Tên 34 tỉnh mới được chọn thế nào: tên nào giữ lại, 29 tên tỉnh cũ đi đâu

Cả 34 tỉnh, thành sau ngày 1/7/2025 đều dùng lại tên của một tỉnh, thành đã có, không có tên ghép hay tên mới. Với 23 đơn vị hình thành do hợp nhất, tên của một tỉnh cũ được giữ, tên các tỉnh còn lại thôi là tên cấp tỉnh. Tổng cộng có 29 tên tỉnh cũ không còn trên bản đồ hành chính cấp tỉnh, nhưng hầu hết vẫn sống tiếp trong tên phường, xã mới, trong chỉ dẫn địa lý của đặc sản và trong thói quen gọi của người dân.

Bài này không bàn lý do chính sách của từng phương án đặt tên; phần đó thuộc văn bản và hồ sơ chính thức. Ở đây là bức tranh dễ kiểm chứng: tên nào được giữ, quan hệ giữa tên tỉnh và nơi đặt trung tâm hành chính, danh sách 29 tên rời cấp tỉnh và những nơi cái tên cũ vẫn còn xuất hiện.

Tên được giữ và tên rời cấp tỉnh ở 23 đơn vị hợp nhất

Bảng xếp theo tên tỉnh mới. Cột thứ ba là những tên tỉnh cũ không còn là tên cấp tỉnh:

Đếm cột thứ ba: 17 đơn vị ghép đôi mỗi nơi để lại một tên, 6 đơn vị ghép ba mỗi nơi để lại hai tên, tổng cộng 17 cộng 12 bằng 29 tên. Con số này khớp với phép trừ 63 cho 34.

Tên tỉnh và nơi đặt trung tâm hành chính: hai lựa chọn tách rời

Một điều nhiều người ngạc nhiên: tên tỉnh mới không nhất thiết là tên của tỉnh có trung tâm hành chính. Ở 16 trong 23 đơn vị hợp nhất, tên tỉnh và nơi đặt trung tâm trùng nhau, ví dụ Đắk Lắk đặt trung tâm ở Đắk Lắk cũ, Khánh Hòa đặt ở Khánh Hòa cũ. Nhưng ở 7 đơn vị còn lại, hai lựa chọn này đi về hai phía.

Bảy trường hợp đó là: Gia Lai đặt trung tâm ở Bình Định cũ, Lào Cai ở Yên Bái cũ, Bắc Ninh ở Bắc Giang cũ, Quảng Trị ở Quảng Bình cũ, Tây Ninh ở Long An cũ, Đồng Tháp ở Tiền Giang cũ và An Giang ở Kiên Giang cũ. Kết quả là ở những tỉnh này, người dân của tỉnh "mất tên" lại có cơ quan cấp tỉnh ngay gần nhà, còn người dân của tỉnh "giữ tên" phải đi xa hơn để làm việc với tỉnh.

Cách nhìn thực tế cho người đọc: tên tỉnh trả lời câu hỏi "ghi gì trên địa chỉ", còn nơi đặt trung tâm trả lời câu hỏi "đi đâu để làm việc với tỉnh". Hai câu hỏi khác nhau, cần nhớ riêng. Chuyện các cơ quan cụ thể đặt ở đâu trong tỉnh lỵ mới là phần của mục trung tâm hành chính trên trang này.

29 tên rời cấp tỉnh: vẫn còn ở đâu

Rời cấp tỉnh không có nghĩa là biến mất. Trong đợt sắp xếp cấp xã cùng thời điểm, rất nhiều tỉnh lỵ cũ được tổ chức lại thành các phường, và một trong các phường đó thường mang chính tên tỉnh cũ. Theo dữ liệu đối chiếu của trang: vùng thành phố Thái Bình cũ có phường Thái Bình; vùng Hải Dương cũ có phường Hải Dương; vùng Phủ Lý có phường Hà Nam; vùng Vĩnh Yên có phường Vĩnh Phúc; vùng Thủ Dầu Một có phường Bình Dương; vùng Phan Thiết có phường Bình Thuận; vùng Tuy Hòa có phường Phú Yên; vùng Đồng Xoài có phường Bình Phước; vùng Bạc Liêu, Sóc Trăng, Bến Tre, Trà Vinh, Rạch Giá, Mỹ Tho đều có phường mang tên thành phố cũ.

Nơi thứ hai tên cũ còn sống là chỉ dẫn địa lý và nhãn hiệu tập thể của đặc sản. Những cái tên như bưởi Năm Roi, nước mắm Phú Quốc, vải thiều Thanh Hà, nho Ninh Thuận, sâm Ngọc Linh gắn với vùng sản xuất, không thay đổi theo ranh giới hành chính. Người mua hàng vẫn sẽ thấy tên tỉnh cũ trên bao bì trong thời gian dài.

