Phường Hồng Hà

Tổng quan

Khác mọi phường nội đô khác của Hà Nội, Hồng Hà không được vẽ quanh một khu phố hay một làng cũ mà quanh một dòng sông. Phường là dải đất dài nằm giữa tuyến đê hữu ngạn và lòng sông Hồng, trải từ khoảng cầu Nhật Tân ở phía bắc đến cầu Vĩnh Tuy ở phía nam, gồm khu dân cư ngoài đê, các bãi bồi, bãi giữa và phần mặt nước sông chảy qua nội thành.

Với 15,09 km², phường rộng gấp nhiều lần các phường trung tâm láng giềng; dân số 123.282 người, mật độ khoảng 8.170 người/km² – thấp hơn nhiều so với các phường trong đê, do một phần lớn diện tích là mặt nước và bãi sông. Trụ sở đặt tại số 30 phố Tứ Liên. Trước 2025, dải ngoài đê này bị chia cho hơn mười phường thuộc năm quận; đây là lần đầu nó được tổ chức thành một đơn vị hành chính riêng.

Tên gọi và ý nghĩa

Tên phường lấy thẳng từ tên dòng sông – trường hợp hiếm trong số các phường nội đô mới của Hà Nội, vốn phần lớn kế thừa tên quận, phường cũ hoặc tên di tích. Không phường cũ nào hợp thành mang tên Hồng Hà; tên này là lựa chọn mới, phản ánh đúng bản chất địa lý của đơn vị: một phường "của sông Hồng".

Chữ Hán là 紅河. Hồng 紅 là màu đỏ; hà 河 là sông. Hồng Hà nghĩa là "sông đỏ", gọi theo màu nước đỏ nâu của phù sa mà sông mang xuống đồng bằng. Âm hồng còn ứng với chữ 洪 (nước lớn, lũ) – nghĩa cũng hợp với một con sông, nhưng tên sông Hồng trong chữ Hán viết là 紅河, nên ở đây là chữ 紅 (đỏ).

Trong lịch sử, sông Hồng có nhiều tên: đoạn chảy qua Thăng Long – Hà Nội thường được gọi là Nhị Hà (Nhĩ Hà), dân gian gọi là sông Cái; tên "sông Hồng" và "Hồng Hà" phổ biến từ thời cận đại. Ở Hà Nội, tên Hồng Hà đã có trước khi thành tên phường: phố Hồng Hà chạy dọc tuyến đê là một ví dụ.

Cả nước hiện không có xã, phường nào khác mang tên Hồng Hà.

Địa lý

Theo mô tả ranh giới sau sắp xếp, phường giáp:

• phía tây: các phường Tây Hồ, Ba Đình, Hoàn Kiếm, Cửa Nam, Hai Bà Trưng, Vĩnh Tuy – ranh giới chạy theo tuyến đê Âu Cơ – Hồng Hà – Trần Quang Khải – Nguyễn Khoái;
• phía đông: xã Vĩnh Thanh, xã Đông Anh, phường Bồ Đề và Long Biên, ranh giới là sông Hồng;
• phía bắc: phường Phú Thượng; phía nam: phường Lĩnh Nam.

Địa hình là bãi bồi ven sông, thấp hơn khu dân cư trong đê, gồm dải dân cư sát chân đê, các bãi trồng trọt, bãi giữa sông nổi lên giữa dòng (khu vực giữa cầu Long Biên và cầu Chương Dương) và mặt nước sông Hồng. Mực nước thay đổi theo mùa: mùa lũ nước dâng ngập các bãi thấp, mùa khô bãi bồi lộ rộng. Vì nằm ngoài đê, nhiều khu vực chịu ảnh hưởng trực tiếp khi sông Hồng có lũ lớn.

Lịch sử

Bãi sông của kinh thành

Dải ven sông Hồng từ lâu là bến bãi của Thăng Long – Hà Nội: nơi thuyền buôn cập bến, nơi các làng trồng rau, hoa, cây cảnh trên đất phù sa. Tên phường cũ Chương Dương gợi lại chiến thắng Chương Dương năm 1285 thời Trần, trận đánh gắn với Thượng tướng Trần Quang Khải – người được đặt tên cho đoạn đường đê qua đây. Năm 1902 cầu Long Biên hoàn thành, tạo nên trục giao thông đầu tiên vượt sông Hồng ở Hà Nội; chợ Long Biên và các bến hàng hình thành dưới chân cầu.

Các phường cũ

Trước 2025, dải ngoài đê thuộc nhiều quận: Phúc Xá (quận Ba Đình), Chương Dương và Phúc Tân (quận Hoàn Kiếm), Tứ Liên, Nhật Tân, Yên Phụ, Phú Thượng (quận Tây Hồ), Bạch Đằng, Thanh Lương (quận Hai Bà Trưng), còn bãi giữa và phần mặt nước bên tả ngạn thuộc Ngọc Thụy, Bồ Đề (quận Long Biên). Quận Tây Hồ được lập năm 1995, quận Long Biên năm 2003 – mỗi lần lập quận, ranh giới các phường ven sông lại được vẽ lại.

Sắp xếp năm 2025

Theo Nghị quyết 1656/NQ-UBTVQH15, phường Hồng Hà được lập từ:

• toàn bộ phường Phúc Xá (Ba Đình cũ), Chương Dương, Phúc Tân (Hoàn Kiếm cũ), Tứ Liên (Tây Hồ cũ);
• một phần các phường Nhật Tân, Yên Phụ, Phú Thượng (Tây Hồ cũ);
• một phần các phường Bạch Đằng, Thanh Lương (Hai Bà Trưng cũ);
• một phần các phường Bồ Đề, Ngọc Thụy (Long Biên cũ) – chủ yếu là mặt nước và bãi giữa sông.

