Xã Cần Đăng

Tổng quan

Cái tên Cần Đăng đã có trong sử liệu nhà Nguyễn từ thế kỷ XIX – là tên một con sông đổ ra sông Hậu và tên một thôn của tổng Định Thành. Ngày nay đó là tên một xã nông nghiệp của tỉnh An Giang, nằm phía tây bắc Long Xuyên, nổi tiếng trong vùng với nghề đan lợp bắt lươn.

Xã rộng 65,21 km², dân số 35.257 người, mật độ khoảng 540 người/km². Trụ sở đặt tại trụ sở Ủy ban nhân dân xã Cần Đăng. Theo Wikipedia tiếng Việt, xã Cần Đăng (trước sắp xếp) cách phường Long Xuyên khoảng 19 km và chia thành 9 ấp với các tên Cần Thạnh, Cần Thới, Cần Thuận, Hòa Lợi 1–4, Vĩnh Hòa A, Vĩnh Hòa B. Địa bàn xã cũng là nơi tỉnh dự kiến dự án sân bay An Giang.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: xã mới giữ tên xã Cần Đăng, đơn vị có lịch sử lâu hơn trong hai xã hợp thành (xã Vĩnh Lợi chỉ có từ năm 1979).

Tên có từ thời Nguyễn. Đại Nam nhất thống chí, khi tả dòng sông Hậu, chép đoạn sông "qua rạch Dầu, sông Cần-đăng, bãi Cây-sao" – tức sông Cần Đăng ở bờ phía tây sông Hậu, phía trên bãi Cây Sao (nay là cù lao Mỹ Hòa Hưng). Theo Wikipedia tiếng Việt, năm 1870 người Pháp ghi thôn Cần Đăng là một trong 12 thôn của tổng Định Thành Hạ, hạt Long Xuyên. Năm 1871, theo Wikipedia (bài Óc Eo), chính quyền Pháp "trích các thôn người Khmer là Nhuận Ốc, Vọng Thê, Cần Đăng, Ca Lan, Thâm Trạch" khỏi tổng Định Thành Hạ để lập tổng Biên Thành; tổng này giải thể năm 1912. Như vậy Cần Đăng thời ấy được ghi là một thôn của người Khmer, và tên đã đi từ tên sông, tên thôn đến tên xã liên tục hơn 150 năm.

Nghĩa của tên. Hai âm cần và đăng đều có chữ Hán (vd 勤 cần = siêng năng; 灯 đăng = đèn), nhưng không có tư liệu nào cho biết tên Cần Đăng được viết bằng chữ nào hay mang nghĩa gì. Khi chưa có nguồn, tên được ghi là nghĩa chưa xác định, không nên chiết tự. Từ điển trên Wiki Ngôn Ngữ có mục "Cần Đăng" ghi nhận đây là tên xã thuộc huyện Châu Thành.

Tên các ấp "Cần Thạnh, Cần Thới, Cần Thuận" lấy chữ đầu của tên xã ghép với chữ mang nghĩa tốt – cách đặt tên ấp thường gặp ở Nam Bộ. Xã Vĩnh Lợi cũ để lại tên các ấp Hòa Lợi.

Trùng tên: không có đơn vị cấp xã nào khác tên Cần Đăng.

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, xã Cần Đăng (cũ) giáp xã Bình Mỹ ở phía bắc, các xã Bình Hòa và An Châu ở phía đông, xã An Châu ở phía nam và xã Vĩnh Hanh ở phía tây. Sau khi nhập Vĩnh Lợi, xã nằm trọn trong vùng giữa An Châu và Vĩnh Hanh của huyện Châu Thành cũ.

Địa hình đồng bằng phù sa bằng phẳng, thấp, nhiều kênh rạch, thuộc vùng ngập lũ đầu nguồn sông Cửu Long. Mùa nước nổi (khoảng tháng 8 – 11) đem phù sa bồi cho đồng ruộng và nguồn thủy sản tự nhiên.

Lịch sử

Thời Nguyễn, thôn Cần Đăng thuộc tổng Định Thành, huyện Tây Xuyên, phủ Tuy Biên, tỉnh An Giang. Năm 1870 người Pháp chia tổng, thôn Cần Đăng thuộc tổng Định Thành Hạ, hạt Long Xuyên; sau thuộc quận Châu Thành, tỉnh Long Xuyên.

