Ia Grai là xã thuộc tỉnh Gia Lai, thành lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1664/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở toàn bộ thị trấn Ia Kha và hai xã Ia Bă, Ia Grăng – vùng huyện lỵ của huyện Ia Grai cũ. Xã rộng 239,84 km², dân số 24.625 người.
Tổng quan
Xã Ia Grai (đọc gần như “Ya-gờ-rai”) là phần trung tâm của huyện Ia Grai cũ, tỉnh Gia Lai, cách đô thị Pleiku khoảng 20 km về phía tây. Lõi của xã là thị trấn Ia Kha – huyện lỵ cũ, nơi có trụ sở Ủy ban nhân dân huyện Ia Grai trước đây, nay là trụ sở xã.
Theo số liệu sắp xếp năm 2025, xã rộng 239,84 km², dân số 24.625 người, mật độ khoảng 103 người/km². Đây là nơi tập trung chợ, trường trung học, cơ sở y tế và các dịch vụ của vùng phía tây Pleiku.
Bốn xã khác cùng gốc huyện Ia Grai là Ia Hrung, Ia Krái, Ia O và Ia Chia; riêng xã Ia Pếch của huyện cũ nay thuộc xã Gào.
Tên gọi và ý nghĩa
Tên từ đâu ra: ba đơn vị hợp thành – Ia Kha, Ia Bă, Ia Grăng – không đơn vị nào tên Ia Grai. Xã mới lấy tên huyện Ia Grai (1996–2025). Tên huyện lại có gốc từ một xã: trước năm 1996, huyện Chư Păh có xã Ia Grai; khi tách huyện mới năm 1996, xã này được đổi tên thành Ia Tô, còn tên Ia Grai chuyển lên làm tên huyện. Ba mươi năm sau, tên quay về cấp xã. Cùng đợt 1996, thị trấn Chư Păh cũ được đổi tên thành thị trấn Ia Kha.
Gốc tên: Ia Grai là tên tiếng Gia Rai, không có chữ Hán. Ia chỉ nước, sông suối – tiếng Gia Rai gọi Thủy Xá (vua Nước) là P'tao Ia. Phần “Grai” chưa tìm được nguồn giải nghĩa. Dù gần âm với “Gia Rai” và “Gia Lai”, chưa có tài liệu nào cho thấy hai tên này cùng gốc, nên không nên suy đoán.
Tên các đơn vị cũ: Ia Kha, Ia Bă, Ia Grăng đều là tên Gia Rai theo mẫu “Ia + tên riêng”. Các thôn Ia Kha 1–7 vẫn giữ tên thị trấn cũ; thôn Thắng Trạch nhắc lại hợp tác xã Thắng Trạch từng góp đất lập thị trấn Chư Păh năm 1985.
Trùng tên: cả nước chỉ có một xã Ia Grai. Lưu ý chính tả “Ia” (chữ I) chứ không phải “la”.
Địa lý
Theo Wikipedia tiếng Việt, xã giáp xã Ia Phí ở phía bắc, xã Ia Hrung ở phía đông, xã Gào ở phía đông nam, xã Ia Krái ở phía tây và tây nam.
Xã nằm trên sườn tây cao nguyên Pleiku, địa hình đồi lượn sóng thoải dần về phía tây, đất đỏ bazan chiếm ưu thế. Các suối nhỏ chảy về hệ thống sông Sê San. Khí hậu cao nguyên hai mùa; mùa khô thường thiếu nước tưới cho cây lâu năm.
Lịch sử
Thị trấn huyện lỵ
Ngày 1/2/1985, Quyết định 26-HĐBT lập thị trấn Chư Păh (huyện lỵ huyện Chư Păh lúc đó) từ làng Kép của xã Ia Pếch, làng Blang Yam và hai hợp tác xã Thắng Trạch, Thắng Cường của xã Ia Hrung. Ngày 11/11/1996, Nghị định 70/CP lập huyện Ia Grai từ 9 xã và thị trấn Chư Păh của huyện Chư Păh; thị trấn đổi tên thành Ia Kha và làm huyện lỵ huyện mới.
Hai xã tách sau
- Ngày 16/2/2005: lập xã Ia Grăng từ 1.914 ha và 908 người của thị trấn Ia Kha cùng 9.801 ha và 1.155 người của xã Ia Tô.
