Sông Lô là xã thuộc tỉnh Phú Thọ, lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1676/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở bốn xã Đồng Thịnh, Tứ Yên, Đức Bác và Yên Thạch của huyện Sông Lô (tỉnh Vĩnh Phúc cũ). Xã rộng 33,4 km², dân số 34.291 người.
Tổng quan
Xã Sông Lô nằm dọc tả ngạn con sông cùng tên, phía bắc thành phố Việt Trì cũ, thuộc tỉnh Phú Thọ. Xã mang tên huyện Sông Lô nhưng không chứa huyện lỵ cũ (thị trấn Tam Sơn, nay thuộc xã Tam Sơn). Trong lòng xã lại có một địa điểm “gốc” của cả vùng: khối đá dựng trên núi Đền ở Yên Thạch – biểu tượng của làng Lập Thạch xưa, nơi tên huyện Lập Thạch ra đời.
Theo số liệu sắp xếp năm 2025, xã rộng 33,4 km², dân số 34.291 người, mật độ khoảng 1.027 người/km² – đông dân nhất trong bốn xã kế thừa huyện Sông Lô. Địa hình bằng phẳng, đất đai phì nhiêu, dân cư tập trung. Các xã cùng gốc huyện là Yên Lãng, Hải Lựu và Tam Sơn.
Tên gọi và ý nghĩa
Tên từ đâu ra: xã mang tên sông Lô, qua tên huyện Sông Lô lập ngày 23/12/2008. Trong dự thảo của tỉnh Vĩnh Phúc, tên “xã Sông Lô” ban đầu dành cho đơn vị chứa huyện lỵ Tam Sơn, còn đơn vị này là “Sông Lô 1”. Tháng 4/2025, tỉnh đổi đơn vị huyện lỵ thành Tam Sơn và trao tên Sông Lô cho đơn vị gồm Đồng Thịnh, Tứ Yên, Đức Bác, Yên Thạch.
Về chữ “Lô”: “Sông Lô” là tên thuần Việt quen dùng của dòng sông bắt nguồn từ Vân Nam (Trung Quốc), chảy qua Hà Giang, Tuyên Quang rồi đổ vào sông Hồng ở Việt Trì. Âm Lô có các chữ Hán như 瀘, 盧, nhưng chưa tìm được nguồn khẳng định chữ dùng cho tên sông, nên không gán chữ Hán. Tên sông Lô gắn với chiến thắng Sông Lô (Thu – Đông 1947) và bản “Trường ca Sông Lô” của nhạc sĩ Văn Cao.
Các tên cũ: Tứ Yên (“bốn Yên”) là tên chung chọn cho bốn thôn Yên Lập, Yên Lương, Yên Phú, Yên Kiều; Yên Thạch là tên ghép khi xã Lập Thạch hợp với xã Yên Xá đầu những năm 1950 (theo Wikipedia tiếng Việt).
Trùng tên, dễ nhầm: trước 2025, thành phố Việt Trì cũng có một xã Sông Lô (nay thuộc phường Thanh Miếu). Xã Sông Lô hiện nay không bao gồm xã đó. Sau sắp xếp, đây là đơn vị hành chính duy nhất trên cả nước mang tên Sông Lô.
Địa lý
Theo Wikipedia tiếng Việt, xã giáp Lập Thạch và Tiên Lữ ở phía đông; xã Bình Phú và phường Vân Phú ở phía tây, ranh giới là sông Lô; phường Việt Trì và xã Sơn Đông ở phía nam; xã Tam Sơn ở phía bắc.
Sông Lô chảy dọc phía tây, bồi nên các bãi phù sa trồng màu, trồng hoa. Phía trong là đồng bằng xen gò đồi thấp, trong đó có núi Đền ở thôn Thống Nhất (Yên Thạch cũ), nơi có khối đá lớn đứng tự nhiên.
Lịch sử
Làng Lập Thạch gốc
Làng Lập Thạch xưa gồm bốn thôn Do Nha (xóm Ngà), Vĩnh Quang (xóm Chùa), Đại thôn (làng Cả) và Văn Lâm (xóm Trại). Ở đây từng có chùa Long Hoa, quả chuông đúc lại năm 1799 khắc dòng chữ “Tam Đới phủ, Lập Thạch huyện…”. Đầu những năm 1950, xã Lập Thạch ghép với xã Yên Xá thành xã Yên Thạch. Khi tách huyện năm 2008, Yên Thạch về huyện Sông Lô, nên làng đặt tên cho huyện Lập Thạch lại nằm ngoài huyện Lập Thạch.
Đức Bác và các xã khác
Đức Bác là quê của Triệu Nghị Phù (Trạng Lép), đỗ cao nhất khoa Bính Thìn 1496, làm quan đến Đô ngự sử. Bốn xã thuộc huyện Lập Thạch đến năm 2008, rồi thuộc huyện Sông Lô.
Sắp xếp năm 2025
Nghị quyết 1676/NQ-UBTVQH15 lập xã Sông Lô từ toàn bộ các xã Đồng Thịnh, Tứ Yên, Đức Bác và Yên Thạch.
