Xã Tơ Tung

Tổng quan

Tên làng Stơr của xã Tơ Tung đã đi vào văn học qua tiểu thuyết “Đất nước đứng lên” của Nguyên Ngọc: theo Wikipedia tiếng Việt, đây là quê của Anh hùng Đinh Núp (1914–1999), người Ba Na, và nhân vật Núp trong tiểu thuyết là người thật, chuyện thật. Làng kháng chiến Stơr được xếp hạng di tích quốc gia năm 1993; Khu lưu niệm Anh hùng Núp rộng hơn 5 ha được xây tại làng.

Xã Tơ Tung thuộc tỉnh Gia Lai, nằm ở phía nam vùng KBang cũ, giữa khu trung tâm Kbang và thị xã An Khê cũ, cách Pleiku khoảng 100 km. Theo số liệu sắp xếp năm 2025, xã rộng 141,35 km², dân số 10.952 người, mật độ khoảng 77 người/km². Trụ sở đặt tại trụ sở Ủy ban nhân dân xã Kông Lơng Khơng cũ.

Các xã cùng gốc huyện KBang: Kbang, Đak Rong, Sơn Lang, Krong, Kông Bơ La.

Tên gọi và ý nghĩa

Tên từ đâu ra: xã mới giữ tên xã Tơ Tung cũ, lập ngày 29/10/1983 (Quyết định 122-HĐBT) trên phần còn lại của xã Nam sau khi tách thêm hai xã Kông Bơ La và Kông Lơng Khơng. Như vậy hai xã hợp thành năm 2025 – Tơ Tung và Kông Lơng Khơng – vốn cùng gốc xã Nam.

Gốc tên: Tơ Tung là tên tiếng dân tộc vùng Ba Na, không phải Hán Việt; nghĩa chưa tìm được nguồn. Kông Lơng Khơng cũng là tên gốc dân tộc; yếu tố kông còn gặp trong Kông Bơ La, Kông Chro.

Stơr, Sơ Tơr, Kông Hoa: làng quê Anh hùng Núp được ghi là “Stơr” trong danh sách di tích và tiểu sử, còn danh sách làng của xã trên Wikipedia ghi “Sơ Tơr” – hai cách ghi một tên. Trong tiểu thuyết “Đất nước đứng lên”, làng được gọi là Kông Hoa, “một buôn làng người Ba Na ở Tây Nguyên”.

Tên xã Nam: xã gốc trước 1983 mang tên Hán Việt “Nam” (phương nam); tài liệu không giải thích lý do đặt tên.

Trùng tên: cả nước chỉ có một xã Tơ Tung.

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, xã giáp xã Kbang ở phía bắc, xã Kông Bơ La ở phía đông, phường An Bình và xã Đak Pơ ở phía nam, xã Hra ở phía tây.

Theo Wikipedia, huyện KBang cũ có khí hậu chịu ảnh hưởng cả duyên hải lẫn Tây Nguyên, mùa khô ngắn (3–4 tháng) và không gay gắt, mưa nhiều; sông suối dày đặc, nhiều ghềnh thác. Khu vực thị trấn Kbang ở độ cao khoảng 653 m. Đường Trường Sơn Đông đi qua huyện cũ, bắt đầu từ ranh giới xã Tơ Tung với xã An Thành (Đak Pơ cũ).

Lịch sử

Anh hùng Núp và làng Stơr

Theo Wikipedia, Đinh Núp sinh ngày 2/5/1914 tại làng Stơr. Năm 1935, khi quân Pháp về làng bắt phu, ông một mình ở lại dùng nỏ phục kích để chứng minh với dân làng rằng lính Pháp cũng có thể bị chống lại. Trong kháng chiến chống Pháp, ông vận động đồng bào lập tổ du kích, xây làng chiến đấu; từ 1950 đến 1951, quân Pháp tổ chức 10 cuộc hành quân lên đốt làng, phá rẫy nhưng đều bị đánh trả bằng chông tre, bẫy đá, cung tên. Ông được phong Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, về sau là Đại biểu Quốc hội, Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội khóa VI.

