Tân Hợp là xã vùng cao thuộc tỉnh Lào Cai, ở phía tây nam vùng Văn Yên cũ, nơi có phần lớn Khu bảo tồn thiên nhiên Nà Hẩu và vùng quế được bảo hộ chỉ dẫn địa lý; xã được lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1673/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở ba xã Nà Hẩu, Đại Sơn và Tân Hợp của huyện Văn Yên (tỉnh Yên Bái cũ). Diện tích 200,45 km², dân số 11.506 người.
Tổng quan
Tân Hợp là một xã của tỉnh Lào Cai, hình thành từ ba xã Nà Hẩu, Đại Sơn và Tân Hợp của huyện Văn Yên cũ. Trụ sở xã đặt tại thôn Làng Mới.
Xã rộng 200,45 km², dân số 11.506 người, mật độ khoảng 57 người/km². Điểm đặc sắc nhất là Khu bảo tồn thiên nhiên Nà Hẩu — rừng đặc dụng lập năm 2006, có thác Suối Tiên, nhiều hang động và bản Mông Nà Hẩu làm du lịch cộng đồng. Tám tháng đầu năm 2026, xã đón khoảng 28.650 lượt khách (Báo Lào Cai).
Theo Wikipedia tiếng Việt, xã giáp Đông Cuông ở phía bắc, Mỏ Vàng ở phía nam, Mậu A và Xuân Ái ở phía đông, Phong Dụ Hạ, Phong Dụ Thượng và Sơn Lương ở phía tây.
Tên gọi và ý nghĩa
Nguồn gốc: xã mới giữ tên xã Tân Hợp. Tên này có từ ngày 3/4/1965, khi Quyết định 125 của Bộ Nội vụ đổi tên xã Đồng Tâm (vừa chuyển từ huyện Trấn Yên sang huyện Văn Yên) thành xã Tân Hợp. Hai tên xã cũ Nà Hẩu, Đại Sơn không còn là tên xã nhưng vẫn là tên thôn.
Hán Việt: tân là 新 — mới; hợp là 合 — hợp lại, hòa hợp. “Tân Hợp” vì vậy hiểu là “mới hợp lại”, gần nghĩa với tên cũ “Đồng Tâm” (cùng một lòng). Chữ Hán là cách viết thông thường của tên này; Wiki Ngôn Ngữ có mục từ “Tân Hợp” ghi đây là tên nhiều xã ở Quảng Trị, Sơn La, Nghệ An và Văn Yên (Yên Bái).
Tên Nà Hẩu: “Nà Hẩu” là tên gốc địa phương, không phải Hán Việt; chưa tìm được nguồn giải thích nghĩa. Đại Sơn (大山) là “núi lớn”. Trong danh mục xã phường mới, tên Tân Hợp không trùng với đơn vị nào ở tỉnh khác.
Địa lý
Khu bảo tồn thiên nhiên Nà Hẩu: theo Wikipedia tiếng Việt, khu bảo tồn thuộc địa bàn ba xã Tân Hợp, Mỏ Vàng, Phong Dụ Thượng, tổng diện tích quy hoạch 16.950 ha (phân khu bảo vệ nghiêm ngặt 7.250 ha, phân khu phục hồi sinh thái 9.700 ha). Nà Hẩu như một lòng chảo thung lũng hẹp bao quanh bởi núi cao; độ cao trung bình 600–700 m, nơi cao nhất 1.788 m, thấp nhất 200 m; địa hình chia cắt mạnh, nhiều khe suối. Rừng có các loài thực vật quý như lông cu ly, cẩu tích, chò xanh; động vật có báo hoa mai, báo lửa, khỉ vàng, khỉ mặt đỏ, gà lôi trắng, gà so ngực gụ. Khu bảo tồn Nà Hẩu cùng khu bảo tồn loài và sinh cảnh Mù Cang Chải là hai vùng lõi được đề xuất cho Khu dự trữ sinh quyển Mù Cang Chải.
Báo Lào Cai mô tả vùng núi quanh Nà Hẩu cao 1.200–1.789 m, có thác Suối Tiên ba tầng và các hang Động Không Đáy, Hang Gấu, Hang Dơi.
Lịch sử
- Trước 1964 — xã Đồng Tâm và xã Đại Sơn thuộc huyện Trấn Yên.
- 16/12/1964 — Quyết định 177-CP lập huyện Văn Yên; Đồng Tâm, Đại Sơn chuyển về huyện mới.
- 3/4/1965 — xã Đồng Tâm đổi tên thành xã Tân Hợp.
- 2/3/1973 — Quyết định 12-BT giải thể xã Xuân Lợi, sáp nhập các thôn vào xã Mỏ Vàng và xã Đại Sơn.
- 11/1/1986 — chia xã Mỏ Vàng thành hai xã Mỏ Vàng và Nà Hẩu.
