Nguyễn Phích là xã thuộc tỉnh Cà Mau, thành lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1655/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở thị trấn U Minh, một phần xã Nguyễn Phích và phần còn lại của xã Khánh Thuận thuộc huyện U Minh cũ. Theo số liệu sắp xếp năm 2025, xã rộng 245 km², dân số 37.330 người.
Tổng quan
Xã Nguyễn Phích là xã rộng nhất của vùng U Minh cũ và là nơi đặt huyện lỵ huyện U Minh trước 1/7/2025: thị trấn U Minh nhập trọn vào xã. Xã nằm ở phía bắc vùng U Minh Hạ, giáp tỉnh An Giang, trên vùng đất trũng xen rừng tràm, ruộng và ao nuôi của bán đảo Cà Mau. Di tích quốc gia Sở Giáo dục Nam Bộ nằm trên địa bàn.
Theo số liệu sắp xếp năm 2025, xã rộng 245 km², dân số 37.330 người. Con số khớp với tổng mà Wikipedia dẫn từ Nghị quyết 1655: thị trấn U Minh 18,3 km² (8.587 người), phần Khánh Thuận 163,5 km² (16.161 người), phần xã Nguyễn Phích 63,2 km² (12.582 người).
Tên gọi và ý nghĩa
Tên xã kế thừa tên xã Nguyễn Phích cũ, dù xã cũ chỉ góp một phần đất (phần còn lại chia cho Khánh Lâm và Khánh An). Nguyễn Phích, hay Nguyễn Văn Phích, là một liệt sĩ; tên ông được chọn đặt cho xã theo lối đặt tên xã bằng tên người hy sinh rất phổ biến ở Cà Mau thời kháng chiến (cùng vùng có Hồ Thị Kỷ, Lý Văn Lâm, Trần Văn Thời…). Nguồn tra được không cho biết thêm tiểu sử, năm hy sinh của ông, nên phần này dừng ở mức đó.
Xã Nguyễn Phích đã có mặt trước năm 1975: theo Wikipedia, năm 1972 tỉnh An Xuyên giao xã Nguyễn Phích (cùng Khánh An, Khánh Lâm) cho quận Thới Bình. Năm 1978, Nguyễn Phích là một trong ba xã đầu tiên tạo nên huyện U Minh.
Là họ tên người, chữ Hán chỉ xác định được ở mức họ: Nguyễn là 阮 – vốn là tên một loại đàn dây cổ, sau thành họ phổ biến nhất Việt Nam. Âm phích có một số chữ trong từ điển (như 辟) nhưng không có nguồn ghi chữ trong tên ông, nên không gán. Cả nước không có xã, phường nào khác tên Nguyễn Phích.
Địa lý
Theo Wikipedia tiếng Việt, xã giáp các xã Biển Bạch và Thới Bình ở phía đông; Khánh Lâm và U Minh ở phía tây; Khánh An và U Minh ở phía nam; tỉnh An Giang ở phía bắc.
Huyện U Minh cũ là vùng đồng bằng ven biển thấp, đất nhiễm phèn, mặn nhiều, chằng chịt kênh rạch; lớp đất than bùn dưới rừng tràm là đặc trưng của vùng U Minh. Phía bắc xã là vùng giáp ranh với U Minh Thượng (An Giang) – hai khu rừng U Minh Thượng và U Minh Hạ được phân cách bởi sông Trẹm và sông Cái Tàu. Khí hậu nhiệt đới gió mùa cận xích đạo, mùa mưa tháng 5–11.
Lịch sử
Trước khi có huyện U Minh
Trước năm 1978, vùng này thuộc quận (huyện) Thới Bình. Thời chống Pháp, rừng U Minh là nơi đặt nhiều cơ quan kháng chiến của Nam Bộ; di tích Sở Giáo dục Nam Bộ trên địa bàn xã là một dấu tích của giai đoạn ấy.
Huyện U Minh (1978–2025)
Quyết định 326-CP ngày 29/12/1978 lập huyện U Minh từ ba xã Khánh An, Khánh Lâm, Nguyễn Phích của huyện Thới Bình. Năm 1979 xã Nguyễn Phích bị chia thành Nguyễn Phích, Nguyễn Phích A, Nguyễn Phích B và thị trấn U Minh (huyện lỵ). Năm 1991 Nguyễn Phích A, B nhập lại vào Nguyễn Phích.
