Trong 34 tỉnh, thành sau ngày 1/7/2025, có sáu đơn vị hình thành từ ba tỉnh, thành cũ: tỉnh Phú Thọ (Phú Thọ, Vĩnh Phúc, Hòa Bình), tỉnh Ninh Bình (Ninh Bình, Hà Nam, Nam Định), tỉnh Lâm Đồng (Lâm Đồng, Đắk Nông, Bình Thuận), tỉnh Vĩnh Long (Vĩnh Long, Bến Tre, Trà Vinh), TP Hồ Chí Minh (TP Hồ Chí Minh, Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu) và TP Cần Thơ (Cần Thơ, Sóc Trăng, Hậu Giang). Cả sáu nơi đều đặt trung tâm hành chính ở vùng tỉnh, thành cũ mang tên đơn vị mới.
Ghép ba nghĩa là mỗi đơn vị mới gánh ba bộ máy cũ, ba hệ thống địa danh, ba thói quen đi lại. Với người dân ở hai tỉnh "mất tên", quãng đường tới trung tâm tỉnh thường xa hơn trước. Bài này đi qua từng nơi: vùng đất mỗi tỉnh cũ mang vào, nét địa lý nổi bật và những lưu ý thực tế khi làm giấy tờ, đi lại.
Phú Thọ: từ đất Tổ tới vùng hồ Hòa Bình
Tỉnh Phú Thọ mới đặt trung tâm hành chính ở Phú Thọ cũ, vùng Việt Trì. Phú Thọ cũ là vùng trung du với khu di tích lịch sử Đền Hùng, đồi chè và các làng nghề ven sông Lô, sông Thao. Vĩnh Phúc cũ ở phía đông mang theo vùng đồng bằng, các khu công nghiệp quy mô lớn và núi Tam Đảo. Hòa Bình cũ ở phía tây nam là vùng núi, nơi có hồ thủy điện Hòa Bình, các bản người Mường, người Thái như Mai Châu.
Hình dạng tỉnh mới vì vậy rất đặc biệt: vùng Vĩnh Phúc cũ áp sát Hà Nội ở phía bắc, vùng Hòa Bình cũ áp sát Hà Nội ở phía tây nam, còn Phú Thọ cũ nằm ở giữa, nối hai vùng qua các tuyến đường bộ. Người ở vùng Hòa Bình cũ hay Vĩnh Yên cũ, khi cần làm việc với cơ quan cấp tỉnh, phải tính thêm quãng đường tới Việt Trì; trong giai đoạn chuyển tiếp, cách bố trí điểm tiếp nhận có thể khác, nên kiểm thông báo trước.
Trên vùng đất cũ, các tỉnh lỵ cũ thành nhóm phường. Vùng Vĩnh Yên cũ nay có phường Vĩnh Yên và phường Vĩnh Phúc; vùng thành phố Hòa Bình cũ có các phường Hòa Bình, Kỳ Sơn, Tân Hòa, Thống Nhất và xã Thịnh Minh.
Ninh Bình: ba tỉnh từng là một
Tỉnh Ninh Bình mới gồm Ninh Bình, Hà Nam và Nam Định cũ, trung tâm đặt ở Ninh Bình cũ. Ba tỉnh này từng là một tỉnh trong giai đoạn sau năm 1975 với tên Hà Nam Ninh, sau đó tách ra. Lần hợp nhất năm 2025 vì vậy là sự trở lại của một không gian từng chung, nhưng với tên gọi Ninh Bình.
Ninh Bình cũ có quần thể danh thắng Tràng An, vùng núi đá vôi, vườn quốc gia Cúc Phương và vùng ven biển Kim Sơn. Nam Định cũ là vùng đồng bằng ven biển với thành phố dệt lâu đời, vùng quê gắn với nhà Trần và các huyện ven biển như Giao Thủy, Hải Hậu. Hà Nam cũ ở phía bắc, nằm trên trục giao thông nối với Hà Nội, có vùng núi đá vôi phía tây và đồng bằng phía đông.
