Xã Giang Thành

Tổng quan

Giang Thành là xã biên giới phía tây bắc của tỉnh An Giang, giáp Vương quốc Campuchia ở phía bắc, ngay sau lưng đô thị Hà Tiên. Xã mang tên con sông chảy qua địa bàn – sông Giang Thành – và kế thừa vai trò trung tâm của huyện Giang Thành cũ: trụ sở xã đặt tại trụ sở UBND huyện cũ (vốn ở xã Tân Khánh Hòa).

Xã rộng 184,14 km², dân số 20.039 người, mật độ khoảng 109 người/km² – một trong những xã thưa dân của vùng đồng bằng. Theo Wikipedia tiếng Việt, Giang Thành giáp xã Vĩnh Điều ở phía đông, phường Hà Tiên ở phía tây, phường Tô Châu và xã Hòa Điền ở phía nam. Trên địa bàn huyện cũ có cửa khẩu quốc gia Giang Thành.

Tên gọi và ý nghĩa

Tên từ sông, qua huyện. Không xã cũ nào tên Giang Thành; xã mới lấy tên huyện Giang Thành (2009–2025), mà tên huyện lại lấy từ sông Giang Thành và từ quận Giang Thành của tỉnh Hà Tiên thời Pháp thuộc.

Hán Việt. Giang Thành viết là 江城 – chữ Hán này có trong nhan đề bài thơ Giang Thành dạ cổ 江城夜鼓 (“Tiếng trống đêm ở Giang Thành”), một trong mười cảnh Hà Tiên (Hà Tiên thập cảnh) được Mạc Thiên Tứ vịnh ở thế kỷ XVIII (theo Wikipedia tiếng Việt). Giang 江 là sông; thành 城 là thành lũy. Nghĩa đen: thành bên sông. Tên phản ánh đúng thực tế lịch sử: họ Mạc đắp ở đây lũy Giang Thành dài khoảng 17 km từ bờ sông tới chân núi Đá Dựng, có đồn trú quân; tiếng trống canh trên lũy chính là “dạ cổ” trong thơ.

Tên Khmer. Theo Wikipedia tiếng Việt, người Khmer gọi con sông là Tà Ten (sau là Prêk Ten), theo tên một thôn ấp cổ bên sông. Tên ấp Tà Teng hiện nay của xã có âm gần với tên ấy; nghĩa của tên Khmer chưa tra được nguồn, nên không giải nghĩa ở đây.

Trùng tên: không có đơn vị cấp xã nào khác tên Giang Thành.

Địa lý

Xã nằm ở rìa tây của vùng Tứ giác Long Xuyên, địa hình đồng bằng thấp, nhiều nơi trũng phèn, xen một số gò giồng (tên ấp Giồng Kè). Sông Giang Thành là trục thủy văn chính: theo Wikipedia tiếng Việt, sông bắt nguồn từ Campuchia, vào Việt Nam tại vùng xã Giang Thành, chảy theo hướng tây nam qua Phú Mỹ rồi đổ vào vũng Đông Hồ ở Hà Tiên; dài khoảng 50 km (30 km trên đất Việt Nam), rộng khoảng 100 m. Các nhánh gồm Cái Đôi, Trà Phô, Cái Tắc, Cát, Miêu, Thị Vạng, Cua, Mương Đào.

Sông Giang Thành nối với kênh Vĩnh Tế – kênh đào thời Gia Long – Minh Mạng (1819–1824) chạy song song biên giới từ Châu Đốc; nơi hai dòng gặp nhau gọi là ngã ba Giang Thành. Tuyến nước này đưa nước ngọt sông Hậu về vùng Hà Tiên – Kiên Lương.

Sau sắp xếp ấp tháng 6/2026, xã có 13 ấp: Cả Ngay, Cỏ Quen, Giồng Kè, Hòa Khánh, Khánh Hòa, Rạch Dứa, Rạch Gỗ, Tà Teng, Tân Thạnh, Tiên Khánh, Trà Phô, Trà Phọt, Trần Thệ.

Lịch sử

Biên ải Hà Tiên

Vùng Giang Thành xưa thuộc huyện Hà Châu, tỉnh Hà Tiên. Thời họ Mạc, lũy Giang Thành là phòng tuyến biên cương phía bắc Hà Tiên. Thời Pháp thuộc, Giang Thành là một quận của tỉnh Hà Tiên; sau năm 1956 quận bị giải thể, nhập vào quận Hà Tiên của tỉnh Kiên Giang.

