Ô Chợ Dừa là phường thuộc Thành phố Hà Nội, thành lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1656/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở toàn bộ phường Cát Linh và một phần các phường Ô Chợ Dừa, Hàng Bột, Trung Liệt, Văn Miếu – Quốc Tử Giám (quận Đống Đa cũ), Thành Công (quận Ba Đình cũ). Phường rộng 1,83 km², dân số 71.293 người.
Tổng quan
Ô Chợ Dừa là phường nhỏ nhất về diện tích nhưng đông đúc nhất trong nhóm phường ở vùng trung tâm phía tây Hà Nội: 1,83 km² với 71.293 người, mật độ khoảng 39.000 người/km². Tên phường là tên một trong những cửa ô nổi tiếng nhất của kinh thành xưa, nay là nút giao nhiều ngả ở đầu phố Xã Đàn, Tôn Đức Thắng, Hoàng Cầu và Đê La Thành.
Trụ sở phường đặt tại số 61 phố Hoàng Cầu. Phường thuộc vùng Đống Đa cũ là chính, cộng thêm một phần nhỏ của quận Ba Đình cũ ở phía bắc. Đây là khu dân cư đô thị dày đặc với các ngõ sâu, khu tập thể, chung cư và phố buôn bán dọc các trục Tôn Đức Thắng, Hào Nam, Cát Linh, Hoàng Cầu.
Tên gọi và ý nghĩa
Tên phường kế thừa tên phường Ô Chợ Dừa cũ của quận Đống Đa – một phần phường cũ thuộc phường mới, phần khác sang phường Đống Đa. Tên ấy lại lấy từ một cửa ô có thật của kinh thành Thăng Long.
Ô ở đây là cửa ô – cửa ra vào xuyên qua vòng lũy đất bao quanh kinh thành (La Thành). Hà Nội từng có nhiều cửa ô, trong đó năm cửa được nhắc đến nhiều nhất là Ô Quan Chưởng, Ô Cầu Giấy, Ô Chợ Dừa, Ô Đống Mác và Ô Cầu Dền. Gốc chữ của từ ô theo nghĩa cửa ô chưa có giải thích thống nhất, nên không gán chữ Hán cho âm này.
Ô Chợ Dừa là tên Nôm, tức tên dân gian, gọi theo chợ Dừa họp cạnh cửa. Tên chính thức bằng chữ Hán của cửa ô này là Thịnh Quang môn 盛光門: thịnh 盛 là thịnh vượng, đầy đủ; quang 光 là ánh sáng, rạng rỡ; môn 門 là cửa – "cửa thịnh vượng rạng rỡ". Về sau cửa được đổi tên là Thịnh Hào. Tên Thịnh Quang nay vẫn còn trong tên phường Thịnh Quang cũ của quận Đống Đa (xem mục từ Thịnh Quang), còn Thịnh Hào là tên làng và tên ngõ trong vùng.
Hai chữ chợ và dừa đều thuần Việt, không có âm Hán Việt. Vì sao chợ mang tên Dừa thì các nguồn chưa giải thích thống nhất. Cả nước không có xã, phường nào khác cùng tên Ô Chợ Dừa.
Địa lý
Theo mô tả ranh giới sau sắp xếp:
- phía bắc giáp phường Ba Đình, ranh giới theo phố Nguyễn Thái Học;
- phía đông giáp phường Văn Miếu – Quốc Tử Giám, ranh giới theo phố Tôn Đức Thắng;
- phía tây giáp phường Giảng Võ, ranh giới theo trục Giảng Võ – Láng Hạ;
- phía nam giáp phường Đống Đa, ranh giới theo đường Xã Đàn – phố Hoàng Cầu – phố Thái Hà.
Địa hình bằng phẳng, nằm ở góc tây nam của vòng thành Đại La – La Thành xưa. Dấu vết của lũy thành còn trong tên đường Đê La Thành chạy qua vùng này. Khu vực trước kia nhiều ao, đầm trũng; hồ Hoàng Cầu là một hồ điều hòa lớn còn lại ở rìa phía nam.