Vùng thành phố Nam Định cũ nay gồm nhiều phường như Nam Định, Thành Nam, Thiên Trường, Trường Thi, Đông A, Hồng Quang, Mỹ Lộc, Vị Khê; vùng Phủ Lý cũ gồm các phường Phủ Lý, Hà Nam, Châu Sơn, Liêm Tuyền, Phù Vân. Người dân hai vùng này nay ghi "tỉnh Ninh Bình" trong địa chỉ, dù trong giao tiếp vẫn quen nói "dân Nam Định", "dân Hà Nam".
Lâm Đồng: cao nguyên mát, cao nguyên đỏ và biển cát
Tỉnh Lâm Đồng mới gồm Lâm Đồng, Đắk Nông và Bình Thuận cũ, trung tâm đặt ở Lâm Đồng cũ, vùng Đà Lạt. Đây là một trong những tỉnh mới đa dạng địa hình nhất: cao nguyên Lâm Viên mát quanh năm của Đà Lạt, cao nguyên Di Linh – Bảo Lộc với chè và cà phê, cao nguyên đất đỏ Đắk Nông với công viên địa chất toàn cầu được UNESCO công nhận, và dải ven biển Bình Thuận với Mũi Né, các đồi cát, nghề nước mắm, thanh long.
Lâm Đồng mới còn có đặc khu Phú Quý, huyện đảo cũ của Bình Thuận ngoài khơi. Như vậy một tỉnh vốn nằm hoàn toàn trên cao nguyên nay có cả biển và đảo. Đây là ví dụ rõ nhất cho xu hướng ghép tỉnh cao nguyên với tỉnh ven biển ở Nam Trung Bộ.
Thực tế đi lại là điểm cần lưu ý. Từ vùng ven biển Bình Thuận cũ hay từ vùng Gia Nghĩa của Đắk Nông cũ lên Đà Lạt đều là những chặng đường dài, qua đèo dốc. Các tỉnh lỵ cũ nay là nhóm phường: vùng Phan Thiết cũ có các phường Phan Thiết, Mũi Né, Hàm Thắng, Phú Thủy, Tiến Thành, Bình Thuận; vùng Gia Nghĩa cũ có các phường Bắc Gia Nghĩa, Nam Gia Nghĩa, Đông Gia Nghĩa.
Vĩnh Long: ba tỉnh cù lao và ven biển
Tỉnh Vĩnh Long mới gồm Vĩnh Long, Bến Tre và Trà Vinh cũ, trung tâm đặt ở Vĩnh Long cũ. Ba tỉnh nằm ở hạ lưu sông Tiền và sông Hậu, giữa chằng chịt sông rạch và cù lao. Vĩnh Long và Trà Vinh từng chung một tỉnh trong giai đoạn sau năm 1975 với tên Cửu Long; Bến Tre lần đầu về chung với hai tỉnh này.
Vĩnh Long cũ nổi với vườn cây ăn trái và vùng gạch gốm đỏ ven sông Cổ Chiên. Bến Tre cũ là xứ dừa, với các cù lao lớn và nghề làm kẹo dừa, đan lát từ dừa. Trà Vinh cũ có cộng đồng người Khmer đông, nhiều chùa Khmer và vùng biển phía đông. Tỉnh mới vì vậy có cả miệt vườn, xứ dừa, vùng văn hóa Khmer và bờ biển.
Với người đi du lịch miền Tây, tỉnh Vĩnh Long mới gom được ba vùng quen thuộc trong một chuyến: vườn trái cây ven sông, các cù lao dừa và các ngôi chùa Khmer, đi lại bằng đường bộ qua những cây cầu lớn hoặc bằng đò ngang giữa các cù lao.
