Phường Tây Hồ

Tổng quan

Phường Tây Hồ bao trọn Hồ Tây – hồ tự nhiên lớn nhất Thành phố Hà Nội, rộng hơn 500 ha, chu vi khoảng 14,8 km – cùng vành đai làng cổ quanh hồ: Thụy Khuê, Bưởi, Xuân La, Nhật Tân, Quảng An, Nghi Tàm, Yên Phụ. Hồ chiếm phần lớn diện tích nên mật độ dân số của phường chỉ khoảng 9.300 người/km², thấp hơn nhiều so với các phường nội đô lân cận.

Diện tích 10,72 km², dân số 100.122 người. Trụ sở phường đặt tại số 657 Lạc Long Quân. Cuối năm 2025 phường được xác định là đô thị loại II; từ tháng 6/2026 có 35 tổ dân phố. Đây là vùng tập trung nhiều đền, chùa cổ, đồng thời là khu ở và khách sạn quốc tế lớn của Hà Nội.

Tên gọi và ý nghĩa

Tên phường kế thừa tên quận Tây Hồ (1995–2025), mà tên quận lấy từ chính Hồ Tây. Không phường cũ nào hợp thành mang tên này.

Chữ Hán là 西湖: tây 西 là phía tây, hồ 湖 là hồ nước – "hồ ở phía tây" kinh thành. Theo trật tự Hán Việt, tên viết là Tây Hồ (tính từ đứng trước), còn tiếng Việt quen nói Hồ Tây; tên phường giữ trật tự Hán Việt như tên quận cũ. Theo Wikipedia tiếng Việt, hồ từng có nhiều tên khác: Đầm Xác Cáo (gắn với truyền thuyết Lạc Long Quân diệt cáo chín đuôi), Hồ Kim Ngưu (truyền thuyết trâu vàng), Lãng Bạc, Dâm Đàm (theo Trần Quốc Vượng nghĩa là hồ mù sương – tên dùng trong Đại Việt sử ký toàn thư) và Đoài Hồ (Đoài là phương tây theo quẻ bát quái).

Vua Thiệu Trị khi thăm hồ từng nhận xét "Thăng Long nhiều cảnh đẹp mà Tây Hồ là nhất". Tên Tây Hồ trùng với xã Tây Hồ ở thành phố Đà Nẵng; khi ghi địa chỉ cần kèm tên thành phố.

Địa lý

Theo mô tả ranh giới sau sắp xếp, phường giáp phường Hồng Hà ở phía đông (An Dương Vương – Âu Cơ – Nghi Tàm), các phường Xuân Đỉnh và Nghĩa Đô ở phía tây (Võ Chí Công), các phường Ngọc Hà và Ba Đình ở phía nam (Thanh Niên – Thụy Khuê – Mai Xuân Thưởng – Hoàng Hoa Thám), phường Phú Thượng ở phía bắc.

Hồ Tây là hồ móng ngựa, vết tích dòng chảy cũ của sông Hồng; sách Tây Hồ chí ghi thời Hùng Vương đây là bến Lâm Ấp giáp sông. Hồ Trúc Bạch vốn là góc đông nam Hồ Tây, bị ngăn ra từ thế kỷ XVII khi dân Yên Hoa (Yên Phụ) và Yên Quang đắp đê nuôi cá. Quanh hồ có các bán đảo Quảng An, Nghi Tàm nhô ra mặt nước.

Lịch sử

Cung điện và trại tằm tang

Thời Lý – Trần, quanh Hồ Tây có nhiều cung điện nghỉ mát: cung Thúy Hoa thời Lý, điện Hàm Nguyên thời Trần (nay là khu chùa Trấn Quốc). Công chúa Từ Hoa, con vua Lý Thần Tông, lập trại trồng dâu nuôi tằm – trại Nghi Tàm; trên nền cung Từ Hoa về sau dựng chùa Kim Liên. Năm 1044, sử chép vua đặt cũi lớn ở Dâm Đàm để bắt voi. Vùng Hồ Tây xưa nổi tiếng với các sản vật thủ công như giấy dó, vải lĩnh.

Quận Tây Hồ

Sau năm 1976, Bưởi, Thụy Khuê, Yên Phụ là tiểu khu của khu phố Ba Đình; Nhật Tân, Phú Thượng, Quảng An, Tứ Liên, Xuân La là xã của huyện Từ Liêm. Ngày 28/10/1995, quận Tây Hồ được thành lập từ ba phường của Ba Đình và năm xã của Từ Liêm (các xã thành phường). Nghĩa Đô thành thị trấn năm 1982, năm 1996 về quận Cầu Giấy.

