Xã Đăk Ui

Tổng quan

Xã Đăk Ui chiếm phần giữa của vùng Đăk Hà cũ, ngay sau lưng khu thị trấn huyện lỵ về phía đông bắc. Xã thuộc tỉnh Quảng Ngãi từ ngày 1/7/2025; Wikipedia ghi xã cách phường Kon Tum khoảng 30 km về phía bắc.

Theo số liệu sắp xếp, xã rộng 132,52 km², có 12.077 người, mật độ khoảng 91 người/km². Trụ sở đặt tại xã Đăk Ngọk cũ — đơn vị mới lập năm 2013, phần nhiều đất lấy từ chính Đăk Ui và thị trấn Đăk Hà.

Xã có hai lớp dân cư thể hiện rõ trong tên thôn: các thôn tên Hán Việt như Đăk Bình, Đoàn Kết, Đăk Lợi, Đăk Xuân, Thanh Xuân, và các làng gốc bản địa như Kon Pông, Kon Tu, Wang Hra, Kon RNgâng, Mnhuô Mriang.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: xã mới giữ tên xã Đăk Ui — xã có từ trước năm 1976 (Wikipedia, khi chép các quyết định năm 1976 và 1994, ghi là Đắk Uy, Đăk Uy). Tên Đăk Ngọk, của xã lập năm 2013, thôi là tên hành chính dù trụ sở xã mới đặt ở đó.

Phân tích tên. Không âm nào trong tên có chữ Hán Việt (tra âm “đăk” trên Wiki Ngôn Ngữ); “ui/uy” ở đây là âm bản địa được ghi lại, không phải chữ Hán 威 (uy) dù hai cách viết từng song song. “Đăk” là yếu tố mở đầu rất nhiều tên suối, tên xã ở Kon Tum cũ; theo bài Wikipedia về Đắk Lắk, nhiều nhà nghiên cứu xem dak (tiếng M'Nông) là “nước” hoặc “hồ”. Tư liệu đã tra không cho biết Đăk Ui là tên con suối nào và nghĩa của “Ui”, nên tên được ghi là nghĩa chưa thống nhất.

Dị bản: Đăk Ui, Đắk Ui, Đăk Uy, Đắk Uy đều chỉ cùng một địa danh; danh mục 2025 dùng Đăk Ui. Không có đơn vị nào khác cùng tên.

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, xã Đăk Ui giáp xã Đăk Kôi ở phía đông, xã Ngọk Réo ở phía nam, xã Đăk Hà ở phía tây nam, xã Đăk Mar ở phía tây bắc và xã Đăk Pxi ở phía bắc.

Địa hình là đồi núi thấp đến trung bình, cao dần về phía đông giáp vùng Kon Rẫy; các suối đổ về lưu vực Sê San. Khí hậu cao nguyên hai mùa, nhiệt độ dịu hơn vùng lòng chảo Kon Tum ở những thôn cao.

Lịch sử

Đầu năm 1976, xã Đắk Uy thuộc huyện H16 cũ được nhập vào thị xã Kon Tum. Ngày 24/3/1994, Nghị định 26-CP chuyển Đăk Ui cùng Đăk La, Hà Mòn, Ngọk Réo về huyện Đăk Hà mới lập.

Ngày 22/11/1996, Nghị định 73-CP cắt các thôn 4, 5, 11, 14 với 4.000 ha và 797 nhân khẩu của Đăk Ui để cùng phần đất của Ngọk Réo lập xã Ngọk Wang; Đăk Ui còn 13.480 ha và 4.220 nhân khẩu. Ngày 20/12/2013, Nghị quyết 126/NQ-CP lập xã Đăk Ngọk trên 1.604,69 ha của Ngọk Wang, 1.270 ha của Đăk Ui và 1.042,7 ha của thị trấn Đăk Hà; xã mới có 3.917,39 ha và 4.272 nhân khẩu, còn Đăk Ui giữ 9.518,77 ha và 5.264 nhân khẩu.

Ngày 16/6/2025, Nghị quyết 1677/NQ-UBTVQH15 sắp xếp toàn bộ hai xã Đăk Ngọk và Đăk Ui thành xã Đăk Ui, hiệu lực từ 1/7/2025.

Dân cư và xã hội

Theo Wikipedia, xã chia thành các thôn: 8, Đăk Bình, Đoàn Kết, Đăk Lợi, Đăk Xuân, Thanh Xuân, Đăk Kđem, Đăk Tin, Kon Pông, Kon Năng Treang, Kon Tu, Wang Hra, Mnhuô Mriang, Kon RNgâng, Đăk Kơ Đêm. Số dân hai xã cũ khi lập Đăk Ngọk năm 2013 là khoảng 9.500 người; nay xã có 12.077 người.

Tư liệu đã tra không có cơ cấu dân tộc riêng của xã; tên làng gốc bản địa xen với tên thôn Hán Việt cho thấy cư dân gồm cả đồng bào bản địa và người Kinh. Để hình dung bối cảnh chung: theo số liệu năm 2009 được Wikipedia dẫn, tỉnh Kon Tum cũ có 42 dân tộc, trong đó người Kinh 201.153 người, Xơ Đăng 104.759, Ba Na 53.997, Giẻ Triêng 31.644, Gia Rai 20.606, còn lại là Mường, Thái, Tày, Nùng, Hrê, Brâu, Rơ Măm và các dân tộc khác. Trường học, trạm y tế kế thừa từ hai xã cũ; xã gần khu trung tâm Đăk Hà nên dễ tiếp cận dịch vụ ở đó.

Kinh tế

Nông nghiệp là nguồn sống chính: cây công nghiệp dài ngày (nhóm cà phê, cao su mà vùng Kon Tum cũ có thế mạnh), lúa nước ở thung lũng, cây ngắn ngày và chăn nuôi. Phần đất lấy từ thị trấn Đăk Hà năm 2013 đưa vào xã một khu vực gần trung tâm, thuận lợi cho buôn bán nhỏ và dịch vụ nông nghiệp.

Wikipedia mô tả cơ cấu nông sản của tỉnh Quảng Ngãi sau hợp nhất phân hóa theo hai vùng: phía tây (Kon Tum cũ) mạnh về cây công nghiệp dài ngày và dược liệu — cà phê, cao su, sâm Ngọc Linh, đẳng sâm — còn phía đông mạnh về lúa, mía, rau màu và thủy sản. Đăk Ui thuộc vùng phía tây đó, ở độ cao trung bình, chủ yếu là nhóm cây công nghiệp và cây lương thực.

Văn hóa

Các làng Kon Pông, Kon Tu, Wang Hra… giữ nếp nhà rông, lễ hội làng và cồng chiêng của Tây Nguyên. Tư liệu đã tra không ghi di tích được xếp hạng trên địa bàn xã.

Hành chính

Địa chỉ mới ghi: “thôn …, xã Đăk Ui, tỉnh Quảng Ngãi”. Người dân xã Đăk Ngọk cũ nay ghi xã Đăk Ui; trung tâm phục vụ hành chính công xã đặt tại trụ sở xã Đăk Ngọk cũ.

Bản đồ Xã Đăk Ui

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Đăk Ui được lập từ 2 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1677/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Đắk Hà trước đây

• Xã Đăk Hà 36.087
• Xã Đăk Long 5.193
• Xã Đăk Mar 19.599
• Xã Đăk Pxi 11.194
• Xã Ngọk Réo 11.916