34 tỉnh, thành chia theo miền Bắc, miền Trung, miền Nam: bao nhiêu tỉnh mỗi miền

Theo cách chia ba miền quen dùng trong đời sống, 34 tỉnh, thành sau sáp nhập gồm: miền Bắc 15 đơn vị, miền Trung (tính cả Tây Nguyên) 11 đơn vị và miền Nam 8 đơn vị. Đây không phải cách phân vùng hành chính chính thức; một số tỉnh mới nằm vắt qua ranh vùng truyền thống, như Lâm Đồng có cả cao nguyên và vùng biển Bình Thuận, hay Tây Ninh có cả Đông Nam Bộ và đồng bằng sông Cửu Long.

Ba miền là cách gọi tự nhiên của người Việt, có trong ngôn ngữ, ẩm thực, thời tiết, giọng nói. Sau sáp nhập, người đọc hay hỏi: miền Nam giờ có mấy tỉnh, miền Trung có mấy tỉnh. Bài này trả lời bằng danh sách, giải thích các trường hợp lưng chừng, và nói rõ chỗ khác nhau giữa ba miền đời thường với sáu vùng kinh tế – xã hội dùng trong quy hoạch.

Miền Bắc: 15 tỉnh, thành

Miền Bắc theo nghĩa thông thường gồm vùng núi, trung du phía Bắc và đồng bằng sông Hồng. Sau sáp nhập còn 15 đơn vị:

• Tây Bắc và vùng núi phía tây (5): Lai Châu, Điện Biên, Sơn La giữ nguyên; Lào Cai (gồm Yên Bái cũ); Phú Thọ (gồm Vĩnh Phúc và Hòa Bình cũ, vắt từ trung du sang vùng núi Hòa Bình).
• Đông Bắc (5): Cao Bằng, Lạng Sơn, Quảng Ninh giữ nguyên; Tuyên Quang (gồm Hà Giang cũ); Thái Nguyên (gồm Bắc Kạn cũ).
• Đồng bằng sông Hồng (5): Hà Nội giữ nguyên; Bắc Ninh (gồm Bắc Giang cũ); Hải Phòng (gồm Hải Dương cũ); Hưng Yên (gồm Thái Bình cũ); Ninh Bình (gồm Hà Nam và Nam Định cũ).

Chia tiểu vùng ở đây chỉ để dễ nhớ. Một số tỉnh như Phú Thọ, Bắc Ninh mới nằm ở chỗ giao giữa trung du và đồng bằng, có thể được xếp khác nhau tùy tài liệu.

Trước sáp nhập, miền Bắc theo cách hiểu này có 25 tỉnh, thành. Như vậy miền Bắc giảm 10 đơn vị, chủ yếu do các cặp tỉnh từng chung một tỉnh trước đây nay hợp lại.

Miền Trung và Tây Nguyên: 11 tỉnh, thành

Miền Trung theo nghĩa rộng gồm Bắc Trung Bộ, duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên. Sau sáp nhập còn 11 đơn vị:

• Bắc Trung Bộ (5): Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh giữ nguyên; Quảng Trị (gồm Quảng Bình cũ); thành phố Huế giữ nguyên.
• Trung Trung Bộ và Nam Trung Bộ (6): Đà Nẵng (gồm Quảng Nam cũ); Quảng Ngãi (gồm Kon Tum cũ); Gia Lai (gồm Bình Định cũ); Đắk Lắk (gồm Phú Yên cũ); Khánh Hòa (gồm Ninh Thuận cũ); Lâm Đồng (gồm Đắk Nông và Bình Thuận cũ).

Điểm đáng chú ý: Tây Nguyên theo nghĩa cũ có năm tỉnh Kon Tum, Gia Lai, Đắk Lắk, Đắk Nông, Lâm Đồng. Sau sáp nhập, cả năm vùng đất này đều nằm trong các tỉnh mới có biển: Kon Tum về Quảng Ngãi, Gia Lai ghép Bình Định, Đắk Lắk ghép Phú Yên, Đắk Nông và Lâm Đồng ghép Bình Thuận. Vì vậy trong danh sách trên, các tỉnh Tây Nguyên và duyên hải được xếp chung một nhóm.