Lịch sử
Cửa ô tây nam kinh thành
Ô Chợ Dừa là cửa vào thành quan trọng ở phía tây nam Thăng Long, bên bờ sông Tô Lịch. Phía ngoài cửa ô từng có đàn Xã Tắc, nơi các vua Lý, Trần hằng năm vào mùa xuân đến tế thần đất và thần ngũ cốc; tên phố Xã Đàn ngày nay gợi lại dấu tích ấy. Vùng đất quanh cửa ô là các làng Thịnh Hào, Hoàng Cầu, Hào Nam; Hào Nam được ghi là một trại cùng hệ với Thập tam trại phía tây kinh thành.
Từ tiểu khu đến phường
Năm 1961, tiểu khu Ô Chợ Dừa được thành lập thuộc khu phố Đống Đa; năm 1981 các tiểu khu nội thành đổi thành phường, Ô Chợ Dừa trở thành một phường của quận Đống Đa. Tháng 11/2024, hai phường Văn Miếu và Quốc Tử Giám nhập thành phường Văn Miếu – Quốc Tử Giám.
Sắp xếp năm 2025
Theo Nghị quyết 1656/NQ-UBTVQH15, phường Ô Chợ Dừa mới gồm:
- toàn bộ phường Cát Linh (quận Đống Đa cũ);
- một phần các phường Ô Chợ Dừa, Hàng Bột, Trung Liệt, Văn Miếu – Quốc Tử Giám (quận Đống Đa cũ);
- một phần phường Thành Công (quận Ba Đình cũ).
Mô tả sắp xếp của hệ thống bản đồ còn nhắc thêm một phần phường Điện Biên (Ba Đình cũ). Phần còn lại của Ô Chợ Dừa và Trung Liệt chủ yếu sang phường Đống Đa; phần còn lại của Thành Công sang phường Giảng Võ.
Dân cư – xã hội
Dân số 71.293 người sống trên 1,83 km², mật độ khoảng 39.000 người/km² – cao nhất trong năm phường của vùng Ba Đình cũ và thuộc nhóm cao nhất thành phố. Dân cư tập trung trong mạng lưới ngõ sâu nối từ các phố Tôn Đức Thắng, Hào Nam, Đê La Thành, Hoàng Cầu, Cát Linh, cùng các khu tập thể và chung cư.
Cư dân gồm con cháu các làng ven thành cũ (Thịnh Hào, Hoàng Cầu, Hào Nam) và lớp dân đô thị đến từ nửa sau thế kỷ XX. Tín ngưỡng làng còn hiện diện qua các đình thờ thành hoàng; đình Hào Nam thờ Linh Lang Đại vương. Trường học, trạm y tế của phường kế thừa từ các phường cũ.
Kinh tế
Kinh tế phường là thương mại – dịch vụ đô thị. Phố Tôn Đức Thắng, Hào Nam, Xã Đàn có mật độ cửa hàng cao: thời trang, điện máy, ăn uống, dịch vụ cá nhân. Các ngõ lớn là nơi kinh doanh hộ gia đình, nhà trọ cho sinh viên và người lao động – vùng này gần nhiều trường đại học của Đống Đa. Không có sản xuất công nghiệp.
Văn hóa – di tích
- Nút giao Ô Chợ Dừa: vị trí cửa ô Thịnh Quang xưa, nay là ngã năm đông đúc. Cửa ô không còn kiến trúc, chỉ còn tên.
- Đình Hoàng Cầu, di tích của làng Hoàng Cầu, ở vùng hồ Hoàng Cầu sát ranh giới phía nam của phường (khi ghi địa chỉ nên đối chiếu bản đồ ranh giới, vì phố Hoàng Cầu là đường phân chia với phường Đống Đa).
- Đình Hào Nam, thờ Linh Lang Đại vương, có các mảng chạm tứ linh trên kết cấu gỗ.
Ẩm thực của phường là ẩm thực phố Hà Nội thường ngày; các tuyến phố đông dân như Hào Nam, Cát Linh, Hoàng Cầu tập trung nhiều quán ăn bình dân phục vụ dân cư và sinh viên.