Vùng thành phố Bến Tre cũ nay gồm các phường Bến Tre, An Hội, Phú Khương, Phú Tân, Sơn Đông; vùng thành phố Trà Vinh cũ gồm các phường Trà Vinh, Long Đức, Nguyệt Hóa, Hòa Thuận. Vì Bến Tre và Trà Vinh nằm hai bên sông Cổ Chiên, còn Vĩnh Long nằm phía thượng nguồn, việc đi lại giữa các vùng trong tỉnh phụ thuộc nhiều vào các cây cầu lớn qua sông.
TP Hồ Chí Minh và Cần Thơ: hai thành phố ghép ba
TP Hồ Chí Minh: một trung tâm, hai cánh. Thành phố nhận Bình Dương ở phía bắc và Bà Rịa - Vũng Tàu ở phía đông nam. Cánh bắc là vùng đô thị – công nghiệp dày đặc; cánh đông nam là vùng cảng biển, dầu khí, du lịch biển và quần đảo Côn Đảo, nay là đặc khu. Trung tâm hành chính vẫn ở TP Hồ Chí Minh cũ.
Đi lại trong TP Hồ Chí Minh mới. Từ Thủ Dầu Một hay Vũng Tàu về trung tâm thành phố cũ là những chặng đường dài, qua các trục quốc lộ và cao tốc. Người làm thủ tục cấp thành phố nên kiểm nơi tiếp nhận gần nhất trong giai đoạn chuyển tiếp.
Cần Thơ: thủ phủ miền Tây ra tới biển. Thành phố nhận Hậu Giang (vốn tách từ Cần Thơ năm 2004) và Sóc Trăng. Vùng Hậu Giang cũ có chợ nổi Ngã Bảy và vùng khóm Cầu Đúc; vùng Sóc Trăng cũ có văn hóa Khmer đậm nét và bờ biển ở các cửa sông Hậu.
Cần Thơ không chỉ là đô thị. Sau khi ghép, phần lớn diện tích Cần Thơ mới là nông thôn với ruộng lúa, vườn cây, vùng nuôi trồng thủy sản. Người ở vùng Sóc Trăng cũ hay Vị Thanh cũ ghi "thành phố Cần Thơ" trong địa chỉ, nhưng đời sống vẫn là đời sống miệt vườn, miệt biển.
Điểm chung của sáu nơi ghép ba và lời khuyên thực tế
Điểm chung thứ nhất: cả sáu nơi đều đặt trung tâm ở vùng tỉnh, thành cũ mang tên đơn vị mới. Khác với các cặp ghép đôi, ở nhóm ghép ba không có trường hợp tên tỉnh và trung tâm lệch nhau. Điều này giúp người dân dễ nhớ: tỉnh Ninh Bình thì làm việc ở Ninh Bình cũ, tỉnh Vĩnh Long thì làm việc ở Vĩnh Long cũ.
Điểm chung thứ hai: quy mô lớn. Mỗi nơi gom ba bộ máy, ba hệ thống trường học, bệnh viện, ba mạng lưới giao thông. Quá trình sắp xếp lại các cơ quan, đơn vị sự nghiệp và điểm tiếp nhận hồ sơ có thể kéo dài, nên thông tin về nơi làm việc của từng sở, ngành có thể thay đổi trong năm đầu.
Lời khuyên cho người dân ở hai vùng "mất tên": tra kỹ tên xã, phường mới; ưu tiên nộp hồ sơ trực tuyến khi có thể để khỏi đi xa; lưu thông báo chính thức về điểm tiếp nhận của tỉnh. Với người ở nơi khác gửi hàng, giấy tờ tới các vùng này, ghi rõ tên xã, phường mới và tên tỉnh mới, có thể kèm tên tỉnh cũ trong ngoặc để người giao hàng dễ định vị.
