Phường Kim Liên

Tổng quan

Phường Kim Liên là vùng của những khu tập thể lớn nhất Hà Nội thời bao cấp – Kim Liên, Trung Tự, Khương Thượng, Phương Mai – và của cụm bệnh viện, trường đại học y khoa dọc đường Giải Phóng. Phường nằm ở phía nam khu Đống Đa cũ của Thành phố Hà Nội, kẹp giữa đường Xã Đàn ở phía bắc và đường Trường Chinh ở phía nam.

Diện tích 2,46 km², dân số 109.107 người, mật độ khoảng 44.350 người/km². Trụ sở đặt tại số 2 ngõ 4B phố Đặng Văn Ngữ. Cuối năm 2025 phường được xác định là đô thị loại II; từ ngày 1/7/2026 địa bàn chia thành 29 tổ dân phố.

Tên gọi và ý nghĩa

Tên phường kế thừa tên phường Kim Liên cũ – được nhập trọn vào đơn vị mới – và xa hơn là tên làng cổ Kim Liên ở phía nam kinh thành Thăng Long, cũng là tên đền Kim Liên, ngôi đền trấn phía nam trong "Thăng Long tứ trấn".

Chữ Hán là 金蓮: kim 金 là vàng, kim loại, cũng dùng với nghĩa quý giá; liên 蓮 là hoa sen. "Kim Liên" nghĩa là sen vàng. Âm liên có nhiều chữ (連 nối liền, 聯 liên kết), nhưng ở tên làng này là chữ sen – hợp với vùng đất trũng nhiều đầm, hồ thả sen.

Tên làng đổi qua ba lớp. Ban đầu làng được gọi theo tên Nôm là Đồng Lầm, tức đồng ruộng nhiều bùn lầy. Năm 1619, đời vua Lê Thần Tông, làng đổi tên là Kim Hoa 金花 (hoa vàng) và là một trong 36 phường của Thăng Long thời Lê. Năm 1841, vì kỵ húy tên bà Hồ Thị Hoa – mẹ vua Thiệu Trị – mọi chữ "Hoa" trong địa danh phải đổi, Kim Hoa thành Kim Liên. Tên Kim Hoa vẫn còn trong tên phố Kim Hoa, chạy theo đường làng cũ.

Tên Kim Liên trùng với xã Kim Liên ở tỉnh Nghệ An – quê nội của Chủ tịch Hồ Chí Minh; khi ghi địa chỉ cần kèm tên tỉnh, thành phố.

Địa lý

Theo mô tả ranh giới sau sắp xếp, phường giáp phường Bạch Mai ở phía đông (đường Giải Phóng), phường Đống Đa ở phía tây (các phố Tây Sơn, Hồ Đắc Di, Đặng Văn Ngữ, Nam Đồng), các phường Khương Đình và Phương Liệt ở phía nam (đường Trường Chinh), phường Văn Miếu – Quốc Tử Giám ở phía bắc (đường Xã Đàn).

Địa hình bằng phẳng, xưa là vùng trũng có nhiều đầm hồ, ruộng rau; các khu tập thể đều xây trên đất ruộng, ao được san lấp. Chỉ còn một vài hồ nhỏ xen giữa các khu nhà. Sông Lừ – một trong các sông thoát nước của nội đô – chảy qua địa bàn phường.

Lịch sử

Ba làng cổ

Phường nằm trên đất của ba làng: Kim Liên, Trung Tự và Khương Thượng. Thời Lê, Kim Hoa và Đông Tác là hai trong 36 phường của kinh thành; sang thời Nguyễn đổi thành thôn thuộc tổng Tả Nghiêm, huyện Thọ Xương. Khương Thượng cùng Khương Trung, Khương Hạ vốn hợp thành xã Khương Đình; thời Nguyễn, Khương Thượng là một trại thuộc huyện Vĩnh Thuận. Năm 1899, Kim Liên và Trung Tự thuộc tổng Kim Liên, Khương Thượng thuộc tổng Yên Hạ, đều của huyện Hoàn Long.

Làng Trung Tự còn giữ tấm bia khắc vụ kiện đất kéo dài mấy chục năm với làng Kim Hoa, kết thúc khi triều đình xử cho Trung Tự thắng kiện năm 1673. Năm 1919, người Pháp lấy đất hai xóm của làng Khương Thượng để mở sân bay Bạch Mai; dân hai xóm dời sang phía tây, lập xóm Tân Khương.

Khu tập thể và quận Đống Đa

Sau năm 1954, đất ruộng các làng được dùng xây cơ quan, trường học và khu nhà ở. Các khu tập thể lần lượt mọc lên trên đất ruộng; khu lắp ghép Trung Tự hình thành từ năm 1976 trên khoảng 12 ha ruộng rau, ao hồ san lấp. Năm 1974 lập khu phố Đống Đa; năm 1981 đổi thành quận, các tiểu khu Kim Liên, Khương Thượng, Nam Đồng, Phương Liên, Phương Mai, Quang Trung, Trung Liệt, Trung Tự trở thành phường. Năm 1996, một phần Khương Thượng chuyển về quận Thanh Xuân mới lập. Cuối năm 2024, phường Trung Tự được chia nhập vào Kim Liên và Phương Liên, lập phường Phương Liên – Trung Tự.