Mô tả sắp xếp của hệ thống bản đồ còn nhắc một phần phường Quảng An (Tây Hồ cũ). Phường hoạt động từ 1/7/2025.

Dân cư – xã hội

Dân số 123.282 người – đông nhất trong nhóm năm phường của vùng Ba Đình cũ, nhưng mật độ thấp nhất vì diện tích rộng. Dân cư phân bố thành dải dọc chân đê và trên các khu bãi cao: các khu Phúc Xá, Phúc Tân, Chương Dương có mật độ nhà ở dày, ngõ nhỏ; phía bắc (Tứ Liên, Nhật Tân) còn vườn đào, vườn quất xen nhà ở.

Thành phần dân cư đa dạng: con cháu các làng ven sông, cư dân đô thị, và nhiều người lao động từ nơi khác đến thuê trọ, làm việc ở chợ Long Biên và các bến bãi. Trên địa bàn có cơ sở 2 của Bệnh viện Đa khoa Hòe Nhai, Bệnh viện Đa khoa MEDILATEC, cùng một số trường cao đẳng, trung cấp. Mạng lưới trường phổ thông, trạm y tế kế thừa từ các phường cũ.

Kinh tế

Kinh tế phường mang dấu ấn của sông:

• Chợ đầu mối: chợ Long Biên – chợ đầu mối nông sản, hoa quả lớn của Hà Nội, hoạt động mạnh về đêm; chợ Tứ Liên.
• Cảng và bến: Cảng Hà Nội và các bến thủy nội địa, bến vật liệu xây dựng ven sông.
• Hoa và cây cảnh: vùng bãi Tứ Liên nổi tiếng với quất cảnh, Nhật Tân với đào; mùa Tết các vườn ven sông là nơi cung cấp đào, quất cho nội thành.
• Dịch vụ: buôn bán nhỏ, vận tải, kho bãi, nhà trọ, quán ăn phục vụ dân cư và người làm việc ở chợ.

Văn hóa – di tích

Cảnh quan văn hóa nổi bật nhất của phường là chính cầu Long Biên – cây cầu sắt hơn một thế kỷ, chứng nhân của nhiều giai đoạn lịch sử Hà Nội, và các bãi sông nhìn từ cầu. Bãi giữa sông Hồng và vùng bãi bồi phía Nhật Tân, Tứ Liên mùa hoa là không gian dã ngoại, chụp ảnh quen thuộc của người Hà Nội.

Các làng ven sông cũ trên địa bàn có đình, chùa, miếu thờ thành hoàng và thủy thần theo tục lệ vùng sông nước; nhiều công trình nhỏ, nằm sâu trong ngõ. Nghề trồng đào Nhật Tân và quất Tứ Liên là tri thức canh tác truyền thống được giữ qua nhiều thế hệ; chợ hoa ven đê dịp Tết là sinh hoạt văn hóa theo mùa của vùng.

Giao thông

Phường là nơi các cây cầu lớn của Hà Nội đổ bộ vào bờ hữu ngạn: Nhật Tân, Long Biên, Chương Dương, Vĩnh Tuy. Cầu Trần Hưng Đạo, nằm giữa cầu Chương Dương và cầu Vĩnh Tuy, được khởi công tháng 10/2025. Trục đường chính là tuyến đê Âu Cơ – Nghi Tàm – Yên Phụ – Trần Nhật Duật – Trần Quang Khải – Nguyễn Khoái; nhiều ngõ nối từ đê xuống khu dân cư ngoài bãi. Đường thủy trên sông Hồng phục vụ chủ yếu vận tải hàng hóa và vật liệu.

Hành chính

Địa chỉ mới ghi: "…, phường Hồng Hà, Thành phố Hà Nội". Cư dân Phúc Xá, Chương Dương, Phúc Tân, Tứ Liên cũ ghi trọn theo phường mới. Cư dân các phường bị chia (Nhật Tân, Yên Phụ, Phú Thượng, Bạch Đằng, Thanh Lương…) thuộc Hồng Hà nếu nhà nằm ở phía ngoài đê; phía trong đê thuộc các phường khác – nên kiểm tra tổ dân phố khi làm giấy tờ. Thủ tục hành chính thực hiện tại trung tâm phục vụ hành chính công của phường hoặc qua cổng dịch vụ công.

Bản đồ Phường Hồng Hà

Ghim đặt tại vị trí trụ sở phường. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Phường Hồng Hà được lập từ 12 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1656/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Quận Ba Đình, Quận Hai Bà Trưng, Quận Hoàn Kiếm, Quận Long Biên, Quận Tây Hồ trước đây

• Phường Ba Đình 65.023
• Phường Bạch Mai 129.571
• Phường Bồ Đề 120.028
• Phường Cửa Nam 52.751
• Phường Giảng Võ 97.034
• Phường Hai Bà Trưng 87.801
• Phường Hoàn Kiếm 105.301
• Phường Láng 61.135
• Phường Lĩnh Nam 20.706
• Phường Long Biên 62.887
• Phường Nghĩa Đô 125.568
• Phường Ngọc Hà 93.536
• Phường Ô Chợ Dừa 71.293
• Phường Phú Thượng 39.322
• Phường Phúc Lợi 66.790
• Phường Tây Hồ 100.122
• Phường Tương Mai 136.292
• Phường Văn Miếu - Quốc Tử Giám 105.604
• Phường Việt Hưng 83.188
• Phường Vĩnh Hưng 67.561
• Phường Vĩnh Tuy 90.583
• Phường Xuân Đỉnh 48.658
• Xã Bát Tràng 48.987
• Xã Gia Lâm 90.498