Xã Lục Nam

Tổng quan

Lục Nam là trung tâm của vùng huyện Lục Nam cũ, nằm hai bên sông Lục Nam và trên quốc lộ 31, thuộc thành phố Bắc Ninh. Nơi đây từng là tỉnh lỵ của tỉnh Lục Nam do người Pháp lập năm 1889, rồi huyện lỵ huyện Lục Nam từ 1957; khu ngã tư Thân – Đồi Ngô là trung tâm hành chính từ năm 1970.

Đơn vị rộng 58,91 km², dân số 58.050 người, mật độ khoảng 985 người/km². Trụ sở đặt tại trụ sở thị trấn Đồi Ngô cũ. Lập ngày 1/7/2025 với loại hình xã, nhưng theo Wikipedia, Nghị quyết 388/NQ-UBTVQH16 (UBTVQH thông qua 4/8/2026, hiệu lực 20/9/2026) đã chuyển Lục Nam thành phường, giữ nguyên diện tích và dân số. Wikipedia ghi phường có 26 tổ dân phố, trong đó có những tên quen như Đồi Ngô, Thân, Chu Điện, Cương Sơn, Phương Sơn, Tiên Hưng, Vân Sơn, Sàn, Nghè.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc. Không đơn vị nào trong năm đơn vị hợp thành mang tên Lục Nam. Tên được lấy từ huyện Lục Nam cũ (lập ngày 21/1/1957) — Wikipedia ghi rõ tên xã Lục Nam "được kế thừa từ tên của huyện Lục Nam trước đây". Năm tên Đồi Ngô, Phương Sơn, Cương Sơn, Tiên Nha, Chu Điện thôi là tên hành chính nhưng còn trong tên tổ dân phố.

Phân tích Hán Việt. Tên thường được viết 陸南: lục 陸 là đất liền, nam 南 là phương nam. Gốc của tên là sông Lục Nam — Wikipedia ghi sông còn gọi là sông Lục, sông Minh Đức hay sông Chũ. Huyện Lục Ngạn kề bên dùng cùng chữ Lục 陸. Vì vậy "Lục Nam" nên hiểu là tên riêng theo dòng sông, không nên chiết tự thành "phía nam đất liền".

Lịch sử tên. Theo Wikipedia về huyện Lục Ngạn, thời thuộc Minh vùng Na Ngạn được chia thành hai huyện Lục Nam và Na Ngạn. Ngày 5/11/1889, người Pháp lập tỉnh Lục Nam gồm các huyện Lục Ngạn, Bảo Lộc, Phượng Nhỡn, Hữu Lũng và Yên Bác, tỉnh lỵ đặt tại thị trấn Lục Nam (nay thuộc đơn vị này); tháng 9/1891 tỉnh bị xóa để lập Đạo quan binh I. Năm 1957 tên được dùng lại cho huyện mới.

Tên các đơn vị cũ. Theo Chỉ thị 23-TTg (1963), các xã Hòa Bình A và Nam Sơn được trả lại tên cũ là Chu Điện và Cương Sơn. Phương Sơn có phương thường hiểu là 方 hoặc 芳. Cả nước chỉ có một đơn vị cấp xã tên Lục Nam.

Địa lý

Theo Wikipedia, phường giáp các xã Đông Phú, Nghĩa Phương và phường Phượng Sơn ở phía đông; xã Tân Dĩnh ở phía tây; xã Bắc Lũng ở phía nam; xã Bảo Đài ở phía bắc.

Địa hình bán sơn địa chuyển tiếp từ vùng núi đông bắc xuống đồng bằng: dải đồi thấp xen thung lũng ven sông. Sông Lục Nam chảy qua, bồi phù sa cho các bãi ven sông. Wikipedia ghi nhiệt độ trung bình năm 23–24 °C, lượng mưa khoảng 1.500–1.700 mm, tập trung từ tháng 5 đến tháng 9; tài nguyên có cát sỏi lòng sông và đất sét làm vật liệu xây dựng.

Lịch sử

Đất ba huyện xưa

Theo Wikipedia, thời phong kiến các làng xã của huyện Lục Nam ngày nay thuộc ba huyện Phượng Nhỡn, Lục Ngạn và Lạng Giang của trấn Kinh Bắc. Huyện Lục Nam được lập ngày 21/1/1957 (Nghị định 24-TTg) từ các xã cắt từ Chí Linh (Hải Dương), Yên Dũng, Lạng Giang và Lục Ngạn; huyện lỵ đầu tiên đặt tại xã Nam Sơn. Ngày 20/7/1957 thị trấn Lục Nam được lập từ một phần xã Nam Sơn.