Dân cư – xã hội
Hơn 34 nghìn dân sống tập trung trên vùng đất bằng ven sông. Xã là quê của Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Trần Cừ (1920–1950), đại đội trưởng hy sinh trong trận mở màn Chiến dịch Biên giới, và của một số sĩ quan, quan chức đương đại được Wikipedia tiếng Việt liệt kê.
Đời sống tín ngưỡng phong phú, mang nhiều dấu vết tín ngưỡng nguyên thủy của vùng Lập Thạch: Wikipedia tiếng Việt ghi tục “cầu đinh”, “tế nõ nường” ở Đức Bác – các nghi lễ phồn thực cầu sinh sôi.
Kinh tế
Nông nghiệp là nền tảng: lúa, ngô, lạc, đậu, rau màu trên đất phù sa ven sông. Các nghề được Wikipedia tiếng Việt kể tên trên địa bàn: trồng hoa ở Khoái Thượng và Khoái Trung (Đức Bác cũ); cá thính Đức Bác – cá ướp thính ủ chum lên men chua nhiều tháng, nướng lại trước khi ăn, được coi là ngon nhất vùng Sông Lô cùng cá thính Cao Phong. Gần Việt Trì nên nhiều lao động làm việc ở khu công nghiệp, dịch vụ bên kia sông.
Văn hóa – di tích
Trên núi Đền (thôn Thống Nhất) có khối đá lớn – biểu tượng của làng và huyện Lập Thạch xưa. Theo thần tích lưu ở đình Vĩnh Quang, ba thầy giáo Nguyễn Nham, Nguyễn Tuấn, Nguyễn Tiễu từng dạy con vua Lý Thái Tổ ba năm, rồi về đây mở trường dạy dân; sau khi mất, tương truyền các ông hóa đá, dân lập đền thờ. Nhà Lý phong các ông là Tam vị Thạch Sơn Đại vương, nhà Trần phong Thượng đẳng thần; đền gọi là Tối Linh Từ.
- Đình Vĩnh Quang (đình làng Chùa) – di tích lịch sử – văn hóa cấp tỉnh theo Quyết định 147/QĐ-UBND ngày 21/1/2020 của UBND tỉnh Vĩnh Phúc.
- Các đình Đại Trung (đình Cả), Miêu Nha hay Do Nha (đình Ngà), Thiều Xuân (làng Thiều) cùng thờ ba vị, đều có sắc phong của các triều.
- Hội bơi chải Tứ Yên tổ chức ngày 25–26 tháng Năm âm lịch, tái hiện truyền thống thủy quân gắn với Lý Bí; hội được khôi phục năm 2010 sau khoảng 60 năm gián đoạn.
Giao thông
Xã nằm ngay phía bắc Việt Trì; các cầu qua sông Lô và đường tỉnh nối xã với trung tâm tỉnh, với Lập Thạch, Tam Sơn. Cao tốc Nội Bài – Lào Cai đi qua vùng Sông Lô cũ. Sông Lô là tuyến thủy quan trọng.
Hành chính
Địa chỉ mới ghi: “…, xã Sông Lô, tỉnh Phú Thọ”. Cư dân xã Sông Lô cũ của thành phố Việt Trì không thuộc xã này mà thuộc phường Thanh Miếu. Thủ tục hành chính làm tại trung tâm phục vụ hành chính công của xã hoặc qua cổng dịch vụ công.
Bản đồ Xã Sông Lô
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Sông Lô được lập từ 4 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1676/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Đức Bác | Huyện Sông Lô | Tỉnh Vĩnh Phúc | toàn bộ |
| Xã Đồng Thịnh | Huyện Sông Lô | Tỉnh Vĩnh Phúc | toàn bộ |
| Xã Tứ Yên | Huyện Sông Lô | Tỉnh Vĩnh Phúc | toàn bộ |
| Xã Yên Thạch | Huyện Sông Lô | Tỉnh Vĩnh Phúc | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Sông Lô mới gồm những xã cũ nào?
Toàn bộ các xã Đồng Thịnh, Tứ Yên, Đức Bác và Yên Thạch của huyện Sông Lô, tỉnh Vĩnh Phúc cũ.
Xã Sông Lô có phải huyện lỵ Sông Lô cũ không?
Không. Huyện lỵ cũ là thị trấn Tam Sơn, nay thuộc xã Tam Sơn.
Tên Sông Lô có nghĩa là gì?
Xã mang tên sông Lô – dòng sông chảy dọc phía tây xã rồi đổ vào sông Hồng ở Việt Trì – qua tên huyện Sông Lô (2008–2025).
Diện tích, dân số xã Sông Lô là bao nhiêu?
Diện tích 33,4 km², dân số 34.291 người (số liệu sắp xếp năm 2025).
Xã Sông Lô cũ của Việt Trì nay ở đâu?
Thuộc phường Thanh Miếu, tỉnh Phú Thọ; không thuộc xã Sông Lô mới.
Cùng Huyện Sông Lô trước đây
- Xã Hải Lựu 30.098
- Xã Sơn Đông 36.076
- Xã Tam Sơn 25.523
- Xã Yên Lãng 18.459
← Toàn bộ 148 xã, phường của Phú Thọ Tra tên xã cũ → mới