Ia Đal là xã biên giới thuộc tỉnh Quảng Ngãi, thuộc huyện Ia H'Drai cũ, được giữ nguyên khi sắp xếp ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1677/NQ-UBTVQH15. Xã rộng 218,11 km², dân số 5.069 người, là điểm cực tây của tỉnh Quảng Ngãi, giáp Campuchia.
Tổng quan
Xã Ia Đal là điểm cực tây của tỉnh Quảng Ngãi mới — Wikipedia ghi cực tây của tỉnh nằm tại Ia Đal, trong khi cực đông là đảo Lý Sơn. Xã nằm ở vùng biên giới tây nam, giáp Campuchia, thuộc tỉnh Quảng Ngãi từ ngày 1/7/2025. Wikipedia ghi xã cách phường Kon Tum khoảng 115 km về phía tây nam và cách phường Cẩm Thành khoảng 310 km.
Theo số liệu sắp xếp, xã rộng 218,11 km², có 5.069 người, mật độ khoảng 23 người/km². Trụ sở đặt tại xã Ia Đal. Xã được giữ nguyên địa giới trong đợt sắp xếp năm 2025.
Đây là một xã rất trẻ: lập ngày 20/12/2013 từ đất xã Mô Rai, năm 2015 thuộc huyện Ia H'Drai mới lập — huyện có ít đơn vị hành chính cấp xã nhất cả nước (ba xã).
Tên gọi và ý nghĩa
Nguồn gốc: xã giữ nguyên tên Ia Đal đặt năm 2013. Văn bản lập xã được Wikipedia chép lại có dạng lỗi gõ “la Đal” (chữ l thay cho chữ I hoa) — lỗi này cũng gặp trong mô tả sắp xếp năm 2025; tên đúng là Ia Đal. Wikipedia còn có chỗ viết “Ia Dal”.
Yếu tố “Ia”. Âm “ia” không có chữ Hán Việt (tra âm “ia” trên Wiki Ngôn Ngữ); trong tiếng Gia Rai, “ia” là nước — bài Wikipedia về Thủy Xá – Hỏa Xá ghi “Vua Nước” là P'tao Ia. Ba xã tách từ Mô Rai năm 2013 đều mang yếu tố này (Ia Dom, Ia Đal, Ia Tơi), và tên huyện Ia H'Drai cũng vậy — vốn là tên địa phương của sông Sa Thầy. Theo Wikipedia, sách Les Jungles moïs (1912) của Henri Maitre đã mô tả các làng Gia Rai, Rơ Măm dọc thung lũng sông này.
Yếu tố “Đal”. Không có chữ Hán Việt (tra âm “đal”); tư liệu đã tra không cho biết “Ia Đal” là tên suối nào hay nghĩa của “Đal”. Tên được ghi là nghĩa chưa thống nhất.
Trùng tên: không có đơn vị nào khác tên Ia Đal.
Địa lý
Theo Wikipedia tiếng Việt, xã Ia Đal giáp xã Ia Tơi ở phía đông và phía nam, Campuchia ở phía tây, xã Mô Rai ở phía bắc.
Huyện Ia H'Drai cũ (980,22 km²) giáp Campuchia với đường biên giới khoảng 76,4 km; địa hình đặc trưng là thung lũng sông Sa Thầy (tên địa phương Ia H'Drai, còn gọi Đăk Hơdrai; người Lào gọi Nam Sathay) nằm giữa hai dãy núi lớn chạy song song theo chiều bắc – nam. Khí hậu nhiệt đới gió mùa cao nguyên, mùa khô dài từ tháng 11 đến tháng 4. Phía nam và đông của xã là xã Ia Tơi, nơi sông Sê San làm ranh giới với tỉnh Gia Lai.
Lịch sử
Trước năm 2013, địa bàn Ia Đal thuộc xã Mô Rai, huyện Sa Thầy — từng là xã rộng nhất Việt Nam. Ngày 20/12/2013, Nghị quyết 126/NQ-CP lập xã Ia Đal trên 21.794,69 ha và 2.004 người của xã Mô Rai, cùng lúc lập hai xã Ia Dom và Ia Tơi.
Ngày 11/3/2015, Nghị quyết 890/NQ-UBTVQH13 lập huyện Ia H'Drai từ ba xã Ia Dom, Ia Đal, Ia Tơi (98.013,22 ha, 11.644 người), huyện lỵ đặt tại Ia Tơi.
