Xã Châu Phú

Tổng quan

Châu Phú là xã trung tâm của vùng Châu Phú cũ, tỉnh An Giang, nằm giữa Long Xuyên và Châu Đốc trên Quốc lộ 91: theo Wikipedia tiếng Việt, thị trấn Cái Dầu – huyện lỵ cũ – cách Long Xuyên 33 km về phía nam và cách Châu Đốc 22 km về phía bắc. Chợ Cái Dầu là chợ lớn nhất huyện cũ.

Xã rộng 80,11 km², dân số 60.137 người, mật độ khoảng 750 người/km². Trụ sở đặt tại trụ sở Ủy ban nhân dân huyện Châu Phú cũ. Năm 2022, thị trấn Cái Dầu mở rộng (gồm Cái Dầu và hai xã Bình Long, Bình Mỹ) được công nhận đô thị loại IV; Wikipedia ghi từ 1/1/2026 xã được chuyển tiếp thành đô thị Châu Phú loại III theo Nghị quyết 111/2025/UBTVQH15. Sau đợt gộp ấp tháng 6/2026, xã có 15 ấp, gần hết mang chữ đầu "Bình".

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: không đơn vị hợp thành nào mang tên Châu Phú; xã mới lấy lại tên huyện Châu Phú (1956–2025), đơn vị mà Cái Dầu làm huyện lỵ. Tên huyện lại có gốc xa hơn: thời Minh Mạng, Châu Phú là một tổng của huyện Tây Xuyên, phủ Tuy Biên; làng, tổng Châu Phú là nơi đặt thành Châu Đốc. Năm 1919 quận Châu Thành tỉnh Châu Đốc từng đổi tên thành quận Châu Phú; năm 1956 tên này được dùng lại để tránh trùng với quận Châu Thành của tỉnh Long Xuyên trong tỉnh An Giang mới.

Hán Việt: tổng Châu Phú được Wikipedia ghi là 周富: châu 周 là vòng quanh, chu toàn; phú 富 là giàu có. Cần phân biệt với chữ châu 朱 trong tên Châu Đốc 朱篤.

Tên Cái Dầu là tên thuần Việt Nam Bộ, theo rạch Cái Dầu – nơi trong khởi nghĩa Bảy Thưa (1867–1873) có đồn Hờ ở vàm rạch. Tư liệu đã tra không giải thích nghĩa gốc của "Cái Dầu". Bình Long, Bình Phú mang chữ "Bình" – chữ chung của các làng Bình Thạnh Tây, Bình Trung, Bình Lâm thời Gia Long trên đất Châu Phú.

Trùng tên: không có đơn vị cấp xã nào khác tên Châu Phú.

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, xã Châu Phú giáp xã Bình Mỹ ở phía đông; xã Thạnh Mỹ Tây ở phía tây; các xã Vĩnh An, Cô Tô, Núi Cấm ở phía nam; xã Vĩnh Thạnh Trung và xã Bình Thạnh Đông ở phía bắc.

Địa hình đồng bằng ven bờ tây sông Hậu, phía tây là đồng trũng tứ giác Long Xuyên. Wikipedia kể các kênh rạch dẫn nước của huyện cũ, trong đó có rạch Phù Dật, rạch Voi ở vùng Cái Dầu. Mùa nước nổi hằng năm đem lại nguồn cá đồng phong phú.

Lịch sử

Vùng đất xưa thuộc đạo Châu Đốc, hoang vu ngập nước; đến giữa thế kỷ XVIII chỉ có rải rác lưu dân người Việt ven sông Hậu. Thời Pháp, các làng Bình Long, Bình Mỹ, Khánh Hòa… thuộc tổng An Lương, quận Châu Thành, tỉnh Châu Đốc. Trong khởi nghĩa Bảy Thưa do Quản cơ Trần Văn Thành lãnh đạo, tháng 3/1873 quân Pháp mở đầu cuộc tấn công bằng việc đánh đồn Hờ ở vàm rạch Cái Dầu.