- 9/10/2006 — UBND tỉnh Yên Bái lập Khu bảo tồn thiên nhiên Nà Hẩu.
- 16/6/2025 — Nghị quyết 1673/NQ-UBTVQH15 sắp xếp toàn bộ ba xã Đại Sơn, Nà Hẩu, Tân Hợp thành xã Tân Hợp; hoạt động từ 1/7/2025.
Dân cư – xã hội
11.506 người. Báo Lào Cai cho biết thôn Nà Hẩu có 215 hộ, hơn 1.000 nhân khẩu, 100% là người Mông, quản lý 2.145 ha rừng; vùng Nà Hẩu cũ nay gồm các thôn Nà Hẩu, Bản Tát, Ba Khuy. Wikipedia ghi còn 93 hộ dân sinh sống và sản xuất ngay trong lõi khu bảo tồn. Các thôn khác được nhắc tên gồm Làng Mới (trụ sở), Đại Sơn, Đoàn Kết, Gốc Gạo, Khe Phầy, Làng Bang. Xã tổ chức giải bóng đá nữ các dân tộc thiểu số và đặt mục tiêu năm 2026 giảm 17 hộ nghèo, 18 hộ cận nghèo.
Kinh tế
Quế là cây chủ lực: các xã cũ Tân Hợp và Đại Sơn nằm trong vùng được cấp chỉ dẫn địa lý số 00018 “Văn Yên” cho sản phẩm vỏ quế (Wikipedia). Ở thôn Đại Sơn có hai điểm sản xuất than củi với 15 lò đốt, gây ô nhiễm môi trường nhiều năm (Báo Lào Cai, 2026).
Du lịch sinh thái – cộng đồng ở Nà Hẩu: 7 hộ làm du lịch cộng đồng, có homestay nhà sàn; 5 hộ nuôi khoảng 10.000 con cá tầm; gà đen, lợn bản phục vụ khách. Tám tháng đầu năm 2026 xã đón khoảng 28.650 lượt khách, doanh thu du lịch khoảng 30 tỷ đồng. Tuyến đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng đi qua xã ảnh hưởng tới 133 hộ dân.
Văn hóa
Người Mông Nà Hẩu giữ các nghi lễ như lễ cúng rừng, múa khèn — được đưa vào trải nghiệm du lịch cùng leo núi, tắm thác, bắt ốc suối (Báo Lào Cai). Báo Lào Cai cũng có bài về một người Dao đỏ quê ở Tân Hợp.
Hành chính
Từ 1/7/2025, địa chỉ ghi: thôn …, xã Tân Hợp, tỉnh Lào Cai. Người dân ba xã cũ Nà Hẩu, Đại Sơn, Tân Hợp làm thủ tục tại UBND xã Tân Hợp (thôn Làng Mới); xã có mô hình “Dịch vụ công tại nhà văn hóa” ra mắt ở thôn Khe Phầy.
Bản đồ Xã Tân Hợp
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Tân Hợp được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1673/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Nà Hẩu | Huyện Văn Yên | Tỉnh Yên Bái | toàn bộ |
| Xã Đại Sơn | Huyện Văn Yên | Tỉnh Yên Bái | toàn bộ |
| Xã Tân Hợp | Huyện Văn Yên | Tỉnh Yên Bái | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Tân Hợp mới gồm những xã cũ nào?
Gồm toàn bộ ba xã Nà Hẩu, Đại Sơn và Tân Hợp của huyện Văn Yên (Yên Bái cũ), theo Nghị quyết 1673/NQ-UBTVQH15.
Tên Tân Hợp có nghĩa là gì?
Tân Hợp (新合) nghĩa là “mới hợp lại”; tên đặt ngày 3/4/1965 thay cho tên xã Đồng Tâm.
Khu bảo tồn thiên nhiên Nà Hẩu nằm ở đâu?
Trên địa bàn ba xã Tân Hợp, Mỏ Vàng, Phong Dụ Thượng (tỉnh Lào Cai); quy hoạch 16.950 ha, lập ngày 9/10/2006.
Nà Hẩu có gì để tham quan?
Thác Suối Tiên ba tầng, Động Không Đáy, Hang Gấu, Hang Dơi, rừng già và bản Mông làm du lịch cộng đồng.
Diện tích và dân số xã Tân Hợp?
200,45 km² và 11.506 người (số liệu sắp xếp 2025).
Cùng Huyện Văn Yên trước đây
- Xã Châu Quế 13.457
- Xã Đông Cuông 21.938
- Xã Lâm Giang 16.452
- Xã Mậu A 40.652
- Xã Mỏ Vàng 10.043
- Xã Phong Dụ Hạ 8.025
- Xã Phong Dụ Thượng 6.691
- Xã Xuân Ái 24.747
← Toàn bộ 99 xã, phường của Lào Cai Tra tên xã cũ → mới