Xã Ea Bá

Tổng quan

Với 8.316 người trên 131,79 km² — mật độ khoảng 63 người/km² — Ea Bá là một trong những xã ít dân nhất của vùng Phú Yên cũ, nay thuộc tỉnh Đắk Lắk. Xã nằm ở phía tây nam vùng Sông Hinh, giữa trung tâm Hai Riêng và vùng M'Đrắk cũ, phần lớn là đồi núi và rừng.

Ea Bá là cái tên có tuổi đời dài nhất trong cụm xã phía tây Sông Hinh: đây là một trong sáu xã lập nên huyện Sông Hinh năm 1985, và từ đất của nó lần lượt tách ra Ea Bar, Ea Lâm, rồi gián tiếp là Ea Ly. Trụ sở xã mới đặt tại trụ sở UBND xã Ea Bar cũ.

Tên gọi và ý nghĩa

Tên kế thừa. Xã mới giữ tên xã Ea Bá, đơn vị được nhập trọn; phần Ea Bar nhập vào chỉ là phần còn lại sau khi một phần khác của Ea Bar về xã Ea Ly. Như vậy, sau hơn ba mươi năm chia tách, phần lớn đất của xã Ea Bá trước năm 1991 lại mang chung một tên.

Thành tố “Ea”. Theo chú giải trên Wikipedia tiếng Việt, trong tiếng một số dân tộc Tây Nguyên, ea/ia nghĩa là nước, sông, suối; đây là yếu tố mở đầu phổ biến nhất của địa danh vùng Ê Đê, từ Ea Kar, Ea Súp đến Ea H'Leo. Ở vùng Sông Hinh, các tên Ea Bá, Ea Bar, Ea Bia, Ea Trol, Ea Lâm, Ea Ly đều thuộc lớp địa danh bản địa này.

Thành tố “Bá”. Tư liệu đã tra không có lời giải nghĩa cho “Bá” trong tên này. Trong tiếng Việt, “bá” trùng âm với nhiều chữ Hán, nhưng tên Ea Bá là phiên âm từ ngôn ngữ bản địa, không thể chiết tự Hán Việt; vì vậy nghĩa được ghi là chưa rõ. Tên này còn ở buôn Bá (nay là thôn Bá sau đợt sắp xếp năm 2026); tư liệu đã tra không nói tên xã và tên buôn có quan hệ thế nào.

Trùng tên: không có xã, phường nào khác tên Ea Bá trong danh mục mới.

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, Ea Bá giáp xã Suối Trai ở phía bắc, xã Ea Ly ở phía tây, xã Sông Hinh ở phía đông, và các xã Cư Prao, Ea Riêng (vùng M'Đrắk cũ) ở phía nam.

Địa hình chủ yếu là đồi núi thấp và cao nguyên; Wikipedia ghi độ cao trung bình khoảng 400–600 m, phần lớn diện tích là rừng tự nhiên và rừng trồng. Khí hậu nhiệt đới gió mùa, hai mùa mưa – khô rõ rệt. Ở cấp huyện cũ, Sông Hinh có độ che phủ rừng khoảng 42%.

Lịch sử

Khi huyện Sông Hinh được tái lập từ huyện Tây Sơn (1984–1985), Ea Bá là một trong sáu xã ban đầu, cùng Đức Bình, Ea Bia, Ea Trol, Sơn Giang và Sông Hinh. Tỉnh Phú Yên được tái lập ngày 30/6/1989.

Ngày 15/11/1991, Quyết định 582-TCCP chia xã Ea Bá thành Ea Bá và Ea Bar. Năm 1994, Nghị định 24-CP cắt tiếp 2.850 ha của Ea Bá để cùng bốn buôn của xã Krông Pa (Sơn Hòa) lập xã Ea Lâm. Năm 2003, xã Ea Ly được lập từ 8.021 ha của Ea Bar.

Nghị quyết 1660/NQ-UBTVQH15 (16/6/2025) sắp xếp toàn bộ Ea Bá và phần còn lại của Ea Bar thành xã Ea Bá mới, hiệu lực từ 1/7/2025, khi tỉnh Phú Yên nhập vào tỉnh Đắk Lắk. Ban đầu xã có 11 thôn, buôn; Wikipedia ghi đề án năm 2026 sắp xếp còn 6 đơn vị: thôn Chư Biôi, thôn Ea Mkeng, thôn Bá và các buôn Chung, Ken, Thú.

Dân cư và xã hội

Phần lớn đơn vị dân cư của Ea Bá là buôn — Bầu, Chao, Chung, Ken, Quen, Thú, Trinh trước khi gộp — cho thấy tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số cao. Ở cấp huyện cũ, Sông Hinh có gần một nửa dân số là người dân tộc thiểu số, chủ yếu người Ê Đê, cùng 19 dân tộc chung sống.

Mật độ thấp và địa hình đồi khiến dân cư phân tán theo các buôn dọc đường liên xã. Các dịch vụ y tế, giáo dục cao hơn bậc cơ sở chủ yếu ở khu Hai Riêng (xã Sông Hinh).

Kinh tế

Lâm nghiệp và nông nghiệp đồi là sinh kế chính: rừng trồng, cây mía, sắn — những cây mà tỉnh Phú Yên cũ ghi là trồng nhiều ở Sông Hinh — cùng lúa nước ở các thung lũng và chăn nuôi gia súc. Tài nguyên rừng của huyện cũ được mô tả có nhiều loại gỗ giá trị.

Thương mại nhỏ, chủ yếu là các điểm mua bán trong buôn; nông sản được đưa về Hai Riêng hoặc Ea Ly tiêu thụ.

Nguồn nước mặt của vùng Sông Hinh cũ khá dồi dào nhờ hệ thống hồ thủy điện (Sông Hinh, Sông Ba Hạ, Krông H'Năng) và các công trình thủy lợi nhỏ; với một xã đồi núi như Ea Bá, đó là điều kiện để mở rộng ruộng nước ở thung lũng và nuôi cá nước ngọt ở quy mô hộ gia đình.

Văn hóa

Đời sống văn hóa ở các buôn gắn với cồng chiêng, rượu cần, các lễ cúng Giàng, cúng rẫy, cúng bến nước và lễ đâm trâu — những lễ được tài liệu huyện Sông Hinh nêu là phổ biến trong cộng đồng. Hát kể sử thi Ê Đê, đàn Đinh Klút, nghề dệt thổ cẩm và đan lát vẫn còn người giữ.

Không gian nhà văn hóa buôn là nơi sinh hoạt cộng đồng, tổ chức lễ hội và các buổi diễn cồng chiêng.

Bữa ăn của đồng bào trong vùng có các món quen của Sông Hinh như thịt bò, heo bản địa nấu theo lối truyền thống, cá suối và rượu cần.

Hành chính

Địa chỉ ghi: “buôn/thôn …, xã Ea Bá, tỉnh Đắk Lắk”. Trụ sở xã đặt tại trụ sở xã Ea Bar cũ. Cư dân phần Ea Bar thuộc xã Ea Bá và phần thuộc xã Ea Ly cần ghi đúng xã mới theo thôn, buôn nơi cư trú.

Bản đồ Xã Ea Bá

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Ea Bá được lập từ 2 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1660/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Sông Hinh trước đây

• Xã Đức Bình 15.896
• Xã Ea Ly 12.104
• Xã Sông Hinh 23.841