Giao thông
Phường nằm trên các trục lớn phía tây nội đô: Tôn Đức Thắng – Xã Đàn, Đê La Thành, Giảng Võ – Láng Hạ, Nguyễn Thái Học, Cát Linh, Hào Nam, Hoàng Cầu. Tuyến đường sắt đô thị 2A Cát Linh – Hà Đông có ga đầu tuyến Cát Linh trên phố Cát Linh, chạy trên cao qua vùng Hào Nam – Hoàng Cầu về phía Láng, Thanh Xuân, Hà Đông. Nút giao Ô Chợ Dừa là điểm ùn tắc quen thuộc giờ cao điểm.
Hành chính
Địa chỉ mới ghi: "…, phường Ô Chợ Dừa, Thành phố Hà Nội". Cư dân phường Cát Linh cũ ghi trọn theo phường mới; cư dân Ô Chợ Dừa, Hàng Bột, Trung Liệt, Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Thành Công cũ cần kiểm tra tổ dân phố, vì các phường này được chia cho nhiều phường mới – một người ở "phường Ô Chợ Dừa cũ" chưa chắc thuộc phường Ô Chợ Dừa mới. Thủ tục hành chính thực hiện tại trung tâm phục vụ hành chính công của phường hoặc qua cổng dịch vụ công.
Bản đồ Phường Ô Chợ Dừa
Ghim đặt tại vị trí trụ sở phường. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Phường Ô Chợ Dừa được lập từ 7 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1656/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Phường Thành Công | Quận Ba Đình | Thành phố Hà Nội | một phần |
| Phường Cát Linh | Quận Đống Đa | Thành phố Hà Nội | toàn bộ |
| Phường Hàng Bột | Quận Đống Đa | Thành phố Hà Nội | một phần |
| Phường Ô Chợ Dừa | Quận Đống Đa | Thành phố Hà Nội | một phần |
| Phường Trung Liệt | Quận Đống Đa | Thành phố Hà Nội | một phần |
| Phường Văn Miếu-Quốc Tử Giám | Quận Đống Đa | Thành phố Hà Nội | một phần |
| Phường Điện Biên | Quận Ba Đình | Thành phố Hà Nội | một phần |
Hỏi đáp nhanh
Phường Ô Chợ Dừa mới gồm những phường cũ nào?
Toàn bộ phường Cát Linh và một phần các phường Ô Chợ Dừa, Hàng Bột, Trung Liệt, Văn Miếu – Quốc Tử Giám (quận Đống Đa cũ), Thành Công (quận Ba Đình cũ), theo Nghị quyết 1656/NQ-UBTVQH15.
Tên Ô Chợ Dừa có nghĩa là gì?
Là tên Nôm của cửa ô Thịnh Quang (盛光門, "cửa thịnh vượng rạng rỡ"), sau đổi là Thịnh Hào – cửa vào kinh thành phía tây nam. Dân gian gọi theo chợ Dừa họp cạnh cửa. "Chợ" và "dừa" là từ thuần Việt.
Hà Nội có những cửa ô nào nổi tiếng?
Năm cửa ô thường được nhắc là Ô Quan Chưởng, Ô Cầu Giấy, Ô Chợ Dừa, Ô Đống Mác và Ô Cầu Dền. Hiện chỉ Ô Quan Chưởng còn kiến trúc cổng; Ô Chợ Dừa chỉ còn tên.
Diện tích, dân số phường Ô Chợ Dừa là bao nhiêu?
Diện tích 1,83 km², dân số 71.293 người (số liệu sắp xếp năm 2025).
Trụ sở phường Ô Chợ Dừa ở đâu?
Tại số 61 phố Hoàng Cầu, phường Ô Chợ Dừa.
Cùng Quận Ba Đình, Quận Đống Đa trước đây
- Phường Ba Đình 65.023
- Phường Bạch Mai 129.571
- Phường Đống Đa 81.358
- Phường Giảng Võ 97.034
- Phường Hoàn Kiếm 105.301
- Phường Hồng Hà 123.282
- Phường Kim Liên 109.107
- Phường Láng 61.135
- Phường Ngọc Hà 93.536
- Phường Văn Miếu - Quốc Tử Giám 105.604
← Toàn bộ 126 xã, phường của Hà Nội Tra tên xã cũ → mới