Từ huyện Hà Tiên đến huyện Giang Thành

Sau 1976 vùng này thuộc huyện Hà Tiên (tỉnh Kiên Giang). Năm 1998, khi lập thị xã Hà Tiên, 2.732 ha và 3.302 nhân khẩu của xã Thuận Yên được chuyển về xã Phú Mỹ. Năm 1999 huyện Hà Tiên đổi tên thành Kiên Lương. Ngày 7/2/2005, Nghị định 15/2005/NĐ-CP lập xã Phú Lợi từ 4.697 ha của Phú Mỹ. Ngày 29/6/2009, Nghị quyết 29/NQ-CP lập huyện Giang Thành từ năm xã Phú Mỹ, Phú Lợi, Tân Khánh Hòa, Vĩnh Điều, Vĩnh Phú của Kiên Lương (40.744,3 ha, 28.910 người), huyện lỵ đặt ở Tân Khánh Hòa; cùng lúc 1.645,25 ha của Phú Mỹ được chuyển về phường Đông Hồ (Hà Tiên).

Năm 2025

Nghị quyết 1654/NQ-UBTVQH15 lập xã Giang Thành trên toàn bộ Tân Khánh Hòa, Phú Lợi, Phú Mỹ. Hai xã còn lại của huyện thành xã Vĩnh Điều.

Dân cư – xã hội

20.039 người, gồm người Kinh, người Khmer và người Hoa – cơ cấu tiêu biểu của vùng biên Hà Tiên. Nhiều tên ấp mang âm Khmer như Tà Teng, Trà Phọt, Trà Phô, Cả Ngay. Wikipedia tiếng Việt ghi Ông Trần (1855–1935), nghĩa quân chống Pháp, người khai sáng đạo Ông Trần trên nền tảng đạo Tứ Ân Hiếu Nghĩa, là danh nhân gắn với xã.

Kinh tế

Theo Wikipedia tiếng Việt, kinh tế huyện Giang Thành cũ chủ yếu là nông nghiệp, lúa là cây chủ lực; nuôi tôm công nghiệp, tôm quảng canh, tôm – lúa, xen tôm – cua phát triển ở vùng đất nhiễm mặn. Mua bán tập trung ở các chợ Đầm Chít, Giang Thành, Phú Mỹ.

Kinh tế cửa khẩu là điểm riêng: cửa khẩu quốc gia Giang Thành cùng các đường tiểu ngạch trong vùng phục vụ trao đổi hàng hóa với Campuchia; khu kinh tế cửa khẩu được quy hoạch kèm cầu qua sông Giang Thành.

Văn hóa – di tích

• Giang Thành dạ cổ – một trong Hà Tiên thập cảnh của Mạc Thiên Tứ, gắn với lũy và đồn Giang Thành xưa.
• Ngã ba Giang Thành, nơi sông Giang Thành gặp kênh Vĩnh Tế – thắng cảnh của vùng Hà Tiên xưa.
• Đạo Ông Trần – một dòng tín ngưỡng nội sinh Nam Bộ có người khai sáng gắn với đất này.

Đời sống văn hóa đa dân tộc thể hiện ở chùa Khmer, lễ hội Chôl Chnăm Thmây, Sene Dolta của đồng bào Khmer song hành với lễ tết của người Kinh, người Hoa.

Giao thông

Đường thủy là truyền thống: tuyến kênh Vĩnh Tế – sông Giang Thành nối Châu Đốc với Hà Tiên. Đường bộ nối xã với Hà Tiên và với vùng Tri Tôn qua các tuyến dọc biên giới; cửa khẩu Giang Thành nối sang Campuchia.

Hành chính

Địa chỉ mới: “…, ấp …, xã Giang Thành, tỉnh An Giang”. Người dân Tân Khánh Hòa, Phú Lợi, Phú Mỹ cũ đều thuộc xã Giang Thành. Thủ tục làm tại trung tâm phục vụ hành chính công của xã (trụ sở huyện Giang Thành cũ) hoặc qua cổng dịch vụ công.

Bản đồ Xã Giang Thành

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Giang Thành được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1654/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Giang Thành trước đây

• Xã Vĩnh Điều 17.526