Ia Ko là xã thuộc tỉnh Gia Lai, thành lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1664/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở toàn bộ hai xã Ia Hlốp, Ia Ko (huyện Chư Sê cũ) và xã Ia Hla (huyện Chư Pưh cũ). Xã rộng 210,72 km², dân số 24.935 người.
Tổng quan
Xã Ia Ko nằm ở phía tây nam vùng Chư Sê cũ, tỉnh Gia Lai, cách Pleiku khoảng 45 km về phía nam, giáp vùng Chư Prông ở phía tây. Xã ghép hai xã của Chư Sê với một xã của Chư Pưh – xã Ia Hla, vốn được tách từ chính Ia Ko năm 2005 trước khi sang huyện Chư Pưh năm 2009.
Theo số liệu sắp xếp năm 2025, xã rộng 210,72 km², dân số 24.935 người, mật độ khoảng 118 người/km². Trụ sở đặt tại trụ sở Ủy ban nhân dân xã Ia Ko cũ.
Tên gọi và ý nghĩa
Tên từ đâu ra: xã mới giữ tên xã Ia Ko cũ – một trong bảy xã của huyện Chư Prông được chuyển sang lập huyện Chư Sê năm 1981. Ia Ko là xã “mẹ” của Ia Hla; còn Ia Hlốp là xã “mẹ” của Ia Blang (nay thuộc xã Chư Sê). Tên Ia Hlốp và Ia Hla từ nay chỉ còn trong hồ sơ cũ.
Gốc tên: cả ba tên đều là tiếng Gia Rai, không có chữ Hán. Ia nghĩa là nước, sông – Wikipedia về trận Ia Đrăng giải thích “Ia có nghĩa là sông” trong tiếng người Thượng, và tiếng Gia Rai gọi vua Nước (Thủy Xá) là P'tao Ia. Phần “Ko”, “Hlốp”, “Hla” chưa tìm được nguồn giải nghĩa.
Chính tả: văn bản cũ ghi “Ia HLốp”, “Ia Hlốp” hay “Ia Hlố” (Quyết định 34-HĐBT năm 1981 theo trích dẫn trên Wikipedia) – cùng một xã. Chữ đầu luôn là “Ia” (I hoa), không phải “la”.
Tên thôn: ngoài các thôn số 1, 2, 3, 4, 6C, xã có những tên ghép lạ như Cây Xoài (thuần Việt), Dư Keo, Sur A, Sur B, Tai Glai, Tai Pêr, Tong Kek, Obung, Ogrưng, Vel, Hra – phần lớn là tên Gia Rai.
Trùng tên: cả nước chỉ có một xã Ia Ko.
Địa lý
Theo Wikipedia tiếng Việt, xã giáp các xã Ia Tôr và Chư Sê ở phía bắc; các xã Ia Hrú và Chư Pưh ở phía đông; xã Ia Le ở phía nam; các xã Ia Lâu và Ia Pia ở phía tây.
Xã nằm ở nơi tiếp giáp ba vùng cũ – Chư Sê, Chư Pưh và Chư Prông – trên cao nguyên đất đỏ phía nam Pleiku. Theo Wikipedia, quốc lộ 14 đi qua ngã ba Chư Sê ở phía bắc và khu trung tâm Chư Pưh cũ ở phía đông nam – hai đầu mối gần nhất của xã.
Lịch sử
Theo Wikipedia, khi mới lập năm 1981, huyện Chư Sê có 12 xã và đặt trụ sở tại xã Dun; đến năm 2008 huyện có 21 đơn vị cấp xã trước khi tách huyện Chư Pưh năm 2009. Ia Ko nằm ở ranh giới giữa hai huyện đó. Huyện Chư Pưh khi lập rộng 71.695,02 ha với 54.890 người, gồm thị trấn Nhơn Hòa và tám xã, trong đó có Ia Hla. Sau năm 1975, Ia Ko và Ia Hlốp thuộc huyện Chư Prông. Ngày 2/3/1979, Quyết định 77-CP chia Ia Hlốp, lập xã Ia Blang. Ngày 17/8/1981, Quyết định 34-HĐBT lập huyện Chư Sê; Ia Ko, Ia Hlốp (cùng Ia Blang, Ia Glai, Ia Hrú, Ia Le, Nhơn Hòa) chuyển từ Chư Prông sang huyện mới.
