Phường Gia Bình

Tổng quan

Gia Bình là trung tâm của vùng Gia Bình cũ ở phía đông nam Bắc Ninh, bên bờ nam sông Đuống. Đơn vị gồm thị trấn huyện lỵ Gia Bình cũ, làng đúc đồng Đại Bái (làng Bưởi), làng mây tre Xuân Lai và vùng Quỳnh Phú; trên đất Xuân Lai có quy hoạch sân bay Gia Bình.

Diện tích 29,98 km², dân số 42.764 người, mật độ khoảng 1.430 người/km². Trụ sở đặt tại trụ sở Huyện ủy và UBND huyện Gia Bình cũ.

Về loại đơn vị. Theo Nghị quyết 1658/NQ-UBTVQH15, Gia Bình được lập là xã từ 1/7/2025, và danh mục dữ liệu hành chính của trang vẫn ghi là xã. Theo Wikipedia tiếng Việt, ngày 4/8/2026 Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết 388/NQ-UBTVQH16 thành lập phường Gia Bình trên cơ sở nguyên trạng diện tích, dân số của xã, có hiệu lực từ 20/9/2026 – cùng ngày tỉnh Bắc Ninh trở thành thành phố Bắc Ninh trực thuộc trung ương.

Tên gọi và ý nghĩa

Tên đơn vị mới kế thừa tên thị trấn Gia Bình và huyện Gia Bình cũ (Wikipedia tiếng Việt ghi rõ như vậy); ba tên Đại Bái, Xuân Lai, Quỳnh Phú thôi là tên hành chính.

Tên huyện có lịch sử dài. Theo Wikipedia tiếng Việt, thời chống Bắc thuộc vùng này thuộc hai huyện An Bình và Nam Định; thời Lý – Trần là huyện An Định thuộc lộ Bắc Giang; thời Lê sơ đổi là Gia Định, thuộc phủ Thuận An, trấn Kinh Bắc; năm 1820, vua Minh Mạng năm đầu đổi tên là Gia Bình (tư liệu đã tra không ghi lý do đổi tên). Năm 1950 Gia Bình nhập với Lương Tài thành huyện Gia Lương; năm 1999 tái lập huyện Gia Bình; năm 2002 lập thị trấn Gia Bình.

Chữ Hán là 嘉平. Gia 嘉 là tốt đẹp, đáng khen (như gia thưởng, gia hội); Bình 平 là bằng phẳng, yên ổn. Cả tên mang nghĩa "tốt đẹp và yên bình" – kiểu tên cát tường quen thuộc của địa danh hành chính thời Nguyễn.

Trùng tên: Wikipedia tiếng Việt ghi trước đây có phường Gia Bình (thị xã Trảng Bàng, Tây Ninh), nay là một phần phường Gò Dầu, Tây Ninh; cũng có sân bay Gia Bình. Khi ghi địa chỉ nên kèm "thành phố Bắc Ninh".

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, Gia Bình giáp phường Nhân Thắng ở phía đông, các phường Mão Điền và Trạm Lộ ở phía tây, Lương Tài và xã Lâm Thao ở phía nam, các xã Đông Cứu và Đại Lai ở phía bắc.

Vùng Gia Bình cũ là đồng bằng phù sa ven sông Đuống, xen dải núi thấp Thiên Thai ở phía bắc; phía nam có sông Ngụ (sông Bái Giang). Đất bãi ven sông và đồng màu thích hợp cây vụ đông: cà rốt, dưa, hành, tỏi, chuối bãi – những cây được Wikipedia tiếng Việt nêu là thế mạnh nông nghiệp của huyện cũ.

Lịch sử

Đất cổ ven sông Đuống

Khảo cổ học tìm thấy ở Lãng Ngâm (nay thuộc xã Đông Cứu) di chỉ cư trú, mộ táng với rìu, giáo, mác đồng thuộc văn hoá Đông Sơn. Thời Hùng Vương – An Dương Vương, vùng Gia Bình thuộc bộ Vũ Ninh. Lỵ sở huyện Gia Bình xưa ở xã Bảo Khám, năm 1820 về Đông Bình, sau qua Nhân Hữu, Khoái Khê, và năm 1920 dời về núi Nghĩa Thắng thuộc dãy Thiên Thai.

Thế kỷ XX – XXI

Tháng 8/1950 Gia Bình hợp với Lương Tài thành huyện Gia Lương. Ngày 9/8/1999 (Nghị định 68/1999/NĐ-CP) huyện Gia Bình được tái lập với 13 xã. Năm 2002 (Nghị định 37/2002/NĐ-CP), thị trấn Gia Bình được lập từ 213,08 ha của xã Xuân Lai, 71,92 ha của xã Đại Bái và 151,39 ha của xã Đông Cứu, tổng 436,39 ha và 7.672 nhân khẩu.