Đồi Ngô và Phương Sơn

Năm 1958 xã Hòa Bình B chia thành Tiên Nha và Đông Hưng; xã Phương Sơn chia thành Phương Sơn và Thanh Sơn. Năm 1970 huyện lỵ chuyển về ngã tư Thân – Đồi Ngô. Ngày 18/2/1997 (Nghị định 14/CP), thị trấn Đồi Ngô được lập từ 290 ha, 3.071 người của xã Chu Điện; 142 ha, 1.955 người của xã Tiên Hưng; 40 ha, 113 người của xã Tam Dị. Từ 1/1/2020, thị trấn Lục Nam và xã Tiên Hưng nhập vào Đồi Ngô; năm 2021 Đồi Ngô được công nhận đô thị loại IV. Ngày 1/7/2022, xã Phương Sơn thành thị trấn Phương Sơn.

Sắp xếp 2025 và lên phường 2026

Theo Nghị quyết 1658/NQ-UBTVQH15, toàn bộ thị trấn Phương Sơn, thị trấn Đồi Ngô và các xã Cương Sơn, Tiên Nha, Chu Điện hợp thành xã Lục Nam từ 1/7/2025. Từ 20/9/2026, theo Wikipedia, xã trở thành phường Lục Nam (Nghị quyết 388/NQ-UBTVQH16), thuộc thành phố Bắc Ninh (Nghị quyết 39/2026/QH16).

Dân cư – xã hội

Dân số 58.050 người theo số liệu sắp xếp (Wikipedia ghi số năm 2025 là 60.618 người). Lục Nam cũ là một trong bốn huyện đông người dân tộc thiểu số của thành phố — 35.972 người theo Wikipedia. Trường học các cấp, trung tâm y tế của huyện cũ đặt tại đây.

Wikipedia ghi Cai Vàng (Nguyễn Văn Thịnh, 1800–1862/1863), thủ lĩnh cuộc nổi dậy "phù Lê" năm 1862, sinh tại xã Vân Sơn, huyện Phượng Nhãn — nay là xóm Kẻn, thôn Vân Sơn thuộc đơn vị này. Thượng tướng Ngô Minh Tiến cũng được ghi là người Lục Nam.

Kinh tế

Là trung tâm cũ của huyện, kinh tế thiên về thương mại – dịch vụ dọc quốc lộ 31 và đường tỉnh 293, cùng các cụm công nghiệp. Nông nghiệp đồi nổi tiếng với dứa và na Lục Nam — Wikipedia về huyện cũ ghi đặc sản na dai, dứa, vải thiều; danh sách đặc sản của thành phố Bắc Ninh cũng có "Na Lục Nam", "Dứa Lục Nam".

Văn hóa – di tích

• Đền Sàn ven sông Lục Nam, có lễ hội đầu xuân (theo Wikipedia; tên tổ dân phố Sàn còn trong danh sách).
• Đình và chùa Phương Sơn, được Wikipedia giới thiệu là cụm di tích lưu giữ sắc phong, bia đá.

Chi tiết cấp xếp hạng của các di tích này chưa tra được từ nguồn chính thức. Đơn vị nằm trên trục đường tỉnh 293 — tuyến "đường tâm linh" nối chùa Vĩnh Nghiêm với vùng Tây Yên Tử.

Giao thông

Theo Wikipedia: quốc lộ 31 nối về phía tây với trung tâm Bắc Giang cũ, phía đông đi Lục Ngạn, Sơn Động; đường tỉnh 293 nối với hệ thống di tích Tây Yên Tử; đường tỉnh 295 đi phường Kép; tuyến đường sắt Kép – Hạ Long chạy qua địa bàn. Sông Lục Nam là đường thủy; cầu Lục Nam bắc qua sông tại đây.

Hành chính

Từ 20/9/2026, theo Wikipedia, địa chỉ ghi: "…, phường Lục Nam, thành phố Bắc Ninh" (giai đoạn 1/7/2025 – 19/9/2026 là xã Lục Nam). Hệ thống dữ liệu này vẫn dùng mã định danh của xã Lục Nam theo Nghị quyết 1658; nên kiểm tra văn bản 388/NQ-UBTVQH16 khi cần chính xác về pháp lý.

Bản đồ Xã Lục Nam

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Lục Nam được lập từ 5 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1658/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Lục Nam trước đây

• Xã Bắc Lũng 38.118
• Xã Bảo Đài 59.169
• Xã Cẩm Lý 20.084
• Xã Đông Phú 23.733
• Xã Lục Sơn 16.499
• Xã Nghĩa Phương 27.830
• Xã Trường Sơn 18.634