Lục Yên là xã thuộc tỉnh Lào Cai, có trung tâm là thị trấn Yên Thế – huyện lỵ cũ của huyện Lục Yên (Yên Bái cũ), nổi tiếng với chợ đá quý và các mỏ ruby, spinel; xã được lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1673/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở thị trấn Yên Thế và ba xã Minh Xuân, Yên Thắng, Liễu Đô. Diện tích 79,94 km², dân số 30.159 người.
Tổng quan
Lục Yên là một xã của tỉnh Lào Cai, nằm ở vùng đông bắc của tỉnh (thuộc phần Yên Bái cũ), trên địa bàn trước đây là thị trấn Yên Thế — huyện lỵ huyện Lục Yên — cùng ba xã lân cận. Vùng này được gọi là “miền đất Ngọc” vì các mỏ đá quý; chợ đá quý Lục Yên ở trung tâm xã là điểm tham quan quen thuộc.
Xã có diện tích 79,94 km², dân số 30.159 người, mật độ khoảng 377 người/km² — đông dân và dày dân nhất trong sáu xã của vùng Lục Yên cũ. Trụ sở đặt tại tổ 4 (khu trung tâm cũ).
Vùng huyện Lục Yên cũ nay gồm sáu xã: Lục Yên, Lâm Thượng, Tân Lĩnh, Khánh Hòa, Mường Lai và Phúc Lợi.
Tên gọi và ý nghĩa
Nguồn gốc: xã mới mang tên Lục Yên — tên của huyện cũ, không trùng tên xã thành phần nào (bốn đơn vị hợp thành là Yên Thế, Minh Xuân, Yên Thắng, Liễu Đô). Lục Yên là địa danh cấp huyện lâu đời: Wikipedia ghi sau năm 1945 tỉnh Yên Bái có 5 huyện, trong đó có Lục Yên.
Về mặt chữ: “Yên” là 安 (yên ổn) — chữ rất thường gặp trong địa danh Hán Việt. Âm “lục” thì có nhiều chữ: 陸 (đất liền), 綠 (xanh lục), 六 (sáu). Chưa tìm được tài liệu Hán Nôm đáng tin trong quá trình biên soạn ghi chữ gốc của tên châu/huyện Lục Yên, nên không thể khẳng định nghĩa; việc giải nghĩa kiểu “vùng đất yên bình” hay “sáu cõi yên” đều chưa có cơ sở.
Tên trung tâm Yên Thế: thị trấn Yên Thế (lập 1987) trùng tên với vùng Yên Thế của tỉnh Bắc Giang cũ — hai nơi không liên quan. Từ 1/7/2025 tên Yên Thế không còn là tên đơn vị hành chính ở Lào Cai.
Biệt danh “miền đất Ngọc”: địa phương dùng tên này cho chương trình du lịch “Về miền đất Ngọc” và các chương trình nghệ thuật, triển lãm mang chủ đề “đất Ngọc”, gắn với đá quý — đặc biệt là ruby.
Trong danh mục xã phường mới không có đơn vị nào khác tên Lục Yên.
Địa lý
Theo Wikipedia, xã Lục Yên giáp xã Lâm Thượng và tỉnh Tuyên Quang ở phía bắc, xã Tân Lĩnh ở phía nam và phía tây, xã Mường Lai ở phía đông. Ở phía đông nam trung tâm xã có núi Niu Nap cao 881 m.
Vùng Lục Yên nằm trong lưu vực sông Chảy, phía thượng nguồn hồ Thác Bà — hồ nhân tạo có mặt nước trên 20.000 ha, khoảng 1.300 đảo, xây với sự giúp đỡ của Liên Xô từ đầu thập niên 1960 để chạy thủy điện Thác Bà. Ngoài đá quý, vùng này còn khai thác đá cẩm thạch; Báo Lào Cai nhắc tới một nhà máy chế biến đá cẩm thạch trong khu vực quy hoạch Khu du lịch quốc gia hồ Thác Bà.
Lịch sử
Sau năm 1945, Lục Yên là một trong 5 huyện của tỉnh Yên Bái. Ngày 16/12/1964, 14 xã của Lục Yên được tách ra để lập huyện Bảo Yên. Ngày 13/11/1965, xã Toàn Thắng chia thành hai xã Minh Xuân và Liễu Đô. Thời 1976–1991, Lục Yên thuộc tỉnh Hoàng Liên Sơn; từ 12/8/1991 thuộc tỉnh Yên Bái tái lập.
- 12/2/1987 — Quyết định 15-HĐBT thành lập thị trấn Yên Thế (huyện lỵ) từ 439,40 ha và 1.744 nhân khẩu của xã Yên Thắng.
- 24/12/2003 — mở rộng thị trấn Yên Thế thêm 850 ha và 1.558 nhân khẩu của xã Yên Thắng.
- 16/6/2025 — Nghị quyết 1673/NQ-UBTVQH15 nhập toàn bộ thị trấn Yên Thế và các xã Minh Xuân, Yên Thắng, Liễu Đô thành xã Lục Yên; hoạt động từ 1/7/2025, cùng lúc Yên Bái và Lào Cai hợp nhất thành tỉnh Lào Cai mới.