Xã Khánh Thuận được lập năm 2009 (Nghị quyết 24/NQ-CP) từ 17.148 ha và 13.127 người của xã Khánh Hòa – một xã rộng, thưa dân nằm trong vùng U Minh Hạ.
Sắp xếp năm 2025
Theo Nghị quyết 1655/NQ-UBTVQH15, xã Nguyễn Phích mới gồm:
Dân cư – xã hội
Theo số liệu sắp xếp năm 2025, xã có 37.330 người, tập trung ở khu thị trấn U Minh cũ và dọc kênh; phần Khánh Thuận cũ rộng mà thưa. Theo Wikipedia, cuối năm 2025 xã có 29 ấp, đặt tên theo số (ấp 1 đến ấp 29) – cách đặt tên ấp thấy ở nhiều xã vùng U Minh.
Là huyện lỵ cũ, khu trung tâm có trung tâm y tế, trường học các cấp và chợ của huyện U Minh trước đây. Cư dân chủ yếu là người Kinh.
Kinh tế
Vùng U Minh sống bằng rừng và nước: trồng tràm, khai thác cá đồng, nuôi tôm, cua ở vùng nhiễm mặn, trồng lúa ở vùng ngọt. Nghề gác kèo ong lấy mật trong rừng tràm – di sản văn hóa phi vật thể quốc gia của hai huyện U Minh và Trần Văn Thời (công nhận năm 2019) – cho ra mật ong U Minh Hạ, nhãn hiệu tập thể từ năm 2011. Khu trung tâm xã có buôn bán, dịch vụ phục vụ cả vùng.
Văn hóa – di tích
Di tích Sở Giáo dục Nam Bộ trên địa bàn xã được công nhận di tích lịch sử cấp quốc gia năm 2017 (theo danh sách di tích quốc gia trên Wikipedia). Nguồn tra được không mô tả chi tiết khu di tích.
Rừng U Minh đi vào văn học qua Đất rừng phương Nam của Đoàn Giỏi, Hương rừng Cà Mau của Sơn Nam; ẩm thực vùng có lẩu mắm cá sặc với rau rừng, cá lóc nướng trui, mật ong rừng, các món ong non.
Giao thông
Giao thông vùng U Minh xưa nay chủ yếu bằng đường thủy qua kênh rạch; đường bộ phát triển muộn. Theo Wikipedia, huyện U Minh cũ có tuyến đường nhựa hai làn dài khoảng 14 km nối trung tâm Cà Mau với tổ hợp khí – điện – đạm ở xã Khánh An, cửa ngõ đường bộ của cả vùng.
Bản đồ Xã Nguyễn Phích
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Nguyễn Phích được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1655/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Nguyễn Phích | Huyện U Minh | Tỉnh Cà Mau | một phần |
| Thị trấn U Minh | Huyện U Minh | Tỉnh Cà Mau | một phần |
| Xã Khánh Thuận | Huyện U Minh | Tỉnh Cà Mau | một phần |
Hỏi đáp nhanh
Xã Nguyễn Phích gồm những đơn vị cũ nào?
Toàn bộ thị trấn U Minh, một phần xã Nguyễn Phích và phần còn lại của xã Khánh Thuận (huyện U Minh cũ).
Tên Nguyễn Phích có nghĩa là gì?
Là tên liệt sĩ Nguyễn Phích (Nguyễn Văn Phích), được đặt cho xã từ trước năm 1975; xã mới kế thừa tên xã cũ.
Thị trấn U Minh cũ nay thuộc xã nào?
Thuộc xã Nguyễn Phích, tỉnh Cà Mau.
Xã Nguyễn Phích rộng bao nhiêu?
Theo số liệu sắp xếp năm 2025: 245 km², dân số 37.330 người.
Cùng Huyện U Minh trước đây
- Xã Khánh An 27.170
- Xã Khánh Lâm 38.880
- Xã U Minh 32.991
← Toàn bộ 64 xã, phường của Cà Mau Tra tên xã cũ → mới