Trước sáp nhập, miền Trung và Tây Nguyên có 19 tỉnh, thành; nay còn 11. Trong 11 đơn vị này có hai thành phố trực thuộc trung ương là Huế và Đà Nẵng, nằm liền nhau hai bên đèo Hải Vân, một cột mốc tự nhiên mà người đi xuyên Việt nào cũng nhớ.

Một điều thú vị: dải miền Trung vốn hẹp chiều ngang, nhưng sau khi ghép các tỉnh cao nguyên với tỉnh ven biển, nhiều tỉnh mới trải từ biên giới Việt – Lào hoặc Việt Nam – Campuchia ra tới biển. Đi từ đầu tây tới đầu đông của một tỉnh như Gia Lai hay Đắk Lắk bây giờ là một chặng đường dài, qua cả đèo dốc lẫn đồng bằng.

Miền Nam: 8 tỉnh, thành

Miền Nam gồm Đông Nam Bộ và đồng bằng sông Cửu Long. Sau sáp nhập còn 8 đơn vị, không còn tỉnh nào giữ nguyên:

• Đông Nam Bộ (3): TP Hồ Chí Minh (gồm Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu cũ); Đồng Nai (gồm Bình Phước cũ); Tây Ninh (gồm Long An cũ, vắt sang đồng bằng sông Cửu Long).
• Đồng bằng sông Cửu Long (5): Cần Thơ (gồm Sóc Trăng và Hậu Giang cũ); Vĩnh Long (gồm Bến Tre và Trà Vinh cũ); Đồng Tháp (gồm Tiền Giang cũ); An Giang (gồm Kiên Giang cũ); Cà Mau (gồm Bạc Liêu cũ).

Trước sáp nhập, miền Nam có 19 tỉnh, thành (6 ở Đông Nam Bộ, 13 ở đồng bằng sông Cửu Long); nay còn 8. Đây là miền giảm mạnh nhất về số đơn vị cấp tỉnh.

Cộng ba miền: 15 cộng 11 cộng 8 bằng 34; trước đây 25 cộng 19 cộng 19 bằng 63. Hai phép cộng đều khớp, có thể dùng để tự kiểm khi ôn tập.

Những tỉnh mới nằm vắt qua ranh vùng truyền thống

Cách chia ba miền và các tiểu vùng như Tây Bắc, Tây Nguyên, Đông Nam Bộ vốn dựa trên địa hình, khí hậu và lịch sử, trong khi ranh tỉnh mới được vẽ theo các tiêu chí hành chính. Kết quả là một số tỉnh mới nằm vắt qua hai tiểu vùng. Nhận ra những trường hợp này giúp tránh tranh cãi không cần thiết kiểu "tỉnh này thuộc miền Trung hay Tây Nguyên".

Ở Trung Bộ, bốn trường hợp rõ nhất là Quảng Ngãi (duyên hải và cao nguyên Kon Tum), Gia Lai (cao nguyên và duyên hải Bình Định), Đắk Lắk (cao nguyên và duyên hải Phú Yên), Lâm Đồng (cao nguyên Lâm Đồng, Đắk Nông và duyên hải Bình Thuận). Ở phía Nam, Tây Ninh có Tây Ninh thuộc Đông Nam Bộ và Long An vốn thường được xếp vào đồng bằng sông Cửu Long. Ở phía Bắc, Phú Thọ có vùng núi Hòa Bình vốn hay được xếp cùng Tây Bắc.

Với những tỉnh này, câu trả lời đúng là "cả hai": vùng phía tây của Gia Lai vẫn là cao nguyên với khí hậu, cây trồng, văn hóa Tây Nguyên; vùng phía đông vẫn là duyên hải với nghề biển và khí hậu ven biển. Khi đọc thông tin du lịch, thời tiết hay nông nghiệp, nên nhìn theo vùng đất cụ thể chứ không chỉ theo tên tỉnh.

