Xã Tam Hải

Tổng quan

Tam Hải là một hòn đảo thấp kẹp giữa sông Trường Giang và Biển Đông, nơi sông đổ ra biển qua cửa An Hòa và cửa Lở. Phía sau đảo là vịnh kín gió của cảng Kỳ Hà; phía trước là bờ đá đen Bàn Than cùng các hòn Mang, hòn Dứa – cụm danh thắng đã được công nhận di tích quốc gia. Khi cả nước sắp xếp lại cấp xã năm 2025, Tam Hải được giữ nguyên, không nhập với xã nào.

Theo phiếu dữ liệu, xã rộng 13,32 km², dân số 10.312 người, mật độ khoảng 774 người/km². Trụ sở đặt tại thôn Tân Lập. Xã có 7 thôn: Bình Trung, Đông Tuần, Long Thạnh Đông, Long Thạnh Tây, Tân Lập, Thuận An, Xuân Mỹ. Xã thuộc Thành phố Đà Nẵng, cùng vùng Núi Thành cũ với Núi Thành, Tam Anh, Tam Xuân, Tam Mỹ, Đức Phú.

Tên gọi và ý nghĩa

Tên xã giữ nguyên tên xã Tam Hải cũ, vì xã không bị sắp xếp. Tên đã có từ sau năm 1976, khi các xã của huyện Tam Kỳ được đặt tên mở đầu bằng chữ "Tam". Từ điển cũng có mục Tam Hải chỉ chính xã này.

Hai chữ Hán thường hiểu là 三海. Tam 三 là ba – ở đây là chữ mở đầu chung (trùng chữ đầu tên huyện Tam Kỳ), không nói số lượng. Hải 海 là biển. Với một xã đảo, chữ "Hải" mô tả đúng điều kiện tự nhiên: đảo giáp biển ở phía đông, giáp sông ở phía tây và nam.

Trong xã còn nhiều địa danh dân gian thuần Việt đáng chú ý. Wikipedia giải thích tên Bàn Than: bàn là mặt bàn – chỉ đỉnh vách đá bằng phẳng rộng chừng 20 ha; than là màu đen như than của đá. Mỏm Bàn Than chia bờ biển thành bãi Nồm và bãi Bấc, gọi theo gió nồm (hướng nam) và gió bấc (hướng bắc): bãi Bấc từ Bàn Than đến cửa Lở, bãi Nồm từ Bàn Than đến cửa An Hòa. Tên Cửa Lở chỉ một cửa biển. Trên cả nước chỉ có một xã tên Tam Hải.

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, xã giáp Biển Đông ở phía đông, xã Núi Thành ở phía tây và nam (qua sông Trường Giang), xã Tam Anh ở phía bắc.

Địa hình chủ yếu là cát và bãi đá trầm tích. Wikipedia mô tả vùng biển Tam Hải, Tam Tiến, Tam Quang có nhiều bãi đá nhô cao 10 – 12 m như hòn Ngang, hòn Dứa, Bàn Than. Cụm Bàn Than – Hòn Mang – Hòn Dứa có các mỏm đá đen bị sóng, gió xâm thực thành vân, hình thù lạ; hòn Mang cách Bàn Than khoảng 400 m, hòn Dứa khoảng 700 m. Cách bờ khoảng 1 km là hòn Út (cù lao Út). Vùng biển ven bờ có hệ sinh thái biển đáng chú ý, từng được tổ chức hội thảo về đa dạng sinh học.

Khí hậu nhiệt đới gió mùa ven biển, mùa mưa bão tháng 9 – 12; đảo thấp nên dễ bị ảnh hưởng của sóng lớn, triều cường khi có bão.