Sau năm 1975, Quyết định 56-CP (11/3/1977) hợp nhất huyện Huệ Đức với huyện Châu Thành; Cần Đăng thuộc huyện Châu Thành. Quyết định 181-CP (25/4/1979) nhập vào xã Cần Đăng hai ấp Vĩnh Hòa A, Vĩnh Hòa B và một phần ba ấp Vĩnh Thuận của xã Vĩnh Hanh (ranh theo lòng kênh Sáu, nối với mương Trâu Hương Quan Giảng); cùng quyết định này lập xã Vĩnh Lợi. Từ tháng 8/1979, khi Thoại Sơn tách ra, cả hai xã thuộc huyện Châu Thành.

Tên huyện cũ Châu Thành vốn là danh từ chung: theo Wikipedia, thời Pháp lỵ sở mỗi hạt tham biện gọi là "châu thành", từ năm 1912 trở thành tên các quận bao quanh tỉnh lỵ. Quận Châu Thành tỉnh Long Xuyên thời ấy bao gồm cả đất Long Xuyên lẫn Cần Đăng; khi thị xã Long Xuyên tách ra, phần còn lại giữ tên Châu Thành cho đến năm 2025.

Theo Nghị quyết 1654/NQ-UBTVQH15, từ ngày 1/7/2025 xã Cần Đăng gồm toàn bộ xã Cần Đăng và xã Vĩnh Lợi.

Dân cư – xã hội

Dân số 35.257 người, sống dọc các kênh và đường liên ấp. Theo Wikipedia, năm 2019 xã Cần Đăng cũ có 17.537 người trên 37,33 km². Dân cư chủ yếu là người Kinh; vùng Châu Thành cũ là nơi Phật giáo Hòa Hảo phát triển mạnh. Trường học, trạm y tế các cấp cơ sở kế thừa từ hai xã cũ; dịch vụ tuyến trên ở An Châu và Long Xuyên.

Kinh tế

Nông nghiệp lúa nước là nền kinh tế chính. Bên cạnh đó, Wikipedia ghi làng nghề lợp lươn Cần Đăng là một trong ba làng nghề của huyện Châu Thành cũ (cùng rập chuột An Châu và may mùng mền Bình Hòa). Lợp là dụng cụ đan bằng tre để bắt lươn, sản phẩm phục vụ người đánh bắt trong vùng đồng bằng ngập nước.

Dự án sân bay An Giang, theo Wikipedia, được quy hoạch trên địa bàn Cần Đăng; việc triển khai phụ thuộc quy hoạch của tỉnh và trung ương.

Văn hóa

Tư liệu đã tra chưa ghi di tích xếp hạng trên địa bàn xã. Văn hóa Cần Đăng mang nét chung của vùng ruộng Châu Thành: sinh hoạt tôn giáo Hòa Hảo, đình miếu làng. Nghề đan lợp lươn là nghề thủ công gắn với tên xã.

Giao thông

Xã nối với Quốc lộ 91 ở An Châu và với vùng phía tây qua các tuyến tỉnh lộ của huyện cũ (Wikipedia ghi tỉnh lộ 941, 947 qua địa bàn huyện). Kênh rạch vẫn là đường vận chuyển lúa và hàng nông sản quan trọng.

Hành chính

Địa chỉ mới ghi: "…, ấp …, xã Cần Đăng, tỉnh An Giang". Cư dân xã Vĩnh Lợi cũ đổi tên xã trên giấy tờ. Thủ tục làm tại trung tâm phục vụ hành chính công của xã hoặc qua cổng dịch vụ công.

Bản đồ Xã Cần Đăng

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Cần Đăng được lập từ 2 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1654/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Châu Thành trước đây

• Xã An Châu 65.588
• Xã Bình An 59.475
• Xã Bình Hòa 56.484
• Xã Châu Thành 70.178
• Xã Thạnh Lộc 59.562
• Xã Vĩnh An 33.036
• Xã Vĩnh Hanh 29.327