Xã Phú Lý

Tổng quan

Xã Phú Lý là một xã rừng xa trung tâm: theo Wikipedia tiếng Việt, xã cách phường Trấn Biên khoảng 75 km đường bộ, và đường bộ vào xã chỉ có tuyến đường tỉnh 761 đi qua phường Trị An. Năm 2025, Phú Lý là một trong số ít xã của Đồng Nai được giữ nguyên, không sáp nhập.

Xã rộng 279,0 km², dân số 15.992 người, mật độ khoảng 57 người/km² – thuộc nhóm thưa dân nhất Thành phố Đồng Nai. Trụ sở Ủy ban nhân dân xã đặt trên đường 761, ấp 1 (theo địa chỉ lúc sắp xếp). Phần lớn diện tích là rừng và một phần mặt hồ Trị An; dân cư sống thành các ấp dọc đường tỉnh.

Tên gọi và ý nghĩa

Tên xã kế thừa nguyên tên xã Phú Lý cũ, đã có từ khi xã còn thuộc huyện Tân Phú (trước năm 1987). Tài liệu tìm được không ghi lý do đặt tên.

Phú trong địa danh thường là 富 – giàu có, đầy đủ. Âm lý có nhiều chữ Hán khác nhau, thường gặp trong địa danh là 里 (làng, xóm; đơn vị dặm) hoặc 理 (lẽ phải, sửa sang). Không có văn bản gốc để xác định, nên tên Phú Lý chỉ có thể giải nghĩa chắc chắn ở chữ Phú: một tên mang ý mong vùng đất giàu có.

Trong xã có ấp Lý Lịch; danh sách làng tỉnh Biên Hòa năm 1897 cũng ghi một làng Lý Lịch thuộc tổng Bình Tuy (cùng tổng với làng Định Quán), nhưng tài liệu tìm được không cho biết hai địa danh có phải là một. Sau đợt sắp xếp tháng 6/2026, xã chỉ còn hai ấp mang hai tên Lý Lịch và Phú Lý. Cần phân biệt Phú Lý (Đồng Nai) với Phủ Lý – tên cũ của thành phố tỉnh lỵ Hà Nam. Trong danh sách hiện hành, cả nước không có xã nào khác tên Phú Lý.

Địa lý

Xã nằm ở phía tây bắc Thành phố Đồng Nai, giữa vùng Vĩnh Cửu, Tân Phú cũ và vùng Bình Phước cũ. Theo mô tả hiện có, phía đông giáp các xã Đak Lua và Thanh Sơn; phía bắc giáp các xã Phước Sơn, Đồng Tâm; phía tây bắc giáp xã Tân Lợi; phía tây giáp phường Trị An.

Địa hình đồi núi thấp, phủ rừng; một phần lãnh thổ nằm ven hồ Trị An – hồ nhân tạo rộng khoảng 323 km² mà Wikipedia ghi trải trên phường Trị An và các xã Bàu Hàm, Thống Nhất, La Ngà, Định Quán, Thanh Sơn, Phú Lý. Vùng thượng nguồn sông Đồng Nai phía bắc là khu vực Vườn quốc gia Cát Tiên. Khí hậu nhiệt đới gió mùa, mùa mưa dài từ tháng 5 đến tháng 10.

Lịch sử

Từ huyện Tân Phú sang Vĩnh Cửu

Phú Lý vốn là xã của huyện Tân Phú. Ngày 12/2/1987, Quyết định 16-HĐBT chuyển xã Phú Lý về thị xã Vĩnh An (đơn vị thay huyện Vĩnh Cửu giai đoạn 1985–1994). Ngày 29/8/1994, Nghị định 109-CP tái lập huyện Vĩnh Cửu trên cơ sở giải thể thị xã Vĩnh An; Phú Lý là một trong chín xã của huyện, cùng Bình Hòa, Bình Lợi, Tân An, Tân Bình, Thạnh Phú, Thiện Tân, Trị An, Vĩnh Tân.

Vùng đất này nằm trong không gian rộng của miền rừng phía bắc sông Đồng Nai, nơi trong hai cuộc kháng chiến là căn cứ địa của lực lượng miền Đông Nam Bộ (Chiến khu Đ).

Năm 2025–2026

Nghị quyết 1662/NQ-UBTVQH15 giữ nguyên xã Phú Lý, không sắp xếp (khoản 89 Điều 1); từ 1/7/2025 xã thuộc tỉnh Đồng Nai sau khi cấp huyện chấm dứt. Từ 30/4/2026, xã thuộc Thành phố Đồng Nai (Nghị quyết 30/2026/QH16). Tháng 6/2026, chín ấp (1, 2, 3, 4, Bàu Phụng, Bình Chánh, Cây Cầy, Lý Lịch 1, Lý Lịch 2) được gộp thành hai ấp Lý Lịch và Phú Lý.

Dân cư – xã hội

Dân số 15.992 người. Dân cư sống tập trung theo đường tỉnh 761 và quanh trung tâm xã; phần còn lại là rừng và đất lâm nghiệp. Theo tài liệu về huyện Vĩnh Cửu cũ, Phú Lý có giáo xứ Công giáo và chi hội Tin Lành riêng; Phật giáo và tín ngưỡng dân gian cũng hiện diện. Xã có trường học các cấp cơ sở và trạm y tế; do ở xa, việc khám chữa bệnh tuyến trên thường đi về khu Vĩnh An (phường Trị An) hoặc Biên Hòa.

Kinh tế

Với mật độ dân số chỉ khoảng 57 người/km² và phần lớn diện tích là rừng, kinh tế xã mang tính nông – lâm nghiệp. Ở cấp huyện cũ, tài liệu ghi Vĩnh Cửu có diện tích đất lâm nghiệp chiếm tỷ lệ cao (khoảng 65.900 ha, trữ lượng gỗ lớn), có hồ Trị An là nguồn nước cho tưới tiêu và nuôi trồng thủy sản, cùng tiềm năng khoáng sản vật liệu xây dựng. Thương mại – dịch vụ của xã ở quy mô nhỏ, quanh trung tâm xã và dọc đường tỉnh 761.

Văn hóa – di tích

Đời sống văn hóa của xã gắn với cộng đồng các ấp ven rừng, các nhà thờ, nhà nguyện và chùa của cư dân. Vùng rừng phía bắc sông Đồng Nai gắn với lịch sử Chiến khu Đ; các điểm tham quan tiêu biểu của vùng Vĩnh Cửu cũ như khu Đảo Ó – Đồng Trường trên hồ Trị An nằm ở lân cận.

Giao thông

Đường tỉnh 761 là tuyến đường bộ chính và gần như duy nhất của xã, nối với phường Trị An ở phía nam. Tài liệu về huyện Vĩnh Cửu cũ ghi đường 761 là tuyến đường duy nhất mà tỉnh Đồng Nai cũ có thể đi thẳng sang tỉnh Bình Phước cũ – nay cả hai đã thuộc Thành phố Đồng Nai.

Hành chính

Địa chỉ ghi: "Xã Phú Lý, Thành phố Đồng Nai". Từ tháng 6/2026 xã có hai ấp: Lý Lịch và Phú Lý. Thủ tục hành chính làm tại Ủy ban nhân dân xã trên đường 761.

Bản đồ Xã Phú Lý

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Phú Lý được lập từ 1 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1662/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Vĩnh Cửu trước đây

• Phường Tân Triều 101.608
• Phường Trảng Dài 104.972
• Phường Trị An 51.028
• Xã Tân An 39.291