Sắp xếp năm 2025

Theo Nghị quyết 1656/NQ-UBTVQH15, phường Tây Hồ gồm toàn bộ phường Bưởi; một phần Phú Thượng, Xuân La; phần còn lại của Nhật Tân, Quảng An, Tứ Liên, Yên Phụ (sau khi chuyển một phần sang phường Hồng Hà), Nghĩa Đô (sau khi chuyển một phần sang các phường Ngọc Hà, Nghĩa Đô) và Thụy Khuê (sau khi chuyển một phần sang phường Ba Đình).

Dân cư – xã hội

Dân cư gồm người các làng ven hồ lâu đời và cư dân các khu đô thị, khu biệt thự, căn hộ dịch vụ; nhiều căn hộ dịch vụ, khách sạn quanh hồ phục vụ người nước ngoài sinh sống và làm việc tại Hà Nội. Đời sống tín ngưỡng phong phú với hàng chục đền, chùa, phủ quanh hồ. Danh nhân gắn với đất này có họa sĩ Nguyễn Khang (1911–1989), Giải thưởng Hồ Chí Minh năm 2000.

Kinh tế

Kinh tế phường dựa chủ yếu vào dịch vụ lưu trú, ăn uống, du lịch: quanh hồ có nhiều khách sạn quốc tế như InterContinental Hanoi Westlake, Sheraton Hanoi, Pan Pacific, cùng căn hộ dịch vụ, nhà hàng, quán cà phê ven hồ. Chợ hoa Quảng An là một trong những chợ hoa lớn của Hà Nội. Nghề trồng hoa, cây cảnh ở Nghi Tàm, Nhật Tân, Quảng An vẫn còn, dù diện tích thu hẹp. Sản vật xưa của vùng Hồ Tây gồm chim sâm cầm, hạt sen, vải lĩnh, giấy dó, rượu Thụy Chương; ngày nay nổi tiếng với bánh tôm Hồ Tây.

Văn hóa – di tích

• Chùa Trấn Quốc trên đảo nhỏ phía đông hồ, nguyên là chùa Khai Quốc dựng thời Lý Nam Đế (541–547), dời vào vị trí hiện nay năm 1615; năm 1842 vua Thiệu Trị đổi tên là Trấn Bắc, dân gian vẫn gọi Trấn Quốc. Chùa được coi là ngôi chùa lâu đời nhất Thăng Long.
• Phủ Tây Hồ (số 52 Đặng Thai Mai, bán đảo Nghi Tàm) thờ Mẫu Liễu Hạnh, di tích lịch sử – văn hóa từ 1996; hội chính mồng 3 tháng 3 và 13 tháng 8 âm lịch; bên cạnh có đền Kim Ngưu.
• Chùa Kim Liên (金蓮寺, làng Nghi Tàm), dựng trên nền cung Từ Hoa thời Lý, trùng tu lớn năm 1771 và 1792–1793.
• Dọc đường Lạc Long Quân: chùa Thiên Niên, chùa Vạn Niên, chùa Tảo Sách; chùa Hoằng Ân, chùa Phổ Linh, đình Yên Phụ.

Du lịch

Hồ Tây là không gian dạo chơi lớn nhất nội đô: đường Thanh Niên, đường ven hồ quanh Quảng An, Nhật Tân, các điểm ngắm hoàng hôn, đạp xe quanh hồ. Các di tích Trấn Quốc, Phủ Tây Hồ, Kim Liên và món bánh tôm Hồ Tây thường đi cùng nhau trong lộ trình tham quan quanh hồ.

Giao thông

Các trục chính: Lạc Long Quân (phía tây hồ), Âu Cơ – Nghi Tàm – Yên Phụ (phía đông), Thanh Niên (phía nam), Võ Chí Công (vành đai 2 trên cao, phía tây), Xuân Diệu, Thụy Khuê, Hoàng Hoa Thám. Từ phía bắc phường đi lên cầu Nhật Tân sang Đông Anh và sân bay Nội Bài.

Hành chính

Địa chỉ mới ghi: "…, phường Tây Hồ, Thành phố Hà Nội". Cư dân Bưởi cũ chuyển trọn; cư dân Nhật Tân, Quảng An, Tứ Liên, Yên Phụ, Thụy Khuê, Phú Thượng, Xuân La, Nghĩa Đô cũ cần kiểm tra tổ dân phố mới. Thủ tục hành chính làm tại trụ sở phường (657 Lạc Long Quân) hoặc qua cổng dịch vụ công.

Bản đồ Phường Tây Hồ

Bản đồ tìm theo tên, ranh giới có thể chưa cập nhật sau sáp nhập. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Phường Tây Hồ được lập từ 9 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1656/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Quận Cầu Giấy, Quận Tây Hồ trước đây

• Phường Ba Đình 65.023
• Phường Cầu Giấy 74.516
• Phường Hồng Hà 123.282
• Phường Nghĩa Đô 125.568
• Phường Ngọc Hà 93.536
• Phường Phú Diễn 74.603
• Phường Phú Thượng 39.322
• Phường Từ Liêm 119.997
• Phường Xuân Đỉnh 48.658
• Phường Yên Hòa 77.029