Xã Nhân Hà

Tổng quan

Xã Nhân Hà nằm ở phía đông vùng Lý Nhân cũ, tỉnh Ninh Bình, dọc bờ hữu sông Hồng đối diện vùng Hưng Yên – Thái Bình cũ. Trụ sở xã đặt tại thôn Mỹ Xuyên, cách phường Hoa Lư khoảng 45 km theo Wikipedia. Quốc lộ 38B – tuyến từ Duy Tiên qua Lý Nhân về Nam Định cũ – đi qua xã. Đây là vùng làng quê thuần nông ven sông, có làng mộc Cao Đà và làng mộc Trung Châu trong danh sách làng nghề của huyện cũ.

Xã rộng 23,98 km², dân số 24.535 người, mật độ khoảng 1.023 người/km². Xã có 8 thôn: Do Đạo, Nhân Mỹ, Đồng Thủy, Nhân Thịnh, Nam Xuân, Mỹ Đà, Xuân Khê, Thượng Châu.

Tên gọi và ý nghĩa

Nhân Hà là tên mới đặt năm 2025, không trùng tên xã cũ nào. Chữ Nhân là chữ chung của hai xã cũ Nhân Mỹ, Nhân Thịnh – và của nhiều xã khác trong huyện Lý Nhân sau năm 1945 (Nhân Khang, Nhân Chính, Nhân Nghĩa, Nhân Bình…), vốn tách từ tên huyện. Trong tên huyện, chữ Nhân thường được ghi là 仁 – lòng nhân.

Chữ Hà thường hiểu là 河 – sông. Xã nằm ven sông Hồng, nhưng chưa tìm được văn bản đề án giải thích vì sao chọn chữ này, nên không thể khẳng định tên xã gắn với dòng sông. Theo mặt chữ, Nhân Hà có thể hiểu là "dòng sông nhân hậu" hay "vùng ven sông của đất Lý Nhân".

Ba tên cũ – Nhân Mỹ, Nhân Thịnh, Xuân Khê – nay đều là tên thôn. Cần phân biệt Nhân Mỹ ở đây với xã Nhân Mỹ cũ của huyện Tân Lạc (Hòa Bình cũ), nay thuộc Phú Thọ. Trong cả nước không có xã, phường nào khác tên Nhân Hà.

Địa lý

Theo các bài Wikipedia về xã lân cận, Nhân Hà giáp Trần Thương ở phía tây, Nam Lý ở phía nam, Bình Giang ở phía tây nam, và sông Hồng – ranh giới với Hưng Yên – ở phía bắc, đông. Địa hình đồng bằng thấp, gồm đất bãi ngoài đê sông Hồng và đồng chiêm trũng trong đê; hệ thống đê bối và mương máng tưới tiêu là công trình gắn bó với đời sống vùng Lý Nhân.

Khí hậu nhiệt đới gió mùa của đồng bằng Bắc Bộ, mùa đông lạnh, mùa hè nóng ẩm, mưa tập trung tháng 5–10.

Lịch sử

Theo Wikipedia, vùng Lý Nhân được cư dân Việt cổ từ thượng lưu sông Hồng xuôi về cư trú trên các gò đất cao ven sông từ khoảng hơn hai nghìn năm trước Công nguyên; thời Văn Lang thuộc bộ Giao Chỉ, sau thuộc huyện Chu Diên. Thời Lý – Trần thuộc châu Lỵ Nhân; thời Lê là huyện Nam Xương, thời Nguyễn thuộc phủ Lý Nhân; năm 1890 vào tỉnh Hà Nam.

Sau năm 1945, Nhân Mỹ, Nhân Thịnh, Xuân Khê nằm trong 31 xã của huyện Lý Nhân. Theo Nghị quyết 1674/NQ-UBTVQH15, ba xã hợp thành xã Nhân Hà từ 1/7/2025.

Giai đoạn 1965–1975 huyện thuộc tỉnh Nam Hà, 1976–1991 thuộc Hà Nam Ninh, 1992–1996 lại thuộc Nam Hà, từ 1997 thuộc tỉnh Hà Nam. Từ 1/7/2025, khi Hà Nam và Nam Định nhập vào Ninh Bình, vùng ven sông Hồng của Nhân Hà trở thành một phần ranh giới phía bắc của tỉnh Ninh Bình mới với Hưng Yên.

Dân cư – xã hội

24.535 người, sống trong các làng ven đê và trong đồng. Huyện Lý Nhân cũ có hai tôn giáo chính là Phật giáo và Công giáo (khoảng 15,5% dân số theo Công giáo). Trường học, trạm y tế của ba xã cũ nay do xã Nhân Hà quản lý. Làng Đại Hoàng – quê nhà văn Nam Cao – thuộc xã Nam Lý giáp phía nam.

Kinh tế

Nông nghiệp lúa nước là nền; trên đất bãi trồng hoa màu, cây ăn quả. Wikipedia kê hai làng nghề mộc thuộc xã: làng nghề mộc Cao Đà (Nhân Mỹ cũ) và làng nghề mộc xóm 6 thôn Trung Châu (Xuân Khê cũ). Ven sông Hồng có nghề đánh cá, nuôi cá như nhiều nơi khác của Lý Nhân. Huyện Lý Nhân cũ có tới hơn 20 ngành nghề thủ công cổ truyền, là nơi có nhiều làng nghề được công nhận nhất Hà Nam.

Theo bài Wikipedia về huyện, người Lý Nhân từ lâu chọn giống lúa quý như nếp cái hoa vàng, nếp quýt, tám thơm; trên vườn và đất bãi trồng cam chanh, quýt cơm, hồng Nhân Hậu, chuối tiêu Hồng, chuối ngự Đại Hoàng. Nghề thủ công xưa phân theo tổng: tổng Ngu Nhuế làm bánh, tổng Vũ Điện thêu và dệt, tổng Thổ Ốc làm may, làm gạch, thợ mộc; nghề mây tre đan cho ra thúng, rổ, rá, cót. Nhân Hà ngày nay nằm trong vùng nghề ấy, với thế mạnh là nghề mộc ở hai làng Cao Đà và Trung Châu.

Văn hóa – di tích

Mỗi làng trong xã có đình, chùa riêng; tín ngưỡng thờ Đức Thánh Trần phổ biến trong vùng, với trung tâm là đền Trần Thương ở xã láng giềng phía tây. Phía nam, khu tưởng niệm nhà văn Nam Cao và làng Đại Hoàng (xã Nam Lý) là điểm văn hóa gần nhất gắn với văn học hiện đại.

Giao thông

Quốc lộ 38B đi qua xã, nối về Vĩnh Trụ (huyện lỵ Lý Nhân cũ) ở phía tây và vùng Nam Định cũ ở phía nam. Đường đê hữu sông Hồng chạy dọc phía bắc. Vùng Lý Nhân cũ có các tỉnh lộ 971, 972 nối các xã.

Hành chính

Địa chỉ mới: "thôn…, xã Nhân Hà, tỉnh Ninh Bình". Các tên Nhân Mỹ, Nhân Thịnh, Xuân Khê nay là tên thôn.

Bản đồ Xã Nhân Hà

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Nhân Hà được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1674/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Lý Nhân trước đây

• Xã Bắc Lý 30.984
• Xã Lý Nhân 32.183
• Xã Nam Lý 37.887
• Xã Nam Xang 34.150
• Xã Trần Thương 21.933
• Xã Vĩnh Trụ 36.158