Xã Sông Kôn

Tổng quan

Quốc lộ 14G từ Prao xuống Hòa Vang chạy suốt chiều dài một thung lũng rộng mà dòng sông Kôn khoét giữa núi; dọc thung lũng ấy là địa bàn xã Sông Kôn, đơn vị lập ngày 1/7/2025 từ ba xã A Ting, Jơ Ngây và Sông Kôn của huyện Đông Giang cũ, phía tây bắc Thành phố Đà Nẵng.

Theo phiếu dữ liệu sắp xếp, xã rộng 212,94 km², dân số 8.746 người, mật độ khoảng 41 người/km². Trụ sở xã đặt tại thôn Ra Lang. Sông Kôn được biết đến nhiều nhất qua làng Bhơ Hôồng – một trong những làng du lịch cộng đồng Cơ Tu quen thuộc của vùng Đà Nẵng – Quảng Nam.

Tên gọi và ý nghĩa

Tên xã kế thừa tên xã Sông Kôn cũ – xã gốc của cả vùng, vì A Ting (1978) và Jơ Ngây (1999) đều được tách ra từ Sông Kôn. Bản thân tên xã cũ lấy theo sông Kôn, phụ lưu cấp 1 của sông Vu Gia, chảy dọc địa bàn xã. Như vậy đây là tên thuộc nhóm "tên sông" mà tỉnh Quảng Nam ưu tiên khi đặt tên xã mới năm 2025.

Tên gồm chữ thuần Việt sông và âm Kôn. Theo Wikipedia tiếng Việt, con sông còn được viết là sông Côn, và một số văn liệu (kể cả "Danh mục lưu vực sông nội tỉnh") ghi là sông Con. Cách viết với chữ K là lối ghi quen dùng cho địa danh vùng dân tộc thiểu số. Chưa tìm được nguồn đáng tin cho biết âm "Kôn" gốc từ tiếng Cơ Tu hay từ tiếng Việt và mang nghĩa gì, nên không suy đoán ở đây; cũng không nên đánh đồng với sông Kôn (sông Côn) ở Bình Định – Gia Lai, là một con sông khác hẳn.

Hai tên xã cũ còn lại – A Ting và Jơ Ngây – là tên gốc Cơ Tu. A Ting nay là tên một thôn của xã. Trên cả nước chỉ có một xã mang tên Sông Kôn.

Địa lý

Theo mô tả trên Wikipedia tiếng Việt, xã giáp xã Sông Vàng ở phía đông, xã Đông Giang ở phía tây, các xã Bến Hiên và Thượng Đức ở phía nam, các xã Nam Đông và Khe Tre của thành phố Huế ở phía bắc.

Sông Kôn bắt nguồn từ vùng núi cao trên 1.500 m ở phía bắc xã, giáp Huế, nơi có điểm cao nổi bật là núi Mang (1.708 m). Sông chảy về phía nam qua xã, đến thôn Tu Núc (Bến Hiên) chuyển hướng đông sang Thượng Đức, nhận nước sông Vàng rồi đổ vào sông Vu Gia. Dọc quốc lộ 14G ở các xã Sông Kôn, Jơ Ngây, A Ting cũ là một thung lũng bằng tương đối rộng, đất canh tác tốt – điều hiếm ở vùng núi phía tây.

Lịch sử

Sau năm 1976, xã Sông Kôn thuộc huyện Hiên, tỉnh Quảng Nam – Đà Nẵng. Các thay đổi chính:

• ngày 25/7/1978: chia xã Sông Kôn thành hai xã Sông Kôn và A Ting;
• ngày 6/11/1996: huyện Hiên thuộc tỉnh Quảng Nam;
• ngày 16/8/1999: lập xã Jơ Ngây trên cơ sở 5.574 ha diện tích tự nhiên và 1.740 người của xã Sông Kôn;
• ngày 20/6/2003: ba xã thuộc huyện Đông Giang mới;
• ngày 6/12/2018: lập 9 thôn mới, trong đó có thôn Bhơhôồng (xã Sông Kôn) và thôn Ra Lang (xã Jơ Ngây).

