An Châu là xã thuộc tỉnh Nghệ An, lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1678/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở toàn bộ bốn xã Diễn An, Diễn Tân, Diễn Thịnh, Diễn Trung của huyện Diễn Châu cũ. Xã rộng 34,87 km², dân số 43.437 người; đền Cuông thờ An Dương Vương nằm trên địa bàn.
Tổng quan
Dưới chân núi Mộ Dạ sát biển cửa Hiền, đền Cuông thờ An Dương Vương là nơi lưu giữ truyền thuyết Mỵ Châu – Trọng Thủy ở xứ Nghệ, và là di tích nổi tiếng nhất của xã An Châu. Xã nằm ở phía nam vùng Diễn Châu cũ, tỉnh Nghệ An, giáp biển, có quốc lộ 1 chạy qua.
Theo số liệu sắp xếp năm 2025, xã rộng 34,87 km², dân số 43.437 người, mật độ khoảng 1.250 người/km². Trụ sở đặt tại trụ sở các xã Diễn Thịnh và Diễn An cũ. Làng Thịnh Mỹ trong xã là quê của đại thần, học giả Cao Xuân Dục (1843–1923).
Tên gọi và ý nghĩa
Tên từ đâu ra: tên theo mẫu "X + Châu" của tám xã kế thừa huyện Diễn Châu. Chữ "An" có sẵn trong tên xã Diễn An – xã cũ có đền Cuông (Wikipedia ghi đền ở xã Diễn An, km 30 quốc lộ 1 hướng Vinh – Hà Nội). Văn bản giải thích lý do chọn tên chưa tra được.
Phân tích chữ: An là 安 – yên ổn, bình an (như an cư, bình an). Châu là 州 trong tên Diễn Châu. Cách hiểu thông dụng: "vùng châu yên ổn". Chữ Hán của tên mới chưa có văn bản chính thức.
Về tên đền Cuông: theo Wikipedia tiếng Việt, núi Mộ Dạ trông xa như con công khổng lồ đang múa, đền nằm ở vị trí "đầu công" nên gọi là đền Công; "Cuông" là cách đọc địa phương của "Công".
Tên các xã cũ: năm 1969 Diễn An từng nhập vào Diễn Lộc, Diễn Tân nhập vào Diễn Phúc; sau 1975 được lập lại. Diễn Thịnh, Diễn Trung đều có từ sau 1945.
Trùng tên: tỉnh An Giang có xã An Châu. Khi viết địa chỉ cần ghi "tỉnh Nghệ An".
Địa lý
Xã chiếm dải đồng bằng ven biển phía nam Diễn Châu; xung quanh là các xã gốc Diễn Châu như Diễn Châu, Minh Châu, Tân Châu; xa hơn về phía nam là vùng Nghi Lộc.
Điểm nổi bật về địa hình là núi Mộ Dạ nhô ra sát biển. Phía bắc chân núi là bãi biển cửa Hiền (vùng Diễn Trung cũ) tương đối hoang sơ, có nhiều tảng đá nhô lên gọi là bãi đá Ngư Hải và một phiến đá lớn phẳng dân gian gọi là hòn Đá Bàn (bàn cờ tiên). Wikipedia còn ghi khu vực này là nơi duy nhất ở Nghệ An không chịu gió tây nam nóng mùa hè – nhận định chưa có số liệu khí tượng kèm theo.
Một dải cồn sò lớn mang tên "Cao Xá long cương" (gò rồng Cao Xá) chạy từ nam chân núi Mộ Dạ, được Wikipedia mô tả là cồn vỏ sò do sóng biển bồi qua thời gian dài.
Lịch sử
Truyền thuyết Mộ Dạ
Theo truyền thuyết được Báo Nghệ An và Wikipedia kể lại: sau khi mất nỏ thần, thất thủ Cổ Loa trước Triệu Đà, An Dương Vương cùng công chúa Mỵ Châu chạy về phương Nam; tới chân núi Mộ Dạ, nhà vua cầu thần Kim Quy và được báo "kẻ ngồi sau lưng chính là giặc"; vua chém Mỵ Châu rồi đi xuống biển. Nhân dân lập đền thờ vua ở chân núi; bên cửa Hiền có miếu thờ nàng Mỵ Châu. Wikipedia gắn sự kiện với năm 208 trước Công nguyên.
Hành chính
Bốn xã Diễn An, Diễn Tân, Diễn Thịnh, Diễn Trung đều có trong danh sách 41 xã của huyện Diễn Châu sau 1945. Năm 1969, Diễn An nhập Diễn Lộc, Diễn Tân nhập Diễn Phúc; xóm Lội và xóm Hậu Giáp của Diễn Thịnh chuyển về Diễn Tân, xóm Trại của Diễn Thịnh về Diễn Lộc. Sau 1975 các xã được lập lại. Ngày 16/6/2025, Nghị quyết 1678/NQ-UBTVQH15 hợp bốn xã thành xã An Châu, hoạt động từ 1/7/2025.
