Biên Sơn là xã thuộc thành phố Bắc Ninh, lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1658/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở hai xã Biên Sơn, Phong Vân và phần diện tích Trường bắn TB1 (Trung tâm huấn luyện Cấm Sơn) thuộc huyện Lục Ngạn cũ (tỉnh Bắc Giang cũ). Diện tích 294,22 km², dân số 16.112 người.
Tổng quan
Biên Sơn là xã rộng nhất vùng Lục Ngạn cũ và thuộc nhóm rộng nhất thành phố Bắc Ninh: 294,22 km². Nhưng phần lớn diện tích ấy không phải đất ở hay đất canh tác — nó đến từ Trường bắn Quốc gia khu vực 1 (Trường bắn TB1, trước gọi là Trung tâm huấn luyện Cấm Sơn), vùng đất quân sự mà trước năm 2025 không thuộc địa giới xã nào.
Dân số 16.112 người, mật độ chỉ khoảng 55 người/km² — thấp nhất trong các xã kế thừa huyện Lục Ngạn. Trụ sở đặt tại trụ sở xã Phong Vân cũ. Xã giáp tỉnh Lạng Sơn ở phía đông và tiếp giáp tới tám xã, phường của thành phố.
Tên gọi và ý nghĩa
Nguồn gốc. Xã mới kế thừa tên xã Biên Sơn; tên Phong Vân thôi là tên hành chính dù trụ sở đặt ở Phong Vân cũ. Phần Trường bắn TB1 không mang tên đơn vị dân cư nào.
Phân tích Hán Việt. Biên thường được hiểu là 邊 — bờ, ven, vùng biên (như "biên giới", "biên cương"); sơn 山 là núi. "Biên Sơn" 邊山 có thể hiểu là "núi vùng biên" — khớp với vị trí xã ở rìa đông bắc huyện, giáp Lạng Sơn. Tuy vậy, âm biên còn ứng với 編 (biên soạn) và các chữ khác; tư liệu đã tra không ghi chữ Hán của tên xã, nên đây là cách hiểu theo chữ thông dụng. Từ điển Wiki Ngôn Ngữ có mục "Biên Sơn", định nghĩa là một xã thuộc huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang.
Tên Phong Vân. Trong văn chương, "phong vân" 風雲 (gió mây) chỉ thời thế, cơ hội lớn; nhưng tư liệu cũng không xác nhận tên xã dùng đúng hai chữ ấy. Wikipedia có trang định hướng "Phong Vân" ghi: xã Phong Vân (huyện Lục Ngạn, Bắc Giang) nay là một phần xã Biên Sơn.
Lịch sử tên. Biên Sơn và Phong Vân đều có tên trong danh sách 23 xã của huyện Lục Ngạn năm 1957 (theo Wikipedia). Cả nước chỉ có một xã tên Biên Sơn sau sắp xếp 2025.
Địa lý
Theo Wikipedia, xã giáp các xã Xuân Dương, Thái Bình (Lạng Sơn) ở phía đông; phường Chũ, các xã Kiên Lao, Sơn Hải ở phía tây; các xã Lục Ngạn, Biển Động, Đại Sơn ở phía nam; các xã Tân Sơn, Sơn Hải, Sa Lý ở phía bắc.
Địa hình đồi núi, rừng chiếm diện tích lớn, nhất là trong khu vực trường bắn. Phần dân cư tập trung ở các thung lũng và vùng đồi thấp của Biên Sơn, Phong Vân cũ. Khí hậu nhiệt đới gió mùa của vùng núi thấp, mùa đông lạnh.
Lưu ý về số liệu: Wikipedia ghi diện tích xã là 282,24 km², khác với 294,22 km² trong số liệu sắp xếp; bài này dùng số liệu sắp xếp.
Lịch sử
Biên Sơn trước 2025
Biên Sơn thuộc huyện Lục Ngạn qua các thời kỳ tỉnh Bắc Giang, Hà Bắc (1962–1996), rồi Bắc Giang (1997–2025). Ngày 8/12/2017, HĐND tỉnh Bắc Giang (Nghị quyết 39/NQ-HĐND) lập thôn Xé trên cơ sở thôn Xé Ngoài và Xé Trong. Cuối năm 2023, xã rộng 20,67 km², 9.217 người. Từ 1/1/2025 (Nghị quyết 1191/NQ-UBTVQH15), thôn Khuân Rẽo (11,98 km², 520 người) của xã Thanh Hải được chuyển sang Biên Sơn, nâng diện tích lên 32,65 km² và dân số 9.737 người.