- Ngày 21/4/2006 (Nghị định 39/2006/NĐ-CP): lập xã Ia Bă từ 11.212,05 ha và 5.905 người của xã Ia Hrung.
Sắp xếp năm 2025
Theo Nghị quyết 1664/NQ-UBTVQH15, toàn bộ thị trấn Ia Kha, xã Ia Bă và xã Ia Grăng được sắp xếp thành xã Ia Grai từ 1/7/2025; huyện Ia Grai được chia thành 5 xã.
Dân cư – xã hội
Dân số 24.625 người. Theo Wikipedia tiếng Việt, xã có các thôn người Kinh (Ia Kha 1–7, Thắng Trạch 1, 2, Chư Hậu 6, Hợp Thành, Thanh Bình) và nhiều làng Gia Rai như Kép, Yam, Bẹk, Dun De, Ngai Yố, Út 2, Châm, Gộk, Hlũh, Khớp, Mèo, Ore 1, Ore 2. Có làng ghép tên Kinh – Gia Rai như Păng Gol – Phù Tiên.
Là huyện lỵ cũ, xã có trường trung học phổ thông Huỳnh Thúc Kháng và các trường trung học cơ sở, tiểu học phục vụ cả vùng; trung tâm y tế huyện cũ đặt tại đây.
Kinh tế
Kinh tế dựa vào cây công nghiệp lâu năm trên đất đỏ – cà phê, hồ tiêu, cao su – là cơ cấu chung của vùng tây Pleiku. Khu Ia Kha có chợ trung tâm và các dịch vụ thương mại, vật tư nông nghiệp. Theo Wikipedia, các dự án cao tốc Ngọc Hồi – Pleiku và Pleiku – Buôn Ma Thuột được triển khai qua địa bàn huyện Ia Grai cũ, mở thêm hướng giao thương cho vùng.
Văn hóa – di tích
Làng Gia Rai trong xã giữ nhà rông, cồng chiêng, lễ cúng bến nước và lễ mừng lúa mới. Theo danh mục danh thắng của huyện Ia Grai cũ trên Wikipedia, vùng này có núi Ông Phật và khu du lịch sinh thái, lễ hội Về Nguồn; tài liệu chưa nói rõ thuộc xã nào nên ở đây chỉ ghi ở mức huyện cũ.
Giao thông
Tỉnh lộ 664 nối Pleiku với Ia Grai và đi tiếp về hướng biên giới Campuchia (theo tư liệu về thành phố Pleiku). Từ khu Ia Kha có đường đi các xã Ia Krái, Ia O, Ia Chia ở phía tây.
Hành chính
Địa chỉ mới ghi: “…, xã Ia Grai, tỉnh Gia Lai”. Cư dân thị trấn Ia Kha, xã Ia Bă, xã Ia Grăng cũ đều thuộc trọn xã mới. Thủ tục làm tại trung tâm phục vụ hành chính công của xã hoặc trực tuyến.
Bản đồ Xã Ia Grai
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Ia Grai được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1664/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Thị trấn Ia Kha | Huyện Ia Grai | Tỉnh Gia Lai | toàn bộ |
| Xã Ia Bă | Huyện Ia Grai | Tỉnh Gia Lai | toàn bộ |
| Xã Ia Grăng | Huyện Ia Grai | Tỉnh Gia Lai | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Ia Grai gồm những đơn vị cũ nào?
Toàn bộ thị trấn Ia Kha và hai xã Ia Bă, Ia Grăng của huyện Ia Grai cũ.
Tên Ia Grai có nghĩa là gì?
Tên gốc Gia Rai, kế thừa tên huyện Ia Grai; “ia” là nước, sông suối. Nghĩa của “Grai” chưa có nguồn xác nhận.
Xã Ia Tô cũ (xã Ia Grai trước 1996) nay ở đâu?
Xã Ia Tô nay thuộc xã Ia Krái; một phần đất Ia Tô từng góp lập xã Ia Grăng năm 2005, nay thuộc xã Ia Grai.
Diện tích, dân số xã Ia Grai?
239,84 km², 24.625 người (số liệu sắp xếp năm 2025).
Cùng Huyện Ia Grai trước đây
- Xã Gào 15.957
- Xã Ia Chia 9.065
- Xã Ia Hrung 37.219
- Xã Ia Krái 28.889
- Xã Ia O 11.301
← Toàn bộ 135 xã, phường của Gia Lai Tra tên xã cũ → mới