Lịch sử

Wikipedia gọi Cửa Lở là một di tích còn lại gắn với các cuộc tập trận thời vua Lê Thánh Tông (niên hiệu Hồng Đức); đây là tư liệu một nguồn, chưa đối chiếu được. Dưới chân núi Bàn Than, ở thôn Thuận An, có hai giếng cổ hình tròn, thành xây bằng đá ong, cách nhau khoảng 500 m, vẫn cho nước dùng; không có bia ghi niên đại. Wikipedia gọi đó là "giếng cổ Champa", còn người dân địa phương kể (theo báo Tiền Phong) rằng giếng có thể liên quan đến thương nhân người Hoa thời giao thương với Hội An – cả hai cách giải thích đều chưa được xác minh khoa học.

Sau năm 1976 xã thuộc huyện Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam – Đà Nẵng; từ ngày 3/12/1983 thuộc huyện Núi Thành; từ năm 1997 thuộc tỉnh Quảng Nam. Xã nằm trong phạm vi Khu kinh tế mở Chu Lai. Tháng 2/2024, báo chí đưa tin cụm Bàn Than – Hòn Mang – Hòn Dứa (niên đại địa chất khoảng 400 triệu năm) được công nhận di tích quốc gia loại danh lam thắng cảnh. Theo Nghị quyết 1659/NQ-UBTVQH15, xã Tam Hải không thực hiện sắp xếp, chuyển về Thành phố Đà Nẵng từ 1/7/2025.

Dân cư – xã hội

Xã có 10.312 dân sống trong 7 thôn, hầu hết là người Kinh làm nghề biển. Đời sống tín ngưỡng gắn với biển: trên đảo có nghĩa địa cá Ông – nơi ngư dân chôn cất cá voi dạt vào bờ theo tục thờ cá Ông của cư dân biển miền Trung – và chùa Diên Khánh. Vì cách biệt với đất liền, việc đi học, khám chữa bệnh, mua bán của người dân phụ thuộc vào phà và đò qua sông Trường Giang.

Kinh tế

Sinh kế chính là đánh bắt hải sản và buôn bán đồ biển; thu nhập tương đối ổn định nhưng vị trí cách biệt và phương tiện đi lại hạn chế làm khó các ngành khác. Người dân vẫn phải dùng phà để vào đất liền. Địa phương từng đề xuất đóng hai phà tải trọng 30 tấn và đưa dự án du lịch xã đảo (cầu tàu, bãi đỗ xe) vào danh mục đầu tư công. Du lịch biển – đảo với Bàn Than, bãi Nồm, bãi Bấc, các hòn đảo nhỏ là hướng đi được nhắc nhiều, song báo chí cũng cảnh báo tình trạng rác thải, ô nhiễm làm tổn hại cảnh quan.

Văn hóa – danh thắng

• Danh thắng Bàn Than – Hòn Mang – Hòn Dứa – di tích quốc gia (công bố đầu năm 2024); vách đá đen, các "bàn đá" phủ rêu xanh khi nước ròng.
• Bãi Nồm, bãi Bấc, bãi An Hòa – các bãi tắm của đảo.
• Hai giếng cổ ở thôn Thuận An, dưới chân Bàn Than.
• Nghĩa địa cá Ông và chùa Diên Khánh.
• Cửa Lở – cửa biển phía bắc đảo.

Giao thông

Đảo nối với đất liền bằng phà và đò qua sông Trường Giang; chưa có cầu đường bộ. Phía đất liền là xã Núi Thành với Quốc lộ 1, ga Núi Thành và sân bay Chu Lai.

Hành chính

Địa chỉ mới: [thôn], xã Tam Hải, thành phố Đà Nẵng – chỉ bỏ cấp huyện và đổi tên tỉnh, tên xã giữ nguyên. Trụ sở ở thôn Tân Lập.

Bản đồ Xã Tam Hải

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Tam Hải được lập từ 1 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1659/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Núi Thành trước đây

• Xã Đức Phú 9.240
• Xã Núi Thành 69.406
• Xã Tam Anh 31.026
• Xã Tam Mỹ 18.064
• Xã Tam Xuân 42.834