Ngày 16/6/2025, Nghị quyết 1677/NQ-UBTVQH15 giữ nguyên toàn bộ diện tích, dân số của xã Ia Đal và không thực hiện sắp xếp; từ 1/7/2025 xã trực thuộc tỉnh Quảng Ngãi. Dân số tăng từ 2.004 người (2013) lên 5.069 người (2024).
Dân cư và xã hội
Theo Wikipedia, xã chia thành các thôn 1 đến 8 cùng các thôn Ia Đal, Chư Hem, Ia Der. Tám trong mười một thôn mang số.
Bài Wikipedia về huyện Ia H'Drai cho biết dân số của huyện đa số là đồng bào dân tộc thiểu số từ các tỉnh phía Bắc như Thái, Tày, Nùng, Mường, Sán Chỉ… được các doanh nghiệp trồng cao su tuyển vào làm công nhân; năm 2019 cả huyện có 10.210 người, mật độ khoảng 10 người/km², sống tại 28 điểm dân cư của 21 thôn. Trên địa bàn xã có Trường TH – THCS Hùng Vương và Trường mầm non Măng Non (theo danh sách trường của huyện cũ). Năm học 2019–2020, toàn huyện Ia H'Drai có 8 trường, 133 lớp với 2.509 học sinh; Wikipedia ghi một số trường còn phải học tạm trong nhà gỗ, nhà dân vì thiếu phòng học. Về y tế, huyện cũ có trung tâm y tế huyện và ba trạm y tế xã. Lực lượng bảo vệ biên giới trên địa bàn huyện cũ gồm năm đồn biên phòng: Hồ Le, Mô Rai, Suối Cát, Sa Thầy và Sê San.
Kinh tế
Cao su là ngành kinh tế chủ đạo: huyện Ia H'Drai cũ có sáu doanh nghiệp trồng cao su với khoảng 24.700 ha, chiếm hơn 92% diện tích cây trồng toàn huyện. Ngoài ra, vùng này có các nhà máy thủy điện trên sông Sê San (Sê San 3A, Sê San 4, Sê San 4A) đã hòa lưới điện quốc gia.
Văn hóa
Ở cấp huyện cũ, phần lớn cư dân là người các dân tộc Thái, Tày, Nùng, Mường, Sán Chỉ… từ các tỉnh phía Bắc đến làm công nhân cao su, nên đời sống văn hóa của vùng mang phong tục của nhiều cộng đồng khác nhau, trên vùng đất mà năm 1912 Henri Maitre từng mô tả có các làng Gia Rai, Rơ Măm dọc thung lũng sông Sa Thầy. Tư liệu đã tra không ghi di tích được xếp hạng trên địa bàn xã.
Hành chính
Địa chỉ mới ghi: “thôn …, xã Ia Đal, tỉnh Quảng Ngãi” (chữ đầu là I hoa, không phải “la”). Xã không đổi địa giới; người dân thay phần “huyện Ia H'Drai, tỉnh Kon Tum” bằng “tỉnh Quảng Ngãi”.
Bản đồ Xã Ia Đal
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Ia Đal được lập từ 1 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1677/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Ia Đal | Huyện Ia H'Drai | Tỉnh Kon Tum | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Ia Đal có bị sáp nhập năm 2025 không?
Không. Nghị quyết 1677/NQ-UBTVQH15 giữ nguyên xã Ia Đal; từ 1/7/2025 xã trực thuộc tỉnh Quảng Ngãi.
Điểm cực tây của tỉnh Quảng Ngãi ở đâu?
Theo Wikipedia, điểm cực tây của tỉnh Quảng Ngãi nằm tại xã Ia Đal, giáp Campuchia.
Tên Ia Đal có nghĩa là gì?
“Ia” trong tiếng Gia Rai là nước; “Đal” chưa có nguồn giải nghĩa.
Diện tích và dân số xã Ia Đal?
218,11 km² và 5.069 người (số liệu sắp xếp năm 2025).
Cùng Huyện Ia H'Drai trước đây
- Xã Ia Tơi 7.210
← Toàn bộ 96 xã, phường của Quảng Ngãi Tra tên xã cũ → mới