Ba miền đời thường khác sáu vùng kinh tế – xã hội thế nào

Trong các văn bản quy hoạch, Việt Nam được chia thành sáu vùng kinh tế – xã hội: Trung du và miền núi phía Bắc, Đồng bằng sông Hồng, Bắc Trung Bộ và duyên hải miền Trung, Tây Nguyên, Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long. Đây là cách chia phục vụ quy hoạch, thống kê và điều phối phát triển, khác với ba miền đời thường.

Sau khi các tỉnh hợp nhất, cách xếp một số tỉnh mới vào sáu vùng được điều chỉnh theo văn bản quy hoạch và thống kê hiện hành, nhất là những tỉnh vắt qua ranh vùng như đã nêu. Bài này không khẳng định cách xếp chính thức của từng tỉnh vào sáu vùng; phần đó thuộc mục vùng miền và so sánh tỉnh của trang, và người cần số liệu chính xác nên tra văn bản của cơ quan thống kê, quy hoạch.

Với người đọc phổ thông, ba miền là đủ để hình dung: nói "miền Bắc có 15 tỉnh, thành" là cách nói đời thường, dễ hiểu và nhất quán với bảng 34 tỉnh. Khi cần trích dẫn trong bài viết học thuật, báo cáo hay hồ sơ dự án, hãy dùng cách phân vùng chính thức và ghi rõ nguồn.

Trước và sau sáp nhập: mỗi miền giảm bao nhiêu

So sánh số đơn vị cấp tỉnh theo ba miền, dùng cùng cách chia đời thường để hai cột so sánh được với nhau:

Đọc bảng sẽ thấy ba điều. Thứ nhất, miền Nam giảm từ 19 xuống 8, mạnh nhất cả về số lượng lẫn tỷ lệ, và không có tỉnh nào giữ nguyên. Thứ hai, miền Bắc giữ nguyên nhiều đơn vị nhất, tập trung ở vùng biên giới. Thứ ba, ở miền Trung, phần giữ nguyên chỉ có bộ ba Thanh – Nghệ – Tĩnh và Huế; từ Quảng Trị trở vào, mọi tỉnh đều ghép.

Số lượng ít hơn không có nghĩa miền đó "nhỏ đi": diện tích và dân số mỗi miền không đổi, chỉ cách chia thành tỉnh thay đổi. Một tỉnh miền Nam bây giờ trung bình rộng hơn và đông dân hơn trước.

Ba miền vẫn là ba miền: khí hậu, giọng nói, ẩm thực không đổi theo ranh tỉnh

Ranh giới hành chính thay đổi không làm thay đổi những đặc điểm tạo nên bản sắc ba miền. Miền Bắc vẫn có mùa đông lạnh và mùa nồm; dải miền Trung vẫn có mùa mưa bão dồn về cuối năm ở nhiều nơi; miền Nam vẫn có hai mùa mưa, khô rõ rệt. Giọng nói, cách nấu ăn, phong tục cưới hỏi hay lễ hội gắn với vùng đất và cộng đồng, không gắn với tên tỉnh trên giấy tờ.

Điều thay đổi là cách một tỉnh mới chứa nhiều sắc thái hơn. Tỉnh Lâm Đồng mới có cả khí hậu cao nguyên mát của Đà Lạt lẫn nắng gió ven biển Bình Thuận. Tỉnh Gia Lai mới có cả văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên lẫn nghề biển và võ cổ truyền Bình Định. TP Hồ Chí Minh mới có cả nhịp sống đô thị lẫn làng chài ven biển. Khi giới thiệu một tỉnh mới, cần nói rõ vùng nào trong tỉnh để người nghe hình dung đúng.

