Xã Bù Đăng

Tổng quan

Xã Bù Đăng là vùng huyện lỵ cũ của huyện Bù Đăng – huyện rộng nhất tỉnh Bình Phước (khoảng 1.501 km²) – nằm trên Quốc lộ 14, trục từ Đồng Xoài lên Tây Nguyên. Thị trấn Đức Phong, huyện lỵ từ 1994, nằm trọn trong xã. Trên đất xã có thác Đứng, danh lam thắng cảnh cấp tỉnh.

Xã rộng 156,1 km², dân số 32.145 người, mật độ khoảng 206 người/km². Trụ sở đặt trên Quốc lộ 14, khu phố Hòa Đồng. Wikipedia ghi xã hiện có 7 thôn: Đức Phong, Đức Thọ, Hòa Đồng, Hưng Phú, Hưng Vượng, Minh Hưng, Vĩnh Thiện.

Tên gọi và ý nghĩa

Ba đơn vị hợp thành không mang tên Bù Đăng; tên xã khôi phục một địa danh lịch sử. Thời Việt Nam Cộng hòa, quận Đức Phong (lập năm 1956) của tỉnh Phước Long có quận lỵ đặt tại xã Bù Đăng, tổng Bù Đăng; năm 1957, quận Phước Bình cũng có một tổng tên Bù Đăng. Sau 1975, quận Đức Phong trở thành huyện Bù Đăng (1976), nhập vào huyện Phước Long (1977), rồi được tái lập năm 1988. Khi giải thể cấp huyện năm 2025, tên huyện được trao cho xã huyện lỵ.

"Bù Đăng" không phải tên Hán Việt ("bù" không có chữ Hán tương ứng). Tiền tố "Bù" xuất hiện dày đặc trong địa danh vùng Bình Phước cũ – Bù Đốp, Bù Gia Mập, Bù Nho, Bù Na… – nhưng tài liệu đã tra không giải nghĩa, nên bài không gán nghĩa.

Các tên đơn vị cũ thì là Hán Việt: Đức Phong – 德 (đức) + phong (thường hiểu là 豐 – sung túc); Minh Hưng – 明興 (sáng sủa, hưng thịnh); Đoàn Kết là từ Hán Việt 團結 quen thuộc. Tên Đức Phong, Minh Hưng còn trong tên thôn. Cả nước chỉ có một xã tên Bù Đăng; không nhầm với phường Minh Hưng ở vùng Chơn Thành cũ.

Địa lý

Theo Wikipedia, xã giáp xã Bom Bo ở phía bắc, xã Thọ Sơn ở phía đông, xã Phước Sơn ở phía nam, xã Nghĩa Trung ở phía tây bắc. Xã cách phường Bình Phước khoảng 55 km về phía đông bắc.

Huyện Bù Đăng cũ có địa hình trung du miền núi, dốc và chia cắt mạnh nhất tỉnh Bình Phước và vùng Đông Nam Bộ: phía bắc, đông bắc giáp Tây Nguyên là cao nguyên thấp 300–400 m; phía nam, tây nam là đồi thấp 150–300 m. Thác Đứng trên dòng Đăk Oa là nơi các khối đá hình trụ, lục lăng xếp chồng thành vách dựng đứng; cách đó khoảng 12,5 km về tây nam là thác Pan Toong cạnh Quốc lộ 14 mới.

Lịch sử

Quận Đức Phong – huyện Bù Đăng

Quận Đức Phong (1956) có 2 tổng, 3 xã, quận lỵ tại xã Bù Đăng. Năm 1976 quận thành huyện Bù Đăng của tỉnh Sông Bé; năm 1977 nhập cùng Phước Bình, Bù Đốp thành huyện Phước Long; tháng 11/1988 tái lập theo Quyết định 112-HĐBT, gồm 7 xã Đak Nhau, Đoàn Kết, Đồng Nai, Minh Hưng, Nghĩa Trung, Thọ Sơn, Thống Nhất – xã Đoàn Kết là huyện lỵ.

