Tây Hòa là xã thuộc tỉnh Đắk Lắk, thành lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1660/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở thị trấn Phú Thứ, các xã Hòa Phong, Hòa Tân Tây và một phần xã Hòa Bình 1 của huyện Tây Hòa (tỉnh Phú Yên cũ). Diện tích 55,14 km², dân số 49.720 người.
Tổng quan
Tây Hòa là xã trung tâm của vùng Tây Hòa cũ trên đồng bằng Tuy Hòa, kế thừa thị trấn Phú Thứ — huyện lỵ từ năm 2005, nơi đặt Huyện ủy và UBND huyện, nay là trụ sở xã. Từ 1/7/2025, xã thuộc tỉnh Đắk Lắk.
Chỉ rộng 55,14 km² nhưng có 49.720 người, mật độ khoảng 900 người/km² — dày đặc nhất trong các xã (không tính phường) kế thừa vùng Phú Yên cũ. Đây là vùng lúa nước điển hình của đồng bằng Tuy Hòa, nằm ở bờ nam sông Đà Rằng, có Quốc lộ 29 đi qua.
Tên gọi và ý nghĩa
Tên huyện cũ. Không đơn vị hợp thành nào tên Tây Hòa; xã mới giữ tên huyện Tây Hòa (2005–2025) cho đơn vị có huyện lỵ. Tên huyện ra đời ngày 16/5/2005, khi huyện Tuy Hòa cũ được chia đôi: phần phía tây là Tây Hòa, phần phía đông là Đông Hòa.
Nghĩa chữ. “Tây” là chữ 西 (phía tây); “Hòa” là chữ 和 (hòa thuận), lấy từ tên Tuy Hòa (綏和) — tên huyện có từ năm 1611. Tây Hòa là tên chỉ vị trí: phía tây của vùng Tuy Hòa xưa.
Phú Thứ và các tên cũ. Thị trấn Phú Thứ (2013) lấy tên khác với xã gốc Hòa Bình 2; tên này nay còn ở thôn Phú Thứ. Hòa Phong, Hòa Tân Tây, Hòa Bình 1 đều theo mẫu “Hòa + một chữ”; hậu tố “Tây” và số “1” là dấu vết đợt chia xã năm 1981 (xã Hòa Tân chia Đông – Tây, xã Hòa Bình chia 1 – 2).
Trùng tên: trong danh mục mới không có đơn vị cấp xã nào khác tên Tây Hòa.
Địa lý
Theo Wikipedia tiếng Việt, xã giáp xã Phú Hòa 1 ở phía bắc; xã Hòa Thịnh và Hòa Mỹ ở phía nam; phường Phú Yên và Đông Hòa ở phía đông; xã Sơn Thành ở phía tây.
Xã nằm gọn trên đồng bằng phù sa bờ nam sông Ba – Đà Rằng — phần của đồng bằng Tuy Hòa, được Wikipedia mô tả là đồng bằng lớn nhất Nam Trung Bộ, vựa lúa của miền Trung. Sông Ba là ranh giới tự nhiên giữa vùng Tây Hòa và Phú Hòa. Huyện Tây Hòa cũ rộng 626,17 km², dân số năm 2025 là 138.962 người, phía nam giáp huyện Vạn Ninh (Khánh Hòa), phía tây giáp Sông Hinh; sông Bàn Thạch bắt nguồn từ vùng núi cao 1.000–1.500 m ở phía nam và tây nam huyện cũ.
Lịch sử
Địa bàn thuộc huyện, phủ Tuy Hòa từ thời chúa Nguyễn. Sau 1975, các xã Hòa Bình, Hòa Phong, Hòa Tân có trong danh sách xã của huyện Tuy Hòa (tỉnh Phú Khánh). Ngày 30/9/1981, Quyết định 100-HĐBT chia xã Hòa Bình thành Hòa Bình 1 và Hòa Bình 2, xã Hòa Tân thành Hòa Tân Đông và Hòa Tân Tây.
Ngày 16/5/2005, huyện Tây Hòa được lập từ phần phía tây huyện Tuy Hòa với 61.043 ha và 120.617 nhân khẩu, 11 xã; xã Hòa Bình 2 là huyện lỵ. Ngày 6/8/2013, Nghị quyết 94/NQ-CP lập thị trấn Phú Thứ trên toàn bộ 1.407,03 ha và 13.980 người của xã Hòa Bình 2.
Nghị quyết 1660/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 sắp xếp thị trấn Phú Thứ, xã Hòa Phong, xã Hòa Tân Tây và một phần xã Hòa Bình 1 thành xã Tây Hòa, hiệu lực 1/7/2025; phần còn lại của Hòa Bình 1 về phường Phú Yên. Cùng đợt này, các xã khác của huyện Tây Hòa được gộp thành Hòa Thịnh (Hòa Đồng + Hòa Thịnh), Hòa Mỹ (Hòa Mỹ Đông + Hòa Mỹ Tây) và Sơn Thành (Hòa Phú, Sơn Thành Đông, Sơn Thành Tây); vùng huyện cũ vì thế tương ứng bốn xã và một phần phường Phú Yên. Xã có 21 thôn, như Hội Cư, Lạc Nghiệp, Mỹ Lệ Đông, Mỹ Lệ Tây, Mỹ Thạnh, Phú Khánh, Phú Thứ, Phước Mỹ, Phước Nông, Phước Thành, Phước Thịnh, Xuân Thạnh.
Dân cư và xã hội
Gần 50 nghìn người sống trong các thôn dày đặc trên đồng bằng. Khu Phú Thứ kế thừa các cơ quan, trường học, cơ sở y tế cấp huyện cũ. Wikipedia ghi các nhân vật gắn với xã: ông Phạm Đình Cự (Chủ tịch UBND tỉnh Phú Yên 2010–2015), ông Lê Trung Hưng (Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Gia Lai).
Kinh tế
Nông nghiệp lúa nước là nền tảng: tỉnh Phú Yên cũ ghi lúa và hoa màu phát triển tốt ở Tây Hòa, Tuy An, Phú Hòa; mía trồng nhiều ở Tây Hòa. Sông Ba cung cấp nước quanh năm cho đồng bằng Tuy Hòa hơn 20.000 ha qua hệ thống thủy nông Đồng Cam. Theo Wikipedia, năm 2005 cơ cấu kinh tế huyện Tây Hòa mới lập là nông – lâm – thủy sản 56,6%, công nghiệp – xây dựng 22,88%, thương mại – dịch vụ 20,52%.
Phú Thứ là trung tâm thương mại – dịch vụ của vùng, nằm trên Quốc lộ 29 nối cảng Vũng Rô với cao nguyên.
Văn hóa
Văn hóa đồng bằng Tuy Hòa: hội bài chòi dịp Tết, tiếng nói “xứ Nẫu”, ẩm thực bánh tráng, bánh xèo, bánh canh. Quốc lộ 29 qua xã là Đường số 5 thời kháng chiến — di tích lịch sử – văn hóa quốc gia (1996) trên đoạn qua Tây Hòa và Đông Hòa. Gần xã có di tích quốc gia Đồng khởi Hòa Thịnh (xã Hòa Thịnh) và Thành Hồ (xã Phú Hòa 1).
Giao thông
Quốc lộ 29 chạy qua Phú Thứ theo hướng đông – tây, nối Đông Hòa – Vũng Rô với Sông Hinh và Tây Nguyên. Tuyến cao tốc Chí Thạnh – Vân Phong đi qua vùng Tây Hòa cũ theo Wikipedia.
Bản đồ Xã Tây Hòa
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Tây Hòa được lập từ 4 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1660/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Hòa Bình 1 | Huyện Tây Hòa | Tỉnh Phú Yên | một phần |
| Thị trấn Phú Thứ | Huyện Tây Hòa | Tỉnh Phú Yên | toàn bộ |
| Xã Hòa Phong | Huyện Tây Hòa | Tỉnh Phú Yên | toàn bộ |
| Xã Hòa Tân Tây | Huyện Tây Hòa | Tỉnh Phú Yên | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Tây Hòa gồm những đơn vị cũ nào?
Thị trấn Phú Thứ, xã Hòa Phong, xã Hòa Tân Tây và một phần xã Hòa Bình 1 thuộc huyện Tây Hòa, tỉnh Phú Yên cũ.
Thị trấn Phú Thứ nay thuộc đâu?
Thuộc xã Tây Hòa, tỉnh Đắk Lắk; trụ sở xã đặt tại khu trụ sở huyện Tây Hòa cũ.
Tên Tây Hòa có nghĩa là gì?
Chữ Hán 西和: phía tây vùng Tuy Hòa. Tên ra đời năm 2005 khi chia huyện Tuy Hòa thành Tây Hòa và Đông Hòa.
Diện tích, dân số xã Tây Hòa?
55,14 km², 49.720 người (số liệu sắp xếp năm 2025).
Cùng Huyện Tây Hòa trước đây
- Phường Phú Yên 61.799
- Xã Hòa Mỹ 26.530
- Xã Hòa Thịnh 30.602
- Xã Sơn Thành 27.838
← Toàn bộ 102 xã, phường của Đắk Lắk Tra tên xã cũ → mới