So sánh nhanh sáu nơi ghép ba
Bảng đặt sáu đơn vị cạnh nhau theo vài tiêu chí định tính dễ kiểm. Bảng không xếp hạng hơn kém, chỉ giúp hình dung mỗi nơi gồm những dạng địa hình, vùng đất nào:
| Đơn vị mới | Trung tâm đặt tại | Dạng địa hình chính | Có biển, đảo | Hai vùng tỉnh cũ không mang tên |
|---|---|---|---|---|
| Tỉnh Phú Thọ | Phú Thọ cũ | Trung du, đồng bằng, núi | Không | Vĩnh Phúc, Hòa Bình |
| Tỉnh Ninh Bình | Ninh Bình cũ | Đồng bằng, núi đá vôi, ven biển | Có biển | Hà Nam, Nam Định |
| Tỉnh Lâm Đồng | Lâm Đồng cũ | Cao nguyên, đồi, ven biển | Có biển và đặc khu Phú Quý | Đắk Nông, Bình Thuận |
| Tỉnh Vĩnh Long | Vĩnh Long cũ | Đồng bằng, cù lao, ven biển | Có biển | Bến Tre, Trà Vinh |
| TP Hồ Chí Minh | TP Hồ Chí Minh cũ | Đô thị, đồng bằng, ven biển | Có biển và đặc khu Côn Đảo | Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu |
| TP Cần Thơ | Cần Thơ cũ | Đồng bằng, ven biển | Có biển | Sóc Trăng, Hậu Giang |
Đọc theo cột "có biển", chỉ Phú Thọ là nơi duy nhất trong nhóm ghép ba không giáp biển. Cả Lâm Đồng và Cần Thơ, hai đơn vị trước đây không có bờ biển, đều có thêm biển nhờ tỉnh cũ nhập vào.
Đọc theo cột cuối, hai vùng không mang tên thường là nơi người dân cảm nhận thay đổi rõ nhất: tên tỉnh trên giấy tờ đổi, nơi làm việc với tỉnh đổi, trong khi đời sống hằng ngày ở xã, phường gần như vẫn vậy.
Câu hỏi thường gặp
Có bao nhiêu tỉnh, thành ghép từ ba tỉnh cũ?
Có sáu đơn vị: tỉnh Phú Thọ, tỉnh Ninh Bình, tỉnh Lâm Đồng, tỉnh Vĩnh Long, TP Hồ Chí Minh và TP Cần Thơ. Mười bảy đơn vị khác ghép từ hai tỉnh cũ, còn mười một đơn vị giữ nguyên.
Vĩnh Phúc và Hòa Bình nay thuộc tỉnh nào?
Cả hai thuộc tỉnh Phú Thọ mới, cùng với Phú Thọ cũ. Trung tâm hành chính của tỉnh mới đặt ở Phú Thọ cũ, vùng Việt Trì. Vùng Vĩnh Yên cũ nay có phường Vĩnh Yên và phường Vĩnh Phúc.
Nam Định và Hà Nam nay thuộc tỉnh nào?
Cả hai thuộc tỉnh Ninh Bình mới. Ba tỉnh này từng chung một tỉnh tên Hà Nam Ninh trong một giai đoạn sau năm 1975. Trung tâm tỉnh mới đặt ở Ninh Bình cũ.
Đắk Nông và Bình Thuận nay thuộc tỉnh nào?
Cả hai thuộc tỉnh Lâm Đồng mới, trung tâm đặt ở Lâm Đồng cũ. Nhờ Bình Thuận, Lâm Đồng mới có thêm bờ biển và đặc khu đảo Phú Quý.
Bến Tre và Trà Vinh nay thuộc tỉnh nào?
Cả hai thuộc tỉnh Vĩnh Long mới, trung tâm đặt ở Vĩnh Long cũ. Tên Bến Tre và Trà Vinh vẫn còn là tên phường ở vùng tỉnh lỵ cũ, và vẫn được dùng như tên vùng đất trong giao tiếp.
Ở tỉnh ghép ba, trung tâm hành chính có đặt ở tỉnh khác tên không?
Không. Cả sáu đơn vị ghép ba đều đặt trung tâm ở vùng tỉnh, thành cũ mang tên đơn vị mới. Các trường hợp lệch tên chỉ xảy ra ở nhóm ghép đôi, như Gia Lai, An Giang, Đồng Tháp.