Minh Ngọc là xã thuộc tỉnh Tuyên Quang, lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1684/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở toàn bộ hai xã Minh Ngọc, Thượng Tân và một phần xã Yên Định của huyện Bắc Mê cũ. Xã rộng 159,34 km², dân số 7.878 người.
Tổng quan
Minh Ngọc là xã ở phía tây nam vùng Bắc Mê cũ, tỉnh Tuyên Quang, nơi sông Nậm Mạ đổ vào sông Gâm và quốc lộ 34 gặp tỉnh lộ 176 tại ngã ba Nà Sài. Phía nam xã chạm lòng hồ thủy điện Na Hang, có bến thuyền Thượng Tân.
Xã rộng 159,34 km² – rộng nhất trong các xã kế thừa huyện Bắc Mê cũ – nhưng chỉ có 7.878 người, mật độ khoảng 49 người/km². Trụ sở UBND xã đặt tại thôn Nà Cau (theo danh sách bản đồ hành chính; Wikipedia ghi thôn Nà Sài).
Tên gọi và ý nghĩa
Tên từ đâu ra. Xã mới giữ tên Minh Ngọc của một trong ba đơn vị hợp thành. Minh Ngọc đã là xã của huyện Vị Xuyên trước khi lập huyện Bắc Mê năm 1983 (Wikipedia). Tên Thượng Tân và Yên Định không dùng cho xã mới; Thượng Tân nay còn là tên thôn và tên bến thuyền.
Phân tích Hán Việt. Âm minh thường ứng với 明 (sáng); âm ngọc với 玉 (ngọc, đá quý). Ghép lại, tên thường được hiểu là “ngọc sáng”. Tuy vậy chưa thấy văn bản ghi chữ Hán của địa danh, nên ở đây chỉ nêu nghĩa thông dụng của hai âm, không coi đó là tư liệu gốc. Từ điển wiki.ngonngu.com có mục từ “minh ngọc”.
Tên các xã cũ. Thượng Tân – theo từ điển là từ cũ nghĩa “khách quý” (thượng tân); chưa có tư liệu cho biết xã đặt tên theo nghĩa này hay theo cách đọc khác. Yên Định thường hiểu là “yên ổn, vững định”. Phần còn lại của xã Yên Định nay thuộc xã Ngọc Đường.
Trùng tên. Cả nước chỉ có một xã Minh Ngọc; trong vùng Bắc Mê cũ còn xã Minh Sơn cùng chữ đầu.
Địa lý
Theo Wikipedia, xã giáp Bắc Mê và Yên Cường ở phía đông; Lâm Bình, Linh Hồ, Phú Linh và Ngọc Đường ở phía tây; Yên Cường, Thượng Lâm và Lâm Bình ở phía nam; Ngọc Đường và Minh Sơn ở phía bắc. Xã nằm ở chỗ giáp ranh giữa vùng Hà Giang cũ và vùng Na Hang – Lâm Bình của Tuyên Quang cũ.
Sông nước. Nậm Mạ bắt nguồn từ thung lũng xã Tùng Bá, chảy theo hướng đông nam và đổ vào sông Gâm ở xã Minh Ngọc (Wikipedia); ảnh Wikipedia chụp Nậm Mạ tại thôn Nà Sài. Đoạn sông Gâm phía nam xã thuộc lòng hồ thủy điện Na Hang (thủy điện Tuyên Quang): từ bến thuyền Thượng Tân có thể đi thuyền trên lòng hồ giữa các dãy núi đá vôi, nhũ đá và rừng (cổng TTĐT xã, 12/2025).
Wikipedia liệt kê 9 thôn: Nà Lá, Nà Sài, Nà Cau, Lùng Xuôi, Kim Thạch, Lũng Hảo, Thượng Tân, Nà Lại, Khuổi Trang. Cổng TTĐT xã còn nhắc các thôn Tả Luồng, Nà Thàng, Nà Khuổng; ở Nà Thàng có thác Khuổi Thàng gần km 28.
Lịch sử
Trước năm 1983, Minh Ngọc, Thượng Tân, Yên Định thuộc huyện Vị Xuyên (tỉnh Hà Tuyên). Ngày 18/11/1983, Quyết định 136-HĐBT lập huyện Bắc Mê từ 10 xã của Vị Xuyên, trong đó có cả ba xã này (Wikipedia).
Ngày 13/2/1987, Quyết định 28-HĐBT tách ba xóm Bách Sơn, Khuổi Nâng và Tả Luông của xã Minh Ngọc sáp nhập vào xã Thượng Tân; sau điều chỉnh, Thượng Tân có 7.119 ha và 1.345 nhân khẩu (Wikipedia). Năm 1991 Bắc Mê thuộc tỉnh Hà Giang tái lập.