Các xã hợp thành

Ngày 29/10/1983, Quyết định 122-HĐBT chia xã Nam (huyện An Khê) thành ba xã Kông Bơ La, Kông Lơng Khơng và Tơ Tung. Ngày 28/12/1984, Quyết định 181-HĐBT lập huyện KBang từ chín xã của An Khê và hai xã của Kon Plông; Tơ Tung, Kông Lơng Khơng thuộc huyện mới. Theo Nghị quyết 1664/NQ-UBTVQH15, toàn bộ hai xã được sắp xếp thành xã Tơ Tung từ 1/7/2025.

Dân cư – xã hội

Dân số 10.952 người. Theo Wikipedia, xã có các làng, thôn Cao Sơn, Đak PơKao, Đầm Khơng, Đồng Tâm, Klếch, Kuk Tung, Leng, Nam Cao, Sơ Tơr, Trường Sơn, Dơng, Kdâu, Kjang, Mơ Tôn, Mơhra – Đáp, MơHven – Ôr, Pơ Ngăl và thôn Hbang – đan xen tên Ba Na với tên Hán Việt. Người Ba Na là cư dân lâu đời của vùng.

Kinh tế

Theo Wikipedia, đất bazan ở KBang thích hợp cây công nghiệp có giá trị như cao su, cà phê, ca cao, mắc ca, dược liệu, mía, đậu đỗ và rau quả. Rừng và nông nghiệp là sinh kế chính. Khu lưu niệm Anh hùng Núp được định hướng nằm trong tuyến du lịch nối Pleiku – KBang – An Khê – Kông Chro.

Văn hóa – di tích

• Làng kháng chiến Stơr – di tích lịch sử cấp quốc gia (1993).
• Khu lưu niệm Anh hùng Núp tại làng Stơr – rộng hơn 5 ha, 26 hạng mục (nhà lưu niệm hai tầng, khu nhà sàn, tượng, khu mộ tượng trưng…), khởi công năm 2009, hoàn thành năm 2011.

Tiểu thuyết “Đất nước đứng lên” (1955) của Nguyên Ngọc kể chuyện làng Kông Hoa và Núp; tác phẩm được dựng thành phim năm 1995 và có trích đoạn trong sách giáo khoa. Các làng Ba Na giữ nhà rông, cồng chiêng, các lễ theo mùa rẫy.

Nhân vật

Đinh Núp (1914–1999) – người Ba Na, sinh tại làng Stơr, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân; theo Wikipedia, năm 1964 sang thăm Cuba theo lời mời của Fidel Castro và được người Cuba gọi là “Anh hùng miền núi”. Tên ông được đặt cho nhiều con đường ở Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Gia Lai.

Du lịch

Khu lưu niệm Anh hùng Núp và làng Stơr là điểm tham quan lịch sử – văn hóa chính của xã; Wikipedia mô tả khu lưu niệm cùng các công trình về thời Tây Sơn Thượng đạo hình thành một tuyến du lịch từ Pleiku qua KBang, An Khê, Kông Chro.

Hành chính

Địa chỉ mới ghi: “…, xã Tơ Tung, tỉnh Gia Lai”. Cư dân Kông Lơng Khơng và Tơ Tung cũ thuộc trọn xã mới. Thủ tục làm tại trung tâm phục vụ hành chính công của xã (đặt ở Kông Lơng Khơng cũ) hoặc trực tuyến.

Bản đồ Xã Tơ Tung

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Tơ Tung được lập từ 2 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1664/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện KBang trước đây

• Xã Đak Rong 6.277
• Xã Kbang 25.281
• Xã Kông Bơ La 17.468
• Xã Krong 6.046
• Xã Sơn Lang 11.106