Xã Tân Thanh

Tổng quan

Xã Tân Thanh là vùng huyện lỵ cũ của Thanh Liêm, nay thuộc tỉnh Ninh Bình. Trụ sở xã đặt ngay tại trụ sở Huyện ủy – HĐND – UBND huyện Thanh Liêm cũ, cách phường Hoa Lư khoảng 33 km theo Wikipedia. Wikipedia xếp Tân Thanh là xã miền núi: phía tây xã giáp xã Lạc Thủy (Phú Thọ, vùng Hòa Bình cũ), có đồi núi đá vôi và mỏ sét; phía đông là đồng bằng bên sông Đáy, quốc lộ 1 chạy qua.

Xã rộng 36,35 km², dân số 26.315 người, mật độ khoảng 724 người/km². Xã có 10 thôn: Trung Lương, Thanh Thủy, Bắc Phong, Nam Phong, Thanh Lưu, Thanh Ninh, Nam Bình, Đồng Ao, Non, Đồi Ngang. Trên đất xã có chùa Tiên – nơi diễn ra hội chùa Tiên, một trong ba lễ hội được Wikipedia nêu cho huyện Thanh Liêm cũ.

Tên gọi và ý nghĩa

Tên xã kế thừa tên thị trấn Tân Thanh, lập ngày 1/1/2020 (Nghị quyết 829/NQ-UBTVQH14) từ toàn bộ hai xã Thanh Bình và Thanh Lưu để làm huyện lỵ Thanh Liêm. Văn bản không giải thích tên; có thể nhận ra chữ Thanh chung của hai xã gốc – vốn là chữ tách từ tên huyện Thanh Liêm – đi sau chữ Tân.

Theo mặt chữ, Tân thường là 新 – mới; Thanh trong tên huyện là 清 – trong sạch. Ghép lại có thể hiểu "Thanh (Liêm) mới" – tên một thị trấn huyện lỵ mới lập; đây là cách hiểu theo chữ, chưa có văn bản xác nhận.

Trùng tên: cả nước còn xã Tân Thanh ở Tuyên Quang; khi ghi địa chỉ nên ghi "xã Tân Thanh, tỉnh Ninh Bình". Tên Thanh Bình của xã gốc nay lại được dùng cho một xã khác ở phía đông (xã Thanh Bình mới gồm Liêm Sơn, Liêm Thuận, Liêm Túc) – cần phân biệt.

Địa lý

Theo Wikipedia, xã giáp các phường Lý Thường Kiệt, Châu Sơn và xã Liêm Hà ở phía bắc; xã Lạc Thủy (Phú Thọ) ở phía tây; Thanh Bình ở phía đông; Thanh Lâm và Thanh Liêm ở phía nam. Sông Đáy chảy qua xã, chia phần đồng bằng phía đông với phần đồi núi giáp Lạc Thủy. Huyện Thanh Liêm cũ có mỏ sét ở thị trấn Tân Thanh, Liêm Sơn, Thanh Tâm dùng làm phụ gia xi măng.

Lịch sử

Giai thoại được Wikipedia ghi lại kể rằng ở trang Động Xá (vùng Bái Đoài) thế kỷ X có hai anh em Nguyễn Điền, Nguyễn Bang mộ binh theo Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn mười hai sứ quân, được ban quốc tính thành Đinh Điền, Đinh Bang; Ngọc phả đền Lăng còn chép Đinh Bộ Lĩnh cùng hai ông về Bảo Thái lập căn cứ. Đây là truyền thuyết địa phương – nhiều nơi khác cũng gắn với Đinh Điền.

Về hành chính, theo Wikipedia năm 2018 xã Thanh Lưu rộng 6,99 km² (5.916 người, các thôn Non, Đồi Ngang, Cẩm Du, Ba Nhất), xã Thanh Bình rộng 4,77 km² (3.580 người, các thôn Ninh Tảo, Thanh Liêm, Lã, Lãm, Đạt Hưng). Năm 2020 hai xã hợp thành thị trấn Tân Thanh. Theo Nghị quyết 1674/NQ-UBTVQH15, thị trấn Tân Thanh cùng Thanh Thủy, Thanh Phong hợp thành xã Tân Thanh từ 1/7/2025.

Trước khi có thị trấn Tân Thanh, huyện lỵ Thanh Liêm đã nhiều lần đổi chỗ. Theo Wikipedia, sau khi tái lập huyện năm 1981 và lập thị trấn Kiện Khê năm 1984, các cơ quan huyện vẫn đóng ở xã Thanh Lưu; năm 1997 huyện lỵ dời về xã Thanh Tuyền; năm 2013, khi Thanh Tuyền chuyển về Phủ Lý, khu hành chính huyện được điều chỉnh về xã Thanh Hà và huyện lỵ tạm đặt ở đó; đến năm 2020 mới có thị trấn huyện lỵ chính thức là Tân Thanh, trên đất Thanh Lưu và Thanh Bình. Năm năm sau, cấp huyện kết thúc và trụ sở huyện cũ trở thành trụ sở xã Tân Thanh.

Dân cư – xã hội

26.315 người. Có cộng đồng Công giáo với nhà thờ Non, bên cạnh các chùa, đình làng. Wikipedia ghi hòa thượng Thích Thanh Quyết (tên thật Lương Công Quyết, sinh 15/6/1962 tại xã Thanh Thủy cũ) – Phó Chủ tịch Hội đồng Trị sự Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Viện trưởng Học viện Phật giáo Việt Nam tại Hà Nội, đại biểu Quốc hội nhiều khóa – và trung tá Khúc Văn Lượng (1941–1991) là người của xã.

Kinh tế

• Làng nghề mộc Trung Thứ (Thanh Thủy cũ).
• Làng nghề làm nón Bói Hạ (Thanh Phong cũ).
• Vận chuyển, khai thác vật liệu xây dựng, đá ở khu vực Thanh Thủy – theo danh sách nghề của huyện cũ.

Khu trung tâm huyện lỵ cũ có dịch vụ, thương mại; nông nghiệp ở các thôn đồng bằng.

Văn hóa – di tích

• Chùa Tiên – nơi tổ chức hội chùa Tiên.
• Nhà thờ Non.
• Chùa Âm Sơn (Sơn Âm), chùa Vọng Tiên, chùa Ninh Tảo, đình Cẩm Du, núi Hang.
• Chùa Phật Quang (Thanh Phong cũ).
• Khu Động Xá: đình cũ thờ Nguyễn Điền, Nguyễn Bang đã hư, nay dựng lại thành chùa Khánh Long (khánh thành tháng 11/2019) ở thôn Tân Phong theo Wikipedia.

Giao thông

Quốc lộ 1 đi qua xã theo hướng Phủ Lý – Ninh Bình; sông Đáy là tuyến thủy chính. Quốc lộ 21C (chùa Hương – Bái Đính) đi qua vùng Thanh Liêm cũ.

Hành chính

Địa chỉ mới: "thôn…, xã Tân Thanh, tỉnh Ninh Bình". Theo số liệu sắp xếp, trụ sở xã đặt tại trụ sở Huyện ủy – HĐND – UBND huyện Thanh Liêm cũ; người dân làm thủ tục tại trung tâm phục vụ hành chính công của xã.

Bản đồ Xã Tân Thanh

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Tân Thanh được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1674/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Thanh Liêm trước đây

• Phường Châu Sơn 33.348
• Xã Liêm Hà 27.732
• Xã Thanh Bình 21.685
• Xã Thanh Lâm 29.550
• Xã Thanh Liêm 23.609