Nghị quyết 1684/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 sắp xếp toàn bộ xã Minh Ngọc, xã Thượng Tân và một phần diện tích, dân số xã Yên Định thành xã Minh Ngọc; phần còn lại của Yên Định cùng xã Ngọc Đường lập thành xã Ngọc Đường. Xã hoạt động từ 1/7/2025.
Dân cư – xã hội
Dân số 7.878 người, là xã thưa dân nhất trong các xã kế thừa huyện Bắc Mê cũ. Huyện Bắc Mê cũ có các dân tộc Tày, Dao, Kinh, Mông, Pu Péo, Mường, Nùng, Cao Lan, Giáy, Bố Y, Hoa, Pà Thẻn, Lô Lô, Ngái, La Chí (Wikipedia).
Kinh tế
Nông – lâm nghiệp là chính. Xã đang tìm hướng du lịch: tháng 12/2025 lãnh đạo xã cùng một công ty du lịch khảo sát lòng hồ thủy điện Na Hang từ bến thuyền Thượng Tân; tháng 1/2026 khảo sát các điểm ở thôn Nà Thàng, Nà Khuổng (thác Khuổi Thàng, hang); tháng 4/2026 khảo sát thôn Tả Luồng, định hướng gắn với du lịch lòng hồ (cổng TTĐT xã). Xã xác định cần quy hoạch, thu hút đầu tư homestay, dịch vụ ăn uống, khuyến khích người dân cung cấp sản vật và giữ vệ sinh nguồn nước.
Ngã ba Nà Sài trên quốc lộ 34 – nơi tỉnh lộ 176 rẽ lên Yên Minh – là điểm giao thông quan trọng của xã.
Văn hóa
Văn hóa xã là văn hóa các dân tộc vùng ven sông Gâm của Bắc Mê cũ; định hướng du lịch của xã nhấn mạnh việc gắn cảnh quan với bảo tồn bản sắc văn hóa địa phương và lễ hội truyền thống.
Gần xã, ở Yên Cường có ba di tích quốc gia: Căng Bắc Mê, hang Đán Cúm, hang Nà Chảo (Wikipedia).
Giao thông
Quốc lộ 34 (Hà Giang – Cao Bằng) đi qua xã. Tỉnh lộ 176 nối vào quốc lộ 34 ở ngã ba Minh Ngọc (ngã ba Nà Sài), bản Nà Sài, rồi đi lên Minh Sơn, Du Già, Đường Thượng, Mậu Duệ, Mèo Vạc (Wikipedia). Đường thủy trên lòng hồ Na Hang xuất phát từ bến Thượng Tân.
Hành chính
Địa chỉ mới ghi: “thôn …, xã Minh Ngọc, tỉnh Tuyên Quang”. Người dân Thượng Tân cũ và phần Yên Định nhập vào làm thủ tục tại trung tâm phục vụ hành chính công của xã Minh Ngọc; người dân phần Yên Định còn lại thuộc xã Ngọc Đường. Khi không rõ thôn mình thuộc xã nào, cần hỏi UBND xã.
Bản đồ Xã Minh Ngọc
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Minh Ngọc được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1684/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Thượng Tân | Huyện Bắc Mê | Tỉnh Hà Giang | toàn bộ |
| Xã Yên Định | Huyện Bắc Mê | Tỉnh Hà Giang | một phần |
| Xã Minh Ngọc | Huyện Bắc Mê | Tỉnh Hà Giang | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Minh Ngọc gồm những xã cũ nào?
Toàn bộ xã Minh Ngọc, xã Thượng Tân và một phần xã Yên Định của huyện Bắc Mê cũ (Nghị quyết 1684/NQ-UBTVQH15).
Xã Yên Định cũ nay thuộc xã nào?
Một phần thuộc xã Minh Ngọc, phần còn lại thuộc xã Ngọc Đường, tỉnh Tuyên Quang.
Tên Minh Ngọc có nghĩa là gì?
Theo âm Hán Việt, minh (明) là sáng, ngọc (玉) là đá quý; tên thường được hiểu là “ngọc sáng”. Chưa có văn bản ghi chữ Hán của địa danh.
Ngã ba Nà Sài ở đâu?
Ở bản Nà Sài, xã Minh Ngọc – nơi tỉnh lộ 176 nối vào quốc lộ 34 (Wikipedia).
Xã Minh Ngọc rộng bao nhiêu, bao nhiêu dân?
159,34 km², 7.878 người, mật độ khoảng 49 người/km².
Cùng Huyện Bắc Mê trước đây
- Xã Bắc Mê 13.043
- Xã Đường Hồng 11.645
- Xã Giáp Trung 6.220
- Xã Minh Sơn 7.737
- Xã Ngọc Đường 7.858
- Xã Yên Cường 9.741
← Toàn bộ 124 xã, phường của Tuyên Quang Tra tên xã cũ → mới