Phường Long Biên

Tổng quan

Phường Long Biên chiếm dải đất ven tả ngạn sông Hồng phía nam quốc lộ 5, đối diện các phường Hồng Hà, Lĩnh Nam của Thành phố Hà Nội. Trong địa bàn có sân bay Gia Lâm – sân bay chính của Hà Nội trước năm 1975, nay là sân bay quân sự – cùng các làng cổ Thổ Khối, Ngọc Trì, Thạch Cầu, Cự Đồng, Xuân Đỗ, Tư Đình.

Diện tích 19,04 km², dân số 62.887 người, mật độ khoảng 3.300 người/km² – thưa vì có sân bay, bãi sông và đất dự án. Trụ sở ủy ban và trung tâm phục vụ hành chính công đặt tại số 199 đường Bát Khối. Cuối năm 2025 phần lớn phường được xác định là đô thị loại II; địa bàn có 25 tổ dân phố.

Tên gọi và ý nghĩa

Tên phường kế thừa tên phường Long Biên cũ và quận Long Biên (2003–2025), nhưng gốc tên là một địa danh cổ. Theo Wikipedia tiếng Việt, Long Biên (chữ Hán 龍編) là tên huyện và thành mà nhà Hán đặt làm trị sở quận Giao Chỉ thời Bắc thuộc. Long 龍 là rồng; biên 編 là bện, đan, kết lại. Tên được giải thích là "rồng giao nhau", theo truyền thuyết vì có con rồng xuất hiện trên mặt sông khi thành được dựng.

Năm 621 Long Biên từng đổi thành Long Châu, năm 627 đổi lại; về sau còn được gọi là La Thành. Vị trí Long Biên cổ được các học giả phỏng đoán ở vùng giữa Hà Nội và Bắc Ninh ngày nay; Wikipedia ghi giới sử học vẫn tranh luận Long Biên thời phong kiến có phải là vùng Long Biên hiện nay hay không. Tên cầu Long Biên (cầu Doumer thời Pháp) và quận Long Biên mượn lại địa danh lịch sử ấy.

Cả nước không có xã, phường nào khác cùng tên. Cần phân biệt phường Long Biên với cầu Long Biên – theo mô tả ranh giới, đầu cầu bờ bắc nằm ở khu vực phường Bồ Đề, thân cầu và bãi sông thuộc phường Hồng Hà.

Địa lý

Theo mô tả ranh giới sau sắp xếp, phường giáp các xã Gia Lâm và Bát Tràng ở phía đông (đường CT37), các phường Bồ Đề và Hồng Hà ở phía tây (sông Hồng), phường Lĩnh Nam ở phía nam (sông Hồng), các phường Việt Hưng và Phúc Lợi ở phía bắc (quốc lộ 5).

Địa hình đồng bằng phù sa ven sông Hồng, có đê sông Hồng chạy qua; ngoài đê là bãi bồi rộng. Sân bay Gia Lâm chiếm một khoảng đất lớn trong phường.

Lịch sử

Gia Lâm phố

Theo Wikipedia, từ thời Pháp thuộc vùng ven sông Hồng bên tả ngạn được gọi là Gia Lâm phố; người Pháp xây cầu Doumer (cầu Long Biên, khởi công 1898), phi trường Gia Lâm, đường thuộc địa số 5 đi Hải Phòng. Tháng 12/1954 Gia Lâm phố nhập vào Hà Nội thành quận VIII; năm 1961 huyện Gia Lâm từ Bắc Ninh về Hà Nội, quận VIII giải thể nhập vào huyện.

Quận Long Biên

Năm 1976 Long Biên, Cự Khối, Thạch Bàn, Đông Dư, Bồ Đề, Gia Thụy là xã của huyện Gia Lâm. Ngày 6/11/2003 quận Long Biên được thành lập; các xã Long Biên, Thạch Bàn, Cự Khối thành phường. Tháng 11/2024 xã Đông Dư nhập vào xã Bát Tràng.

Sắp xếp năm 2025

Theo Nghị quyết 1656/NQ-UBTVQH15, phường Long Biên gồm một phần diện tích và toàn bộ dân số phường Long Biên cũ, một phần các phường Cự Khối, Phúc Đồng, Thạch Bàn, xã Bát Tràng và một phần diện tích các phường Bồ Đề, Gia Thụy.

Dân cư – xã hội

Dân cư sống trong các làng Thổ Khối, Ngọc Trì, Thạch Cầu, Cự Đồng, Xuân Đỗ, Tư Đình, Thạch Bàn và các khu nhà ở mới. Một bộ phận dân cư theo đạo Công giáo tập trung ở tổ dân phố Tư Đình. Làng Thổ Khối là quê của nhà nghiên cứu triết học Nguyễn Đăng Thục (1909–1999) và họa sĩ Lê Thị Lựu (1911–1988) – được xem là nữ họa sĩ đầu tiên của mỹ thuật hiện đại Việt Nam. Phường còn là quê của kỹ sư Đặng Phúc Thông (1906–1951), thứ trưởng Bộ Giao thông công chính thời kháng chiến.

Kinh tế

Kinh tế phường gồm thương mại – dịch vụ dọc quốc lộ 5, đường Bát Khối, Thạch Bàn, Ngọc Trì; một phần nông nghiệp ven sông ở bãi bồi; các cơ sở sản xuất, kho bãi nhỏ. Sân bay Gia Lâm (căn cứ của Lữ đoàn Không quân 918) từng là nơi tổ chức Triển lãm Quốc phòng quốc tế Việt Nam các năm 2022 và 2024.

Văn hóa – di tích

• Đình Hạ Trại (thôn Thống Nhất) thờ Lã Lang Đế, tướng nhà Đinh phò Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn Mười hai sứ quân.
• Đình Thổ Khối, có từ trước năm 1730, thờ sáu vị thành hoàng, trong đó ba vị là tướng nhà Đinh: Bạch Đa đại vương, Dị Mệ đại vương và Đào thành hoàng.
• Đình, chùa các làng Ngọc Trì, Thạch Cầu, Cự Đồng, Xuân Đỗ; nhà thờ giáo xứ Tư Đình.

Lễ hội các đình làng diễn ra theo lệ từng làng, có rước kiệu, tế lễ thành hoàng.

Giao thông

Quốc lộ 5 chạy dọc phía bắc phường; các trục Bát Khối, Thạch Bàn, Ngọc Trì, Cổ Linh, đê sông Hồng. Từ phường qua cầu Vĩnh Tuy, cầu Thanh Trì sang nội đô phía nam; đường CT37 ở phía đông nối vùng Gia Lâm.

Hành chính

Địa chỉ mới ghi: "…, phường Long Biên, Thành phố Hà Nội". Toàn bộ dân số phường Long Biên cũ chuyển sang phường mới; cư dân Cự Khối, Phúc Đồng, Thạch Bàn, Bát Tràng cũ cần kiểm tra tổ dân phố. Thủ tục hành chính làm tại số 199 đường Bát Khối hoặc qua cổng dịch vụ công.

Bản đồ Phường Long Biên

Ghim đặt tại vị trí trụ sở phường. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Phường Long Biên được lập từ 7 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1656/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Quận Long Biên, Huyện Gia Lâm trước đây

• Phường Bồ Đề 120.028
• Phường Hồng Hà 123.282
• Phường Phúc Lợi 66.790
• Phường Việt Hưng 83.188
• Xã Bát Tràng 48.987
• Xã Gia Lâm 90.498
• Xã Phù Đổng 111.484
• Xã Thuận An 68.292