Sắp xếp 2025 và 2026

Nghị quyết 1658/NQ-UBTVQH15 sắp xếp toàn bộ thị trấn Gia Bình và các xã Xuân Lai, Quỳnh Phú, Đại Bái thành xã Gia Bình, hoạt động từ 1/7/2025. Theo Wikipedia tiếng Việt, Nghị quyết 388/NQ-UBTVQH16 (ngày 4/8/2026) lập phường Gia Bình trên nguyên trạng xã, hiệu lực từ 20/9/2026.

Dân cư – xã hội

Dân số 42.764 người, tập trung ở khu trung tâm huyện lỵ cũ và các làng lớn Đại Bái, Xuân Lai, Quỳnh Phú. Là huyện lỵ cũ, đây là nơi tập trung các cơ quan, trung tâm văn hoá – thể thao, đài tưởng niệm liệt sĩ và công viên hồ điều hoà của huyện Gia Bình trước đây; vùng Gia Bình cũ có các trường THPT Gia Bình số 1 (đặt ở Nhân Thắng), THPT Lê Văn Thịnh và THCS Lê Văn Thịnh. Đời sống tín ngưỡng gắn với đình, đền làng – nhiều làng ven sông thờ "Lạc Thị đại vương", và làng Hương Vinh tham gia hội Thập Đình thờ Lê Văn Thịnh.

Kinh tế

• Đúc đồng Đại Bái: làng nghề nổi tiếng nhất vùng, sản xuất nồi đồng, lư hương, đồ thờ; giỗ tổ nghề ngày 29 tháng Chín âm lịch.
• Mây tre trúc Xuân Lai: mây tre đan, thang sào, dát giường, đồ thủ công mỹ nghệ xuất khẩu.
• Nông nghiệp lúa – màu, cây vụ đông.
• Dịch vụ hành chính, thương mại ở trung tâm huyện lỵ cũ; sân bay Gia Bình được quy hoạch trên đất Xuân Lai (Wikipedia tiếng Việt) là dự án hạ tầng lớn của vùng.

Wikipedia tiếng Việt cũng nêu Đại Bái trong số làng nghề cần xử lý ô nhiễm môi trường.

Văn hóa – di tích

• Hội làng Bưởi (Đại Bái) ngày 10 tháng Tư âm lịch; giỗ tổ nghề đúc đồng 29 tháng Chín.
• Đền Phú Ninh: theo Wikipedia tiếng Việt thờ chín vị tướng thời Đinh (Vũ Hiển, Vũ Hán, Vũ Tố, Lê Phổ, Lê Oanh, Trương Dực, Đặng Hoằng, Trương Nha, Đặng Tạo), có công dẹp loạn 12 sứ quân.
• Làng Hương Vinh – một trong mười làng của hội Thập Đình tưởng niệm trạng nguyên Lê Văn Thịnh (mồng 5–7 tháng Hai).
• Trung tâm văn hoá thể thao, đài tưởng niệm liệt sĩ và công viên hồ điều hoà của huyện Gia Bình cũ.

Giao thông

Đơn vị là đầu mối các tỉnh lộ của vùng Gia Bình cũ: ĐT.280 (Lãng Ngâm – Đông Cứu – Gia Bình – Quỳnh Phú), ĐT.284 (Lãng Ngâm – Đại Bái – Quỳnh Phú), ĐT.279, cùng trục Đại Bái – Gia Bình – Xuân Lai – Ngụ – cầu Kênh Vàng. Qua cầu Bình Than (khánh thành 1/1/2016, quốc lộ 17) sang vùng Quế Võ ở bờ bắc sông Đuống.

Hành chính

Từ 20/9/2026, nếu theo Nghị quyết 388/NQ-UBTVQH16, địa chỉ ghi: "…, phường Gia Bình, thành phố Bắc Ninh" (giai đoạn 1/7/2025 – 19/9/2026 là "xã Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh"). Cư dân thị trấn Gia Bình, Đại Bái, Xuân Lai, Quỳnh Phú cũ chuyển trọn sang đơn vị mới.

Bản đồ Phường Gia Bình

Ghim đặt tại vị trí trụ sở phường. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Phường Gia Bình được lập từ 4 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1658/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Gia Bình trước đây

• Phường Nhân Thắng 26.738
• Xã Cao Đức 16.966
• Xã Đại Lai 19.308
• Xã Đông Cứu 28.528