Nơi thứ ba là tên các tổ chức: trường đại học, bệnh viện, câu lạc bộ thể thao, báo chí địa phương, doanh nghiệp. Việc các tổ chức này có đổi tên hay không tùy quyết định của từng nơi và quy định riêng của từng ngành; trang này không suy đoán. Và cuối cùng là trong lời ăn tiếng nói: người miền Tây vẫn nói "về Bến Tre", người miền Trung vẫn nói "vô Quy Nhơn". Đó là tên vùng đất, đã có từ lâu và sẽ còn lâu.

Danh sách 29 tên tỉnh cũ theo vùng

Xếp theo vùng để dễ nhớ, kèm tỉnh mới mà vùng đất đó thuộc về:

• Miền núi và trung du phía Bắc (6 tên): Hà Giang (Tuyên Quang), Yên Bái (Lào Cai), Bắc Kạn (Thái Nguyên), Vĩnh Phúc và Hòa Bình (Phú Thọ), Bắc Giang (Bắc Ninh).
• Đồng bằng sông Hồng (4 tên): Hải Dương (Hải Phòng), Thái Bình (Hưng Yên), Hà Nam và Nam Định (Ninh Bình).
• Trung Bộ và Tây Nguyên (8 tên): Quảng Bình (Quảng Trị), Quảng Nam (Đà Nẵng), Kon Tum (Quảng Ngãi), Bình Định (Gia Lai), Phú Yên (Đắk Lắk), Ninh Thuận (Khánh Hòa), Đắk Nông và Bình Thuận (Lâm Đồng).
• Đông Nam Bộ (3 tên): Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu (TP Hồ Chí Minh), Bình Phước (Đồng Nai).
• Đồng bằng sông Cửu Long (8 tên): Long An (Tây Ninh), Tiền Giang (Đồng Tháp), Bến Tre và Trà Vinh (Vĩnh Long), Sóc Trăng và Hậu Giang (Cần Thơ), Bạc Liêu (Cà Mau), Kiên Giang (An Giang).

Cộng các nhóm: 6, 4, 8, 3 và 8, đủ 29 tên. Cách chia vùng ở đây là cách chia quen dùng trong đời sống, chỉ để dễ nhớ; phân vùng kinh tế – xã hội chính thức có thể xếp một số tỉnh khác đi.

Những cặp tên có lịch sử gắn bó

Nhiều cặp tỉnh ghép năm 2025 từng là một tỉnh trong một giai đoạn sau năm 1975, rồi tách ra vào cuối thập niên 1980 hoặc thập niên 1990. Ví dụ quen thuộc: Bắc Ninh và Bắc Giang từng là tỉnh Hà Bắc; Thái Nguyên và Bắc Kạn từng là tỉnh Bắc Thái; Vĩnh Phúc và Phú Thọ từng là tỉnh Vĩnh Phú; Ninh Bình, Nam Định và Hà Nam từng là tỉnh Hà Nam Ninh; Cà Mau và Bạc Liêu từng là tỉnh Minh Hải; Vĩnh Long và Trà Vinh từng là tỉnh Cửu Long; Đà Nẵng và Quảng Nam từng là tỉnh Quảng Nam – Đà Nẵng.

Ngược lại, có những cặp từng chung tỉnh nay lại đi về hai ngả: Ninh Thuận và Bình Thuận (từng là Thuận Hải) nay về Khánh Hòa và Lâm Đồng; Hải Dương và Hưng Yên (từng là Hải Hưng) nay về Hải Phòng và Hưng Yên; Bình Dương và Bình Phước (từng là Sông Bé) nay về TP Hồ Chí Minh và Đồng Nai; Gia Lai và Kon Tum nay về Gia Lai và Quảng Ngãi.

Những tên ghép như Hà Bắc, Bắc Thái, Hà Nam Ninh, Minh Hải, Cửu Long, Thuận Hải, Sông Bé không được dùng lại lần này, đúng với nguyên tắc chung là giữ một tên tỉnh đang có. Mốc năm cụ thể của từng lần chia tách, sáp nhập trước đây được trình bày kỹ ở mục lịch sử tên gọi của trang.

Xuống cấp xã: tên phường, xã mới được đặt theo mấy kiểu

Cùng lúc với sắp xếp cấp tỉnh, hàng nghìn xã, phường cũ được hợp lại, nên chuyện đặt tên diễn ra ở quy mô lớn hơn nhiều. Nhìn vào dữ liệu tên xã, phường mới, có thể nhận ra vài kiểu đặt tên lặp lại. Đây là quan sát từ danh sách tên, không phải trích dẫn quy định.