Dân cư và xã hội
43.437 người, chủ yếu người Kinh. Làng Thịnh Mỹ nổi tiếng là đất của các dòng họ khoa bảng, trong đó có họ Cao Xuân nhiều đời đỗ đạt (Báo Nghệ An). Một số thôn, như Phú Hậu, phát triển thương mại – dịch vụ và xuất khẩu lao động; thu nhập bình quân ở thôn này khoảng 70–72 triệu đồng/người năm 2026.
Theo Báo Nghệ An, năm 2026 Đảng bộ xã có 30 tổ chức trực thuộc; xã triển khai chính quyền số, đưa dịch vụ công trực tuyến tới người dân và hỗ trợ nhà ở cho hộ khó khăn.
Kinh tế
Nông nghiệp kết hợp nghề biển và dịch vụ. Báo Nghệ An ghi các thôn đang chuyển đổi cơ cấu cây trồng, triển khai mô hình chăn nuôi gà đẻ cho 55 hộ, mở rộng kênh mương phục vụ sản xuất. Thương mại tập trung dọc quốc lộ 1; du lịch tâm linh quanh đền Cuông tạo thêm nguồn thu, nhất là vào mùa lễ hội tháng Hai âm lịch.
Wikipedia cho biết tỉnh có dự án quần thể văn hóa tâm linh đền Cuông quy mô khoảng 130 ha, trong đó có chùa Linh Sơn đầu tư từ nguồn xã hội hóa.
Văn hóa
Đền Cuông kiến trúc hình chữ "tam" với ba tòa Thượng, Trung, Hạ giữa rừng cây cổ thụ; trong đền có giếng nước gắn với truyền thuyết (Wikipedia). Lễ hội đền Cuông diễn ra hằng năm vào giữa tháng Hai âm lịch (Wikipedia ghi 13–15; năm 2026 tổ chức 12–16 tháng Hai theo Báo Nghệ An) với lễ mộc dục, lễ tế, lễ rước – có rước kiệu từ đình Xuân Ái và nhà thờ họ Cao (Diễn Thọ) ra đền – và phần hội gồm chọi gà, cờ người, đấu vật, đánh đu, ca trù, hát ví, giặm.
Mộ và nhà thờ Cao Xuân Dục được xếp hạng di tích lịch sử cấp tỉnh, đón bằng ngày 6/6/2026. Cao Xuân Dục (1843–1923) đỗ cử nhân khoa Bính Tý (1876) đời Tự Đức, làm quan hơn 37 năm, có nhiều đóng góp cho sử học và việc sưu tầm, bảo tồn thư tịch cổ (Báo Nghệ An).
Du lịch
Cụm đền Cuông – núi Mộ Dạ – bãi biển cửa Hiền là điểm du lịch tâm linh và nghỉ biển của nam Diễn Châu, nằm sát quốc lộ 1, cách Vinh khoảng 30 km. Bãi cửa Hiền còn khá hoang sơ với bãi đá Ngư Hải và hòn Đá Bàn.
Hành chính
Địa chỉ mới ghi: "…, xã An Châu, tỉnh Nghệ An". Trụ sở xã đặt tại trụ sở các xã Diễn Thịnh và Diễn An cũ.
Bản đồ Xã An Châu
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã An Châu được lập từ 4 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1678/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Diễn An | Huyện Diễn Châu | Tỉnh Nghệ An | toàn bộ |
| Xã Diễn Tân | Huyện Diễn Châu | Tỉnh Nghệ An | toàn bộ |
| Xã Diễn Thịnh | Huyện Diễn Châu | Tỉnh Nghệ An | toàn bộ |
| Xã Diễn Trung | Huyện Diễn Châu | Tỉnh Nghệ An | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã An Châu (Nghệ An) gồm những xã cũ nào?
Bốn xã Diễn An, Diễn Tân, Diễn Thịnh, Diễn Trung của huyện Diễn Châu cũ (Nghị quyết 1678/NQ-UBTVQH15).
Tên An Châu có nghĩa là gì?
An là 安 – yên ổn, có trong tên xã Diễn An cũ; Châu (州) lấy từ tên vùng Diễn Châu.
Đền Cuông thuộc xã nào?
Đền Cuông ở chân núi Mộ Dạ, xã Diễn An cũ, nay thuộc xã An Châu, tỉnh Nghệ An.
Lễ hội đền Cuông diễn ra khi nào?
Hằng năm vào giữa tháng Hai âm lịch; năm 2026 tổ chức từ ngày 12 đến 16 tháng Hai âm lịch.
Có xã nào khác tên An Châu không?
Có xã An Châu thuộc tỉnh An Giang; nên ghi kèm tên tỉnh.
Cùng Huyện Diễn Châu trước đây
- Xã Diễn Châu 63.294
- Xã Đức Châu 40.899
- Xã Hải Châu 43.155
- Xã Hùng Châu 55.583
- Xã Minh Châu 44.358
- Xã Quảng Châu 37.434
- Xã Tân Châu 33.073
← Toàn bộ 130 xã, phường của Nghệ An Tra tên xã cũ → mới