khoảng 299 người/km², đây là một trong những xã thưa dân của vùng Sóc Trăng cũ.

Kinh tế

Kinh tế xã dựa vào nông nghiệp trên đất phù sa cù lao – lúa, vườn cây ăn trái, hoa màu – và khai thác, nuôi trồng thủy sản ở vùng cửa sông, ven biển. Tài liệu về tỉnh Sóc Trăng cũ xếp Cù Lao Dung vào dải cù lao "chạy dài ra tận cửa biển với nhiều cây trái nhiệt đới", là nền cho du lịch sinh thái. Rừng bần phòng hộ ở đuôi cù lao được trồng bổ sung hằng năm để giữ đất, lấn biển.

Quốc lộ 60 đi qua vùng huyện Cù Lao Dung cũ; dự án cầu Đại Ngãi ở phía bắc (xã An Thạnh) khi hoàn thành sẽ nối cù lao với hai bờ sông Hậu bằng đường bộ.

Văn hóa – di tích

Địa điểm Chiến thắng An Hưng (xã An Thạnh 3 cũ) là di tích lịch sử cách mạng cấp tỉnh do Ủy ban nhân dân tỉnh Sóc Trăng công nhận. Xã hiện có ấp An Hưng, vốn thuộc xã An Thạnh 3 cũ.

Đời sống tín ngưỡng của cư dân cù lao gồm đình, miếu, chùa và hai họ đạo Công giáo Cồn Tròn, Rạch Tráng; đồng bào Khmer ở các ấp vùng dân tộc thiểu số giữ các lễ theo Phật giáo Nam tông.

Bản đồ Xã Cù Lao Dung

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Cù Lao Dung được lập từ 4 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1668/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Cù Lao Dung trước đây

• Xã An Thạnh 37.711