Sắp xếp năm 2025

Theo Nghị quyết 1656/NQ-UBTVQH15, phường Kim Liên gồm toàn bộ hai phường Kim Liên, Khương Thượng và phần còn lại của các phường Nam Đồng, Phương Liên – Trung Tự, Trung Liệt, Phương Mai (sau khi chuyển một phần sang phường Bạch Mai), Quang Trung (sau khi chuyển một phần sang phường Đống Đa).

Dân cư – xã hội

Hơn 109 nghìn người sống trên 2,46 km², phần lớn trong các khu tập thể cũ. Theo số liệu dẫn trên Wikipedia, địa bàn có 219 nhà tập thể với khoảng 8.568 hộ, trong đó ba khu chính là Kim Liên (38 tòa), Trung Tự (29 tòa) và Khương Thượng (18 tòa); xen kẽ là nhà dân trong các làng cũ và một số chung cư cao tầng mới. Nhiều khu tập thể đã xuống cấp, nằm trong chương trình cải tạo chung cư cũ của thành phố.

Phường là nơi tập trung cơ sở y tế tuyến trung ương: Bệnh viện Bạch Mai – lập năm 1911 với tên Nhà thương Cống Vọng – và nhiều bệnh viện chuyên khoa, cùng Trường Đại học Y Hà Nội dọc trục Giải Phóng, Tôn Thất Tùng. Lượng người bệnh và người nhà từ các tỉnh đổ về tạo nên một nhịp sống riêng quanh các bệnh viện. Mạng lưới trường học công lập đủ các cấp, có hai trường trung học phổ thông Kim Liên và Phùng Khắc Khoan.

Kinh tế

Xưa dân làng Kim Liên làm ruộng, nuôi cá, trồng rau muống, thả sen và làm nghề "nhấn bùn" nhuộm vải nâu sang đen ở các hồ Bảy Mẫu, Ba Mẫu; dân Đông Tác – Trung Tự trồng rau và một phần lên phố mở hàng nhuộm. Ngày nay kinh tế phường hoàn toàn là dịch vụ đô thị: buôn bán nhỏ, ăn uống, nhà trọ, đặc biệt là dịch vụ phục vụ bệnh viện – cửa hàng thiết bị y tế trên phố Phương Mai, quán cơm, nhà nghỉ cho người nhà bệnh nhân. Các trục Xã Đàn, Trường Chinh, Tôn Thất Tùng, Phạm Ngọc Thạch là phố thương mại sầm uất.

Văn hóa – di tích

Đền Kim Liên – một trong Thăng Long tứ trấn – thuộc đất làng Kim Liên xưa, nhưng sau sắp xếp nằm ở phường Văn Miếu – Quốc Tử Giám cùng với khu dân cư cũ của làng và phố Kim Hoa. Trong địa bàn phường Kim Liên có chùa Bộc (Sùng Phúc tự, sau đổi là Thiên Phúc tự) trên đất làng Khương Thượng, cách gò Đống Đa khoảng 300 m; chùa bị thiêu trong trận Đống Đa năm 1789, được dựng lại năm 1792 và thờ cả vua Quang Trung. Phường còn có đình làng Trung Tự lưu giữ tấm bia ghi vụ kiện đất thế kỷ XVII, và các đình, chùa nhỏ của làng Khương Thượng.

Các khu tập thể Kim Liên, Trung Tự là di sản đô thị theo nghĩa rộng: kiến trúc nhà lắp ghép năm tầng, không gian sân chung, lối sống cộng đồng của Hà Nội nửa sau thế kỷ XX. Khu Trung Tự từng là nơi ở của nhà văn Nguyễn Công Hoan, nhạc sĩ Trần Hoàn, họa sĩ Nguyễn Tư Nghiêm, nhà thơ Phạm Tiến Duật.

Giao thông

Phường được bao bởi các trục lớn: đường Giải Phóng (quốc lộ 1 cũ vào nội đô) phía đông, Trường Chinh phía nam, Xã Đàn – Kim Liên phía bắc, Tây Sơn phía tây. Nút giao Kim Liên có hầm chui qua đường Giải Phóng. Bên trong phường là mạng phố Phạm Ngọc Thạch, Đặng Văn Ngữ, Lương Định Của, Tôn Thất Tùng và hệ ngõ trong khu tập thể.

Hành chính

Địa chỉ mới ghi: "…, phường Kim Liên, Thành phố Hà Nội". Cư dân Kim Liên, Khương Thượng cũ chuyển trọn; cư dân Nam Đồng, Phương Liên – Trung Tự, Trung Liệt, Phương Mai, Quang Trung cũ cần kiểm tra tổ dân phố vì các phường này bị chia. Thủ tục hành chính làm tại trung tâm phục vụ hành chính công của phường hoặc qua cổng dịch vụ công.

Bản đồ Phường Kim Liên

Ghim đặt tại vị trí trụ sở phường. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Phường Kim Liên được lập từ 8 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1656/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Quận Đống Đa trước đây

• Phường Bạch Mai 129.571
• Phường Đống Đa 81.358
• Phường Giảng Võ 97.034
• Phường Láng 61.135
• Phường Ô Chợ Dừa 71.293
• Phường Văn Miếu - Quốc Tử Giám 105.604