Dân cư – xã hội
Xã có 30.159 người. Huyện Lục Yên cũ năm 2019 có 108.817 người. Báo Lào Cai khi giới thiệu chương trình du lịch của xã nhấn mạnh văn hóa của người Tày và Nùng: dân ca Then, đàn Tính, múa Sìu (Thiên Thăng) và nghi lễ Sang Than (đi qua than hồng) của người Nùng.
Là trung tâm cũ của huyện, xã có các cơ sở giáo dục, y tế, chợ và dịch vụ phục vụ cả vùng. Các thôn được báo chí nhắc tên gồm Thâm Pồng, Át Thượng.
Kinh tế
- Đá quý — Wikipedia tiếng Anh ghi nhiều mỏ ở vùng Lục Yên cho ra ruby, spinel, tourmaline. Chợ đá quý Lục Yên là nơi mua bán, chế tác tranh đá quý. Báo Lào Cai (10/2026) cho biết khai thác trái phép vẫn diễn biến phức tạp; tỉnh đã làm việc với ba xã Lục Yên, Khánh Hòa, Mường Lai về quản lý khai thác, kinh doanh đá quý, minh bạch nguồn gốc và thuế.
- Nông nghiệp — gạo nếp Mò Me (hợp tác xã nếp Mò Me Lục Yên ra mắt năm 2026), cây dược liệu bản địa, mô hình trồng táo kết hợp nuôi gia cầm ở thôn Thâm Pồng.
- Thương mại – dịch vụ tập trung ở khu Yên Thế cũ.
Văn hóa
Dân ca Then và đàn Tính của người Tày vẫn được truyền dạy trong cộng đồng. Chương trình du lịch “Về miền đất Ngọc” năm 2026 (dự kiến 4–5/12) có hoạt động tại chợ đá quý với chủ đề “Cội nguồn Ruby”, trải nghiệm làm tranh đá quý, ẩm thực như bánh chuối (pẻng cuổi), bánh chưng gù, cùng các tiết mục múa Sìu, Sang Than của người Nùng.
Các di tích nổi bật của vùng Lục Yên như quần thể khảo cổ Hắc Y, di chỉ Hang Hùm, đền Đại Cại nằm ở xã láng giềng Tân Lĩnh.
Giao thông
Theo Wikipedia, xã có tỉnh lộ 183 nối với quốc lộ 2 (phía Tuyên Quang) và tỉnh lộ 152 nối với quốc lộ 70 chạy qua.
Hành chính
Địa chỉ từ 1/7/2025 ghi: thôn/tổ …, xã Lục Yên, tỉnh Lào Cai (trước đây: thị trấn Yên Thế, huyện Lục Yên, tỉnh Yên Bái). Người dân thị trấn cũ và ba xã Minh Xuân, Yên Thắng, Liễu Đô làm thủ tục tại UBND xã Lục Yên (tổ 4).
Bản đồ Xã Lục Yên
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Lục Yên được lập từ 4 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1673/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Thị trấn Yên Thế | Huyện Lục Yên | Tỉnh Yên Bái | toàn bộ |
| Xã Yên Thắng | Huyện Lục Yên | Tỉnh Yên Bái | toàn bộ |
| Xã Liễu Đô | Huyện Lục Yên | Tỉnh Yên Bái | toàn bộ |
| Xã Minh Xuân | Huyện Lục Yên | Tỉnh Yên Bái | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Lục Yên mới gồm những đơn vị cũ nào?
Gồm toàn bộ thị trấn Yên Thế và các xã Minh Xuân, Yên Thắng, Liễu Đô của huyện Lục Yên (tỉnh Yên Bái cũ), theo Nghị quyết 1673/NQ-UBTVQH15.
Tên Lục Yên có nghĩa là gì?
Lục Yên kế thừa tên huyện cũ. “Yên” là 安 (yên ổn), nhưng âm “lục” có nhiều chữ (陸, 綠, 六) và chưa có tài liệu xác định chữ gốc, nên nghĩa chưa thống nhất.
Thị trấn Yên Thế nay thuộc đâu?
Thị trấn Yên Thế (huyện lỵ Lục Yên cũ) nay là một phần của xã Lục Yên, tỉnh Lào Cai.
Lục Yên có những loại đá quý nào?
Theo Wikipedia tiếng Anh, các mỏ ở vùng Lục Yên cho ra ruby, spinel và tourmaline; chợ đá quý Lục Yên nằm ở trung tâm xã.
Diện tích và dân số xã Lục Yên là bao nhiêu?
Diện tích 79,94 km², dân số 30.159 người (số liệu sắp xếp năm 2025).
Cùng Huyện Lục Yên trước đây
- Xã Khánh Hòa 17.589
- Xã Lâm Thượng 19.576
- Xã Mường Lai 25.574
- Xã Phúc Lợi 15.369
- Xã Tân Lĩnh 20.155
← Toàn bộ 99 xã, phường của Lào Cai Tra tên xã cũ → mới