Kiểu thứ nhất là giữ tên một xã, phường cũ có tiếng nhất trong nhóm, giống cách giữ tên ở cấp tỉnh. Kiểu thứ hai là dùng tên huyện, thị xã, thành phố cũ cho đơn vị đặt ở trung tâm vùng đó, như phường Phan Thiết, phường Mỹ Tho, xã mang tên huyện cũ ở nhiều tỉnh. Kiểu thứ ba là dùng tên tỉnh cũ cho một phường ở tỉnh lỵ cũ, như phường Thái Bình, phường Bình Dương, phường Bình Thuận. Kiểu thứ tư là thêm phương hướng hoặc số thứ tự để phân biệt, như phường Quy Nhơn Bắc, Quy Nhơn Nam, Quy Nhơn Đông, Quy Nhơn Tây, hay phường Hà Giang 1, Hà Giang 2.

Có cả kiểu tên ghép bằng gạch nối, như các phường Xuân Hương - Đà Lạt, Lâm Viên - Đà Lạt, Cam Ly - Đà Lạt ở vùng Đà Lạt cũ, giữ được cả tên phường cũ lẫn tên đô thị. Khi ghi địa chỉ, cần chép đúng nguyên văn tên, kể cả gạch nối và con số, vì đây là phần dễ bị viết sai nhất.

Ghi tên tỉnh cũ trên giấy tờ mới thì sao

Ghi tên tỉnh cũ trên giấy tờ lập sau ngày 1/7/2025 là ghi một đơn vị hành chính không còn tồn tại. Trong thực tế, hồ sơ có thể bị yêu cầu sửa lại, hoặc gây lúng túng khi đối chiếu dữ liệu điện tử vốn đã chuyển sang danh mục đơn vị hành chính mới. Với hợp đồng giữa cá nhân, ghi sai tên tỉnh thường không làm hợp đồng vô hiệu, nhưng có thể gây phiền khi cần công chứng, đăng ký hay giải quyết tranh chấp.

Cách an toàn là ghi tên tỉnh mới và xã, phường mới làm địa chỉ chính; nếu muốn người đọc dễ định vị, thêm tên cũ trong ngoặc ở chỗ không phải ô địa chỉ chính thức. Với giấy tờ cũ đã cấp, không tự ý gạch sửa tên tỉnh trên giấy; việc điều chỉnh, nếu cần, làm theo thủ tục của cơ quan cấp.

Riêng ô "quê quán" và "nơi sinh" là trường hợp đặc biệt vì đây là thông tin gắn với thời điểm đã qua. Mỗi loại biểu mẫu có hướng dẫn riêng về việc ghi theo giấy khai sinh hay theo tên hiện tại; hãy làm theo hướng dẫn kèm biểu mẫu, hoặc hỏi người tiếp nhận hồ sơ.

Câu hỏi thường gặp

Có tỉnh nào mang tên mới hoàn toàn sau sáp nhập không?

Không. Tất cả 34 tỉnh, thành đều dùng lại tên một tỉnh, thành đã có. Các tên ghép từng dùng trong quá khứ như Hà Bắc, Minh Hải, Cửu Long hay Sông Bé cũng không được dùng lại trong đợt sắp xếp năm 2025.

Có bao nhiêu tên tỉnh không còn là tên cấp tỉnh?

Có 29 tên, bằng 63 trừ 34. Trong đó 17 tên đến từ 17 đơn vị ghép đôi và 12 tên đến từ 6 đơn vị ghép ba. Các tên này vẫn còn trong tên phường, xã và chỉ dẫn địa lý của nhiều đặc sản.

Tên tỉnh mới có phải là tên của tỉnh có trung tâm hành chính không?

Không phải lúc nào cũng vậy. Ở 7 đơn vị, trung tâm hành chính đặt ở vùng tỉnh cũ không mang tên tỉnh mới, ví dụ Gia Lai đặt ở Bình Định cũ, An Giang đặt ở Kiên Giang cũ, Đồng Tháp đặt ở Tiền Giang cũ.

Đặc sản mang tên tỉnh cũ có phải đổi tên không?

Chỉ dẫn địa lý và nhãn hiệu tập thể gắn với vùng sản xuất, không tự thay đổi theo ranh giới hành chính. Vì vậy tên các đặc sản gắn với địa danh cũ vẫn tiếp tục được dùng; việc điều chỉnh, nếu có, theo quy định riêng về sở hữu trí tuệ.

Phường mang tên tỉnh cũ có rộng bằng thành phố cũ không?

Thường là không. Phường mang tên tỉnh cũ, như phường Thái Bình hay phường Bình Thuận, chỉ là một phần của tỉnh lỵ cũ. Các phường lân cận trên cùng vùng đất cũ mang tên khác, nên cần tra đúng phường nơi mình ở.

Người dân có được gọi tên tỉnh cũ không?

Trong giao tiếp, gọi tên vùng đất theo tên tỉnh cũ là chuyện bình thường và giúp người nghe hình dung nhanh. Chỉ khi ghi giấy tờ, hợp đồng, hồ sơ chính thức mới cần dùng đúng tên tỉnh, thành mới và tên xã, phường mới.