Trường bắn TB1
Theo Wikipedia, phần thuộc Bắc Giang của Trường bắn Quốc gia khu vực 1 nằm trên địa bàn huyện Lục Ngạn và không thuộc địa giới xã nào. Năm 1985, phần lớn xã Kim Sơn bị giải thể để giao cho Trường bắn TB1; năm 1993, một phần được trường bắn bàn giao lại để lập lại xã Kim Sơn. Từ 1/1/2025, 75,93 km² của trường bắn thuộc huyện Sơn Động được điều chỉnh về huyện Lục Ngạn quản lý.
Sắp xếp ngày 1/7/2025
Theo Nghị quyết 1658/NQ-UBTVQH15, toàn bộ xã Phong Vân, xã Biên Sơn và toàn bộ diện tích tự nhiên của Trường bắn TB1 hợp thành xã Biên Sơn, thuộc tỉnh Bắc Ninh mới; từ 20/9/2026 thuộc thành phố Bắc Ninh (Nghị quyết 39/2026/QH16).
Dân cư – xã hội
Dân số 16.112 người, gần như toàn bộ sống trên địa bàn hai xã cũ Biên Sơn và Phong Vân. Báo Thanh tra nhắc Phong Vân, Biên Sơn trong không gian văn hóa soọng hao của người Nùng ở Lục Ngạn; vùng Lục Ngạn có tám dân tộc cùng sinh sống. Thôn Khuân Rẽo, Xé là những tên thôn mang dáng tên địa phương vùng núi.
Hạ tầng giáo dục, y tế kế thừa từ hai xã cũ. Phần diện tích trường bắn là đất quốc phòng, do lực lượng quân đội quản lý theo chế độ riêng, tách biệt với đất ở và đất sản xuất của các thôn.
Kinh tế
Kinh tế nông – lâm nghiệp: cây ăn quả của vùng Lục Ngạn (vải thiều là chủ lực), rừng trồng, lúa ở thung lũng, chăn nuôi. Với diện tích đất dân sinh không lớn so với tổng diện tích, sản xuất tập trung ở các thôn của Biên Sơn, Phong Vân cũ.
Văn hóa – di tích
Đầu xuân, Phong Vân là một chặng trên con đường hội soọng hao của vùng: Báo Thanh tra viết hội hát đi "từ Thác Lười đến Phong Vân về Tân Hoa, Biển Động, xuôi Chũ". Lối hát đối đáp của người Nùng, cùng sli, lượn của người Tày, là sinh hoạt văn hóa nổi bật của xã.
Hành chính
Địa chỉ mới ghi: "…, xã Biên Sơn, thành phố Bắc Ninh". Cư dân hai xã Biên Sơn, Phong Vân cũ (kể cả thôn Khuân Rẽo, vốn thuộc Thanh Hải trước 2025) đều về xã mới. Trụ sở đặt tại Phong Vân cũ.
Bản đồ Xã Biên Sơn
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Biên Sơn được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1658/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Biên Sơn | Huyện Lục Ngạn | Tỉnh Bắc Giang | toàn bộ |
| Xã Phong Vân | Huyện Lục Ngạn | Tỉnh Bắc Giang | toàn bộ |
| Trung Tâm Huấn Luyện Cấm Sơn | Huyện Lục Ngạn | Tỉnh Bắc Giang | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Biên Sơn mới gồm những đơn vị nào?
Toàn bộ hai xã Biên Sơn, Phong Vân và toàn bộ diện tích Trường bắn TB1 (Trung tâm huấn luyện Cấm Sơn) thuộc huyện Lục Ngạn cũ, theo Nghị quyết 1658/NQ-UBTVQH15.
Vì sao xã Biên Sơn rộng tới hơn 294 km²?
Vì xã nhận toàn bộ diện tích Trường bắn Quốc gia khu vực 1 (TB1) — trước năm 2025 vùng này không thuộc xã nào. Riêng hai xã Biên Sơn và Phong Vân cũ nhỏ hơn nhiều.
Tên Biên Sơn có nghĩa là gì?
Thường hiểu theo chữ Hán 邊山: biên là vùng ven, vùng biên; sơn là núi — núi vùng biên, khớp với vị trí giáp Lạng Sơn. Tư liệu chính thức không ghi chữ Hán của tên.
Trụ sở xã Biên Sơn ở đâu?
Tại trụ sở xã Phong Vân cũ.
Diện tích, dân số xã Biên Sơn là bao nhiêu?
Diện tích 294,22 km², dân số 16.112 người (số liệu sắp xếp năm 2025).
Cùng Huyện Lục Ngạn trước đây
- Xã Biển Động 17.198
- Xã Đèo Gia 14.680
- Xã Lục Ngạn 42.367
- Xã Nam Dương 16.989
- Xã Sa Lý 6.352
- Xã Sơn Hải 9.591
- Xã Tân Sơn 14.823
← Toàn bộ 99 xã, phường của Bắc Ninh Tra tên xã cũ → mới