Nghị quyết 1659/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 sắp xếp toàn bộ ba xã A Ting, Jơ Ngây và Sông Kôn thành xã Sông Kôn, hiệu lực từ 1/7/2025 – thực chất là hợp nhất lại vùng của xã Sông Kôn năm 1976. Theo Wikipedia, xã lúc đầu có 11 thôn, đến tháng 6/2026 còn 8 thôn: K8, A Ting, Apăng, Bhlô Bền, Pa Coong, Ra Đung, Ra Lang và Ra Nuối.

Dân cư – xã hội

Xã có 8.746 người, chủ yếu là người Cơ Tu, sống trong các làng dọc thung lũng sông Kôn và quốc lộ 14G. Làng Cơ Tu ở đây giữ nhà gươl, cồng chiêng, nghề dệt và đan lát. Theo báo chí, làng Bhơ Hôồng có gần 700 người, trên một nửa số hộ làm nghề dệt thổ cẩm và đan lát mây tre.

Trường lớp, trạm y tế của ba xã cũ tiếp tục phục vụ các thôn; nhờ quốc lộ 14G, người dân đi về trung tâm Prao hoặc xuống Hòa Vang tương đối thuận tiện so với các xã núi khác.

Kinh tế

Thung lũng sông Kôn là vùng trồng lúa nước và hoa màu quan trọng của Đông Giang cũ; ngoài ra là chăn nuôi, trồng rừng, cây dược liệu. Thủy điện Sông Kôn 2 (60 MW) được xây theo dạng hai bậc hồ: hồ trữ có đập tại thôn Bút Tưa (xã Sông Kôn cũ), hồ chính có đập tại thôn Kiên (xã Jơ Ngây cũ), nước dẫn qua đường hầm khoảng 6 km tới nhà máy ở thôn A Chôm (xã Ka Dăng cũ, nay thuộc Bến Hiên). Theo Wikipedia, giải pháp hai bậc được chọn để tránh ngập vùng thung lũng dọc quốc lộ 14G; việc nâng mực nước hồ sau này từng gây ngập đất sản xuất của dân.

Du lịch cộng đồng tập trung ở làng Bhơ Hôồng, cách trung tâm Prao khoảng 17 km và cách trung tâm Đà Nẵng khoảng 70 km theo quốc lộ 14G.

Văn hóa – di tích

• Làng Bhơ Hôồng (còn viết Bhờ Hôồng): làng du lịch cộng đồng Cơ Tu với nhà gươl, trình diễn cồng chiêng, múa và hát dân ca; du khách được trải nghiệm sinh hoạt làng, dệt thổ cẩm, ẩm thực Cơ Tu.
• Tuyến du lịch quốc lộ 14G nối các điểm đồi chè (xã Sông Vàng), làng Bhơ Hôồng, làng nghề Đhrôồng (xã Đông Giang) và thác G'Răng.
• Lễ hội Cơ Tu chung của vùng: mừng lúa mới, nói lý – hát lý, múa tung tung – da dá.

Giao thông

Quốc lộ 14G (trước đây là tỉnh lộ 604) chạy xuyên xã, nối Prao (xã Đông Giang) với Hòa Vang và trung tâm Đà Nẵng. Đây là tuyến chính đưa khách du lịch và hàng hóa lên vùng núi phía tây.

Hành chính

Địa chỉ mới ghi: thôn …, xã Sông Kôn, Thành phố Đà Nẵng. Giấy tờ cũ ghi xã A Ting, Jơ Ngây hoặc Sông Kôn, huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam đều thuộc xã này.

Bản đồ Xã Sông Kôn

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Sông Kôn được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1659/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Đông Giang trước đây

• Xã Bến Hiên 4.588
• Xã Đông Giang 8.870
• Xã Sông Vàng 7.024