Quyết định 181-CP ngày 25/4/1979 lập thị trấn Cái Dầu – huyện lỵ Châu Phú – từ các ấp Bình Nghĩa, Bình Hòa 1 của xã Bình Long và các ấp Vĩnh Tiền, Vĩnh Quới của xã Vĩnh Thạnh Trung; cùng quyết định lập xã Bình Phú từ các ấp Bình Chánh, Bình An của Bình Long và nửa ấp Bình Chơn của Bình Mỹ. Năm 2022 đô thị Cái Dầu mở rộng đạt loại IV.

Theo Nghị quyết 1654/NQ-UBTVQH15, từ 1/7/2025 xã Châu Phú gồm toàn bộ thị trấn Cái Dầu, xã Bình Long và xã Bình Phú.

Dân cư – xã hội

Dân số 60.137 người. Wikipedia ghi thành phần dân tộc của khu vực (số liệu thị trấn Cái Dầu): người Kinh khoảng 98,2%, người Hoa khoảng 1,9%, người Khmer rất ít. Dân vùng Châu Phú đa số theo Phật giáo Hòa Hảo; Wikipedia ghi nhiều nhà thường có ảnh thờ Giáo chủ Huỳnh Phú Sổ.

Là huyện lỵ cũ, xã tập trung cơ sở giáo dục, y tế, dịch vụ công từng phục vụ cả huyện Châu Phú.

Kinh tế

Wikipedia mô tả Cái Dầu là trung tâm kinh tế, văn hóa, xã hội của huyện Châu Phú cũ; chợ Cái Dầu là chợ lớn nhất huyện; định hướng phát triển là thương mại – dịch vụ và khu dân cư kết hợp kinh doanh. Vùng ngoài khu chợ (Bình Long, Bình Phú cũ) sản xuất lúa. Ẩm thực đồng quê của Châu Phú được Wikipedia nhắc: cá lóc nướng trui, lẩu cháo cá lóc rau đắng, khô cá tra phồng.

Văn hóa

Tư liệu đã tra chưa ghi di tích xếp hạng trên địa bàn xã. Văn hóa vùng Châu Phú gắn với đạo Hòa Hảo và mùa nước nổi: Wikipedia tả sau mùa nước nổi, kênh rạch đầy cá linh, cá thác lát, cá chốt, cá leo; người dân đánh bắt bằng chài lưới, thả đáy; cá nhiều phải phơi khô, làm mắm, nước mắm. Ký ức khởi nghĩa Bảy Thưa (đồn Hờ ở vàm Cái Dầu) là một phần lịch sử địa phương; đền thờ Quản cơ Trần Văn Thành nằm ở xã Thạnh Mỹ Tây liền kề.

Giao thông

Quốc lộ 91 chạy qua trung tâm xã, nối Long Xuyên với Châu Đốc; Wikipedia ghi tuyến cao tốc Châu Đốc – Cần Thơ – Sóc Trăng đi qua vùng huyện cũ. Sông Hậu và hệ thống kênh rạch nối xã với các vùng lân cận.

Hành chính

Địa chỉ mới ghi: "…, ấp …, xã Châu Phú, tỉnh An Giang". Cư dân thị trấn Cái Dầu cũ chuyển từ "khóm" sang "ấp". Wikipedia ghi tháng 8/2026 tỉnh lấy ý kiến nhân dân về đề án thành lập các phường, trong đó có việc nâng xã Châu Phú thành phường; chừng nào chưa có nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, tên chính thức vẫn là xã. Thủ tục làm tại trung tâm phục vụ hành chính công của xã hoặc qua cổng dịch vụ công.

Bản đồ Xã Châu Phú

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Châu Phú được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1654/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Châu Phú trước đây

• Xã Bình Mỹ 68.650
• Xã Mỹ Đức 60.493
• Xã Thạnh Mỹ Tây 64.850
• Xã Vĩnh Thạnh Trung 64.643