Thị trấn Đức Phong

Quyết định 40-HĐBT (19/4/1986) cắt 3.000 ha của Đoàn Kết cùng 8.500 ha của Thọ Sơn lập xã Đồng Nai. Nghị định 74-CP ngày 1/8/1994 lập thị trấn Đức Phong (huyện lỵ) trên một phần xã Đoàn Kết. Năm 1997 xã Minh Hưng chia 6.400 ha cho xã Bom Bo mới lập; năm 2002 Đoàn Kết chia 5.500 ha cho xã Phước Sơn; năm 2008 Minh Hưng chuyển tiếp 6.208 ha về Bom Bo.

Sắp xếp năm 2025

Nghị quyết 1662/NQ-UBTVQH15 nhập thị trấn Đức Phong, Đoàn Kết, Minh Hưng thành xã Bù Đăng, hiệu lực 1/7/2025, thuộc tỉnh Đồng Nai; từ 30/4/2026 xã thuộc Thành phố Đồng Nai trực thuộc trung ương.

Dân cư – xã hội

32.145 cư dân gồm người Kinh từ nhiều miền và đồng bào Xtiêng – dân tộc gắn với sóc Bom Bo nổi tiếng của huyện cũ – cùng các nhóm khác như Mnông, Tày, Nùng có mặt trong cộng đồng dân tộc của Bình Phước cũ. Là huyện lỵ cũ, xã có trung tâm y tế, trường phổ thông và các cơ quan của huyện Bù Đăng trước đây.

Kinh tế

Cây công nghiệp lâu năm – điều, cao su, cà phê, tiêu – là nền tảng của vùng Bù Đăng. Trung tâm Đức Phong trên Quốc lộ 14 là điểm buôn bán, dịch vụ vận tải của cả vùng phía đông Bình Phước cũ. Theo Wikipedia, công trình thủy điện Thác Mơ trên sông Bé thuộc địa phận các xã Bù Đăng và Phú Nghĩa.

Văn hóa – di tích

• Thác Đứng – trên dòng Đăk Oa, rộng hơn 10 m, cao 4–6 m, được UBND tỉnh Bình Phước công nhận di tích danh lam thắng cảnh cấp tỉnh ngày 25/11/2013 (Quyết định 2222/QĐ-UBND). Người Xtiêng bản địa từng chọn nơi đây tổ chức lễ hội, sinh hoạt cộng đồng.
• Cầu 38 – điểm du lịch tiềm năng trong danh mục tỉnh cũ, ở khu vực xã Minh Hưng (cũ) và Đức Liễu.

Du lịch

Thác Đứng (khu vực xã Đoàn Kết cũ) là điểm du lịch chính, đã được khai thác nhưng theo Wikipedia đầu tư chưa đồng bộ. Từ Đức Phong, du khách có thể đi tiếp tới sóc Bom Bo, thác Voi và trảng cỏ Bù Lạch (xã Thọ Sơn), thác Pan Toong.

Giao thông

Quốc lộ 14 chạy qua trung tâm xã, nối Đồng Xoài – Chơn Thành với Đắk Nông và Tây Nguyên. Tuyến cao tốc Gia Nghĩa – Chơn Thành, dài 128,8 km (101 km qua Đồng Nai), nối Lâm Đồng với nút Chơn Thành qua vùng Bình Phước cũ.

Hành chính

Địa chỉ ghi: …, thôn/khu phố …, xã Bù Đăng, Thành phố Đồng Nai. Người dân thị trấn Đức Phong và các xã Đoàn Kết, Minh Hưng cũ nay đều ghi xã Bù Đăng; không ghi "huyện Bù Đăng, tỉnh Bình Phước" nữa.

Bản đồ Xã Bù Đăng

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Bù Đăng được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1662/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Bù Đăng trước đây

• Xã Bom Bo 27.064
• Xã Đak Nhau 23.685
• Xã Nghĩa Trung 32.897
• Xã Phước Sơn 31.005
• Xã Thọ Sơn 21.457