Với người đi du lịch hay chuyển nơi sống, lời khuyên đơn giản: đọc thời tiết, mùa vụ, phong tục theo vùng đất cụ thể, còn tên tỉnh mới dùng cho việc ghi địa chỉ, đi làm giấy tờ và tra cứu hành chính.

Khi nào dùng ba miền, khi nào dùng vùng chính thức

Giao tiếp, du lịch, ẩm thực: dùng ba miền. Nói "món miền Trung", "khí hậu miền Bắc", "đi miền Tây" là đủ rõ, không cần dẫn văn bản. Đây cũng là cách người đọc tìm kiếm thông tin hằng ngày.

Học tập phổ thông: theo hướng dẫn của sách và giáo viên. Chương trình Địa lý dùng các vùng kinh tế – xã hội; sau sáp nhập, tài liệu học có thể được cập nhật. Học sinh nên dùng đúng cách phân vùng trong tài liệu đang học để làm bài.

Báo cáo, hồ sơ dự án, nghiên cứu: dùng sáu vùng chính thức. Số liệu thống kê theo vùng được tổng hợp theo phân vùng chính thức. Trộn cách chia ba miền với số liệu vùng chính thức dễ dẫn tới so sánh sai.

Kinh doanh, phân phối hàng: chia theo tuyến vận chuyển. Nhiều doanh nghiệp chia khu vực bán hàng theo đường đi và kho bãi, không theo miền hay vùng. Sau sáp nhập, nên xem lại các khu vực này vì một tỉnh mới có thể trải trên hai tuyến giao hàng cũ.

Câu hỏi thường gặp

Miền Nam hiện có bao nhiêu tỉnh, thành?

Theo cách chia ba miền quen dùng, miền Nam có 8 đơn vị: TP Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Tây Ninh, Cần Thơ, Vĩnh Long, Đồng Tháp, An Giang và Cà Mau. Trước sáp nhập miền Nam có 19 tỉnh, thành.

Miền Bắc hiện có bao nhiêu tỉnh, thành?

Miền Bắc có 15 đơn vị: Lai Châu, Điện Biên, Sơn La, Lào Cai, Phú Thọ, Cao Bằng, Lạng Sơn, Quảng Ninh, Tuyên Quang, Thái Nguyên, Hà Nội, Bắc Ninh, Hải Phòng, Hưng Yên, Ninh Bình. Trước sáp nhập con số này là 25.

Miền Trung hiện có bao nhiêu tỉnh, thành?

Nếu tính cả Tây Nguyên, miền Trung có 11 đơn vị: Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Trị, Huế, Đà Nẵng, Quảng Ngãi, Gia Lai, Đắk Lắk, Khánh Hòa và Lâm Đồng. Trước sáp nhập vùng này có 19 tỉnh, thành.

Tây Nguyên sau sáp nhập còn những tỉnh nào?

Vùng đất Tây Nguyên cũ nay nằm trong bốn tỉnh mới: Quảng Ngãi (gồm Kon Tum), Gia Lai, Đắk Lắk và Lâm Đồng (gồm Đắk Nông). Cả bốn tỉnh đều có thêm vùng duyên hải, nên cách xếp vào vùng nào tùy theo văn bản quy hoạch hiện hành.

Tây Ninh mới thuộc Đông Nam Bộ hay miền Tây?

Tỉnh Tây Ninh mới có cả hai: vùng Tây Ninh cũ quen được xếp vào Đông Nam Bộ, còn vùng Long An cũ thường được xếp vào đồng bằng sông Cửu Long. Trong cách chia ba miền, tỉnh này thuộc miền Nam; phân vùng chính thức xem văn bản quy hoạch.

Cách chia ba miền có phải là quy định chính thức không?

Không. Ba miền Bắc, Trung, Nam là cách gọi đời thường dựa trên địa lý, khí hậu và văn hóa. Văn bản quy hoạch dùng sáu vùng kinh tế – xã hội; khi cần số liệu hoặc trích dẫn chính xác nên dùng cách phân vùng đó.