Ngày 16/2/2005, Nghị định 17/2005/NĐ-CP lập xã Ia Hla trên 12.447 ha và 2.283 người của Ia Ko; Ia Ko còn 3.893 ha với 3.180 người – tức phần lớn diện tích Ia Ko cũ đã sang Ia Hla. Ngày 27/8/2009, Nghị quyết 43/NQ-CP lập huyện Chư Pưh, Ia Hla thuộc huyện mới, còn Ia Ko, Ia Hlốp ở lại Chư Sê.
Theo Nghị quyết 1664/NQ-UBTVQH15, toàn bộ Ia Hlốp, Ia Ko (huyện Chư Sê) và Ia Hla (huyện Chư Pưh) được sắp xếp thành xã Ia Ko từ 1/7/2025. Vùng đất Ia Ko trước năm 2005 nay lại về một mối, cộng thêm Ia Hlốp.
Dân cư – xã hội
Dân số 24.935 người. Theo Wikipedia, xã có 16 thôn (1, 2, 3, 4, 6C, Cây Xoài, Dư Keo, Hra, Sur A, Sur B, Obung, Ogrưng, Tai Glai, Vel, Tai Pêr, Tong Kek) và 7 làng (Mung, Á, Gran, Plong, Sơr, Te, Tol). Nhiều thôn cũng mang tên Gia Rai chứ không chỉ các làng. Năm 2005, sau khi tách, Ia Ko và Ia Hla cộng lại khoảng 5.500 người; số liệu Ia Hlốp cùng thời điểm chưa tra được.
Kinh tế
Kinh tế dựa vào cây công nghiệp: theo Wikipedia, huyện Chư Sê cũ có khoảng 12.000 ha cà phê, 20.000 ha cao su, 4.000 ha hồ tiêu kinh doanh và 2.000 ha bông, cùng đậu đỗ, ngô, khoai. Ia Ko nằm trong vùng cây công nghiệp này và giáp các xã trồng cà phê, cao su của Chư Prông cũ ở phía tây. Tư liệu huyện Chư Sê cũ ghi cơ cấu kinh tế gồm nông nghiệp khoảng 45%, công nghiệp – xây dựng 30%, thương mại – dịch vụ 25%, với thu ngân sách đứng thứ hai trong tỉnh Gia Lai cũ.
Văn hóa – di tích
Các làng Gia Rai giữ nhà rông, cồng chiêng, lễ cúng bến nước, lễ mừng lúa mới và lễ bỏ mả. Chưa tìm thấy di tích xếp hạng trên địa bàn trong các nguồn đã tra; di tích quốc gia Chiến thắng Plei Me nằm ở xã Ia Ga cũ (nay xã Ia Pia), láng giềng phía tây.
Hành chính
Địa chỉ mới ghi: “…, xã Ia Ko, tỉnh Gia Lai”. Cư dân Ia Hlốp, Ia Ko, Ia Hla cũ thuộc trọn xã mới, dù trước đây ở hai huyện Chư Sê và Chư Pưh. Thủ tục làm tại trung tâm phục vụ hành chính công của xã hoặc trực tuyến.
Bản đồ Xã Ia Ko
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Ia Ko được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1664/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Ia Hlốp | Huyện Chư Sê | Tỉnh Gia Lai | toàn bộ |
| Xã Ia Ko | Huyện Chư Sê | Tỉnh Gia Lai | toàn bộ |
| Xã Ia Hla | Huyện Chư Pưh | Tỉnh Gia Lai | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Ia Ko gồm những xã cũ nào?
Toàn bộ hai xã Ia Hlốp, Ia Ko (huyện Chư Sê) và xã Ia Hla (huyện Chư Pưh).
Tên Ia Ko có nghĩa là gì?
Tên gốc Gia Rai; “ia” là nước, sông. Nghĩa của “Ko” chưa có nguồn xác nhận.
Xã Ia Hla cũ nay thuộc đâu?
Xã Ia Hla (huyện Chư Pưh cũ), vốn tách từ Ia Ko năm 2005, nay thuộc xã Ia Ko.
Diện tích, dân số xã Ia Ko?
210,72 km², 24.935 người (số liệu sắp xếp năm 2025).
Cùng Huyện Chư Sê, Huyện Chư Pưh trước đây
- Xã Al Bá 17.420
- Xã Bờ Ngoong 31.436
- Xã Chư Pưh 33.374
- Xã Chư Sê 68.975
- Xã Ia Hrú 37.165
- Xã Ia Le 24.289
← Toàn bộ 135 xã, phường